Friday, 26 July 2024

भाग 7 हिन्दी से छत्तीसगढ़ी शब्दकोश

भाग 7 हिन्दी से छत्तीसगढ़ी शब्दकोश

आंतरिक ज्वर(ना. )अदंरउनी जर।
नमीयुक्त(वि.)मउसार, गोमसुर ।
अम्लीय(वि. )अमसुर ।
मुसलाधार(वि. )मूसरधार ।
सामाजिक समूह(. )पार-पाँघर ।
सामाजिक समूह(वि. )पारकुटुम ।
सामाजिक अतिथि(वि. )पारसगा ।
बाल बच्चे(ना. )पीला-पाँगुर।
बिदाई (ना. )पठौनी।
पहली बिदाई(ना. )गवन पठौनी ।
सूर्यमणि(. )सुरुजमनि ।
असंतोष(वि. )हाही अमई, लालच, लोभ।
लालची(वि. ) ललचहा, ललचही ।
अकाल(पु. )दुकला, दुकाल।
दुष्काल(पु.) दुकाल।
पर्याप्त (वि. )हाही माही, हेलमेल।
भरपूर(वि. ) हाही माही, हेलमेल।
परिपूर्ण (वि.) हाही माही, हेलमेल।
दरिद्र(वि. )दलिद्दर।
अपावन (वि. )अपबरित ।
पावन (वि. ) पबरित, आरुग, अपगा ।
विशुद्ध (वि. ) निमगा, आरुग।
सत्यानाश (पु. ) जँउहर, मुड़ियामेट, मटियामेट।
सर्वनाश (पु. ) जँउहर, मुड़ियामेट, मटियामेट।
विध्वंस (पु. ) जँउहर, मुड़ियामेट, मटियामेट।
विध्वंसक (वि. ) जँउहरकरैया, मुड़ियामेटकरैया, मटियामेटकरैया।
हड़बड़ी(स्त्री. )उराभारू, ।
उतावली
शीघ्रता
आतुरता (स्त्री. ) लुकपुकहई।
आतुर(वि. ) लुकपुकहा, लुकपुकही।
अपव्ययी(. )उदलिया, ऊँचहत्था, ऊँचहत्थी।
अस्वच्छ (वि. )कुहड़ी, कुहड़ा, दलिद्दर।
बड़बड़ाना(अकर्मक क्रिया. )कुड़बुड़ई।
धुँआ(ना. )कुहरा, धुँगिया।
धूम्र (ना. )कुहरा, धुँगिया।
गरम (वि. ) तात ।
गुस्सा (पु.) रीस।
कोप (पु.) रीस।
गले पड़ना(मुहा. )झोझा परई ।
सीढ़ी(स्त्री .)पौंठा, सिंढ़िया, निसैनी।
पटेल(ना. )पटेल, पटेल जात, मरार।
ग्रामपटेल (वि. ) पटइला, गाँव पटइल।
अंगोला(ना. )झंगाझोला ढीला कपड़ा।
हावभाव(पु. )अंगाबोली, देहभाखा, हावभाव। भावभंगिमा(पु. )अंगाबोली, देहभाखा, हावभाव।
अंगोला(ना. )झंगोला।
हट्टाकट्टा(वि. ) धामधूसर, बजरंगा।
पारदर्शी(वि. )झालापाला, झलझलहा।
भानु(ना. )भानु।
चालू नाम(ना. ) पेंड़ीनाव ।
तम्बाकू (ना. ) माखुर ।
बीड़ी(ना. ) चोंगी, चोंगी-माखुर, माखुर-चोंगी।
ज्ञानी(वि. )जानू, जनिया, बुधियार, बुधियारिन।
सुतली(ना. ) सुतरी।
हरारत(. )कुटकुटी पीरा, अंदरौनी जर।
मुड़ी लाठी(. )कोकानी-लउड़ी ।
असंभ्रांत(वि. )भुरसुंँगहा, भुरसुँगही, खराब रहन सहन वाले।
पथिक(पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, रेगन्ता, रेंगन्तिन।
बटोही (पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, रेगन्ता, रेंगन्तिन।
मार्गी (पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, बाटरेंगैया।
पंथी (पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, बाटरेंगैया
यायावर(पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, बाटरेंगैया, रेगन्ता, रेंगन्तिन।
राहगीर(पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, रेगन्ता, रेंगन्तिन, बाटरेंगैया
मुसाफिर (पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, रेगन्ता, रेंगन्तिन, बाटरेंगैया
खानाबदोश(पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, रेगन्ता, रेंगन्तिन, बाटरेंगैया
प्रवासी(पु. )बटचल्ला, बटचल्ली, रेगन्ता, रेंगन्तिन, बाटरेंगैया
दलाल (पु.)कोचिया, दलाल, बिचौलिया, दल्ला।
दलाली(स्त्री, )कोचियई, दलाली, बिचौलियई।
भाड़ा खाना (क्रि. )ओली झोंकई, भाड़ा खाने वाला।
वेश्या (वि. )दारोली, बेसिया, चरकट।
वेश्यावृत्ति (क्रि, ) बेसियई, चरकट्टई, देहबेचरी।
प्रपंच(पु. )लपझप, तीन पाँच, परपंच ।
प्रवास(पु. ) परदेस जवई, आनदेशजवैया।
प्रवासी (वि.) परदेसजवैया, आनदेशजवैया।
पलायन(पु.) परई, परदेस जवई, भागई।
पलायनवादी (वि. )भागैया-परैया, परैया, भगैया।
पलायनवाद (वि. ) भागई - परई।
गृहरक्षक(वि.)घररक्खा।
तटरक्षक(वि.)पाररक्खक ।
अंगरक्षक(वि.)अंगरक्खा
देशरक्षक(वि.) देसरक्खा।
क्रोधित (वि.) कोहमो-कोहमो।
बार-बार (क्रि. वि) लुचुक-लुचुक, घेरी-बेरी, घेरी-पइत खेवन-खेवन, बेर-बेर।
बहुधा (क्रि. वि) लुचुक-लुचुक, घेरी-बेरी, घेरी-पइत खेवन-खेवन, बेर-बेर।
अक्सर (क्रि. वि) लुचुक-लुचुक, घेरी-बेरी, घेरी-पइत खेवन-खेवन, बेर-बेर।
एकदा (क्रि. वि) एक बेर।
कति(क्रि. वि.) कतका, कतना, कतिक।
कतिपय (वि.) कुछ, थोरहे, थोरिक, थोकुन।
प्रतिदिन (अव्य. ) रोज-रोज, नितनाम, हर दिन।
गोत्रदान (क्रि.) कैनादान, कइनादान, गोतदान।
उकताना (अ.क्रि. )उटकुटासी।
तृप्ति (स्त्री.) छकई, मन भरई ।
बला टालना (मुहा. )
खानापूर्ति (वि.) कल्ला काटई, खाना पुरोवई ।
बीज भिगोना (ना.)बिरही फिजोवई ।
बीज (ना.) बिरता।
कंधा सवारी(वि. ) खँधैया।
हामी भरने वाला(वि.) रागी।
वार(ना. )बार, जइसे तिहार बार, दिन बार, छै दिन अउ छै रात के साधक मन के बार ।
उपयुक्त समय() दिन बादर।
पैसापेटी(ना. ) गल्ला।
पालीथीन (ना.) झिल्ली ।
मदमस्त (वि. )टल्ली ।
अनदेखी(क्रि. वि. ) मिटकई, घिरीमिटकी।
रत्ती बीज(. )गोमचीदाना, रत्तीबीजा ।
लूट(स्त्री. )लुटारी-खुसारी, ठग-फुसारी, काँटा मारई, तोड़ी मारई ।
घोटाला(ना. ) घोटाला, घपला, हजई, गटकई।
वसूल (वि. ) उसुल, हगवई, निकलवई ।
टालमटोल करने वाला (. )टरकू ।
चिड़चिड़ा(वि. )टिर्रू ।
प्रभाव(पु. )रोबदाब, रोब, दबदबा।
वर्चस्व (पु. ) रोबदाब, बाँहकरी, दबदबा।
प्रभुत्व (पु. ) रोबदाब, बाँहकरी, दबदबा
दबाव(. )दब, प्रभाव,
तल (ना. )तल्ला, माला, मंजिल।
लपलपाना(क्रि.वि. )लप-लप।
जल्दी-जल्दी(क्रि. वि.)झप-झप ।
बड़बड़ाना (क्रि.वि. )बड़र-बड़र।
चिल्हर (ना. )छिटकी, चिल्हर पैसा।
मनिहारी सामान(ना,)छिपिया, मनिहारी सामान।
टुकड़ा(पु. ) खंड़िया भाग, कुटका, कुटा।
टुकड़ी(स्त्री.) नान्हे कुटका, छोटकुन भाग।
टुकड़े - टुकड़े (पु.)कुरी-कुरी ।
नग्नोत्थित() नंग-ठाढ़े।
रोमपुलकित() रुँआ-ठाढ़े।
घटस्थापना(ना.) कलशामड़ौना ।
घाटबंधन(ना. ) घटबंधनी, घाट बाँधई।
मुष्टि(स्त्री. ) मूठा, मुटका, मूठाबाँधे।
घूँसा(पु. ) मुटका मूठा ।
मुक्केबाजी (ना. ) मुटकामार।
मुष्टि प्रहार(ना. ) मुटकामार।
झूठा(वि. )गप्पी, लबरा, झुठर्रा, गपोड़ी।
(क्रि.वि. )घाउघप ।
चिपचिपा(क्रि.वि.)चप-चप
काँख(ना. ) खखौरी।
करवट(क्रि. ) अल्थी-कल्थी।
दायावक्ष (ना. ) जेवनीबाखा।
बाँयावक्ष(ना. ) डेरीबाखा।
औंधा (वि.) उबड़ी, पट, पेट भार।
औघड़ (पु.) अघोरी।
औचक (पु.)अकस्मात, हुरहा।
औपचारिक (वि.) देखावटी।
और (यो.) अउ, दूसर।
औरत (स्त्री.)माईलोगिन, डउकीजात, बाई, घरवाली।
औलाद (स्त्री.)बाल-बच्चा, संतान।
औषधि (स्त्री.)दवाई।
औषधालय (पु.) अस्पताल।
कंकड़, कंकर (पु.)गोटी-पथरा।
कंकण (पु.) कंगन, कड़ा।
कंकाल (पु.) हाँड़ा-गोड़ा।
कंगाल (पु.) कंगला।
कंगूरा (पु.) टिलिंग, फुनगी,फुलगी।
कंघी (स्त्री.) ककवा।
कंचुकी (स्त्री.) - पोलखा, बिलाउज।
कंजूस (पु.) कोच्चर।
कंजूसी (स्त्री.)कोचरई।
कंटक (पु.)काँटा।
कंटकाकीर्ण, कँटीला (वि.)काँटा-खूँटी ।
कंठ (पु.)टोंटा, घेंच, गला।
कंठस्थ, कंठाग्र (वि.) मुँहखरा।
कंडा (पु.) छेना।
कंद (पु.) काँदा।
कंदरा (पु.) खोह, खोढ़रा।
कंधा (पु.) खाँध।
कबख्त (पु.)अभागा।
कक्ष (पु.)खोली, कमरा।
कगार (पु.)तीर, किनारा।
कचहरी (स्त्री.)कछेरी, अदालत।
कच्छा (पु.)चड्डी।
कछुआ (पु.) केछवा।
कटाक्ष (पु.)ताना मारना।
कटि (स्त्री.) कनिहा, कमर।
सूखी भाजी(ना. ) बुरना।
छतरंगचाल।
दूसरें को फँसाने वाला(वि. ) छटंगर ।
लालच दिखाना(मुहा.) टुँहू देखई ।
झगड़ालू (वि. )फंकट।
बड़ डलिया(ना.) दँउरा।
छोटा डलिया(ना.) दँउरी।
मत्स्य न्याय (वि.) मछरीनियाव, बड़े मछरी के छोटे मछरी ला खवई।
मत्स्यकन्या (वि. ) मछरीकैना, जलपरी।
मत्स्यभोजी (वि. ) मछरीखवैया, मछरीखया।
मत्स्यक्रीड़ा (वि. ) मछरीखेल।
मत्स्यपुराण (वि. ) मछरीपुरान।
मत्स्यव्यापार (वि. ) मछरीबैपार।
मत्स्यजीवी(वि. ) मछरजिया, मछन्दर, मछलीमार।
मत्स्यपालन (वि. ) मछरीपोसई।
मत्स्यभक्षी(वि. ) मछरीखया, मछरीखई ।
मत्स्यपालक(वि. ) मछरीपोंसैया।
मत्स्यभंडार(वि. ) मछरीभंडार।
मत्स्यबीज(वि. ) मछरीबीजा।
मत्स्यपरी (वि. ) मछरीपरी।
जलपरी(वि. ) मछरीपरी।
मत्स्यनारी(वि. ) मछरीनारी, मछरीतिरिया।
मत्स्यांगना(वि. ) मछरीनारी, मछरीतिरिया।
मत्स्यत्रिया(वि. ) मछरीतिरिया।
१/३भागस्वामी (वि.) सउँज, सउँजिया।
१/३ भागप्राप्ति (ना.) सउँजपउती ।
१/३सउँज
मन रखने वालीय(वि. )मनरखनी ।
मन रखने वाला(वि. ) मनराखन ।
अति करना (मुहा. ) डिंगरई खरई ।
छाय बर खपरा नइ बजाय बर दफड़ा।
मंगलकामना () आईजुई मनई।
मन भर() सुद्धाभर ।
तृप्ति() सुद्धाभर।
फीका() सिट्ठा, पटर्रा, फकफकहा, पचपचहा।
चिपचिपा() चटचट, चिटियहा।
लसलसा() लिरबुट, लिरबुटहा।
सूखा() सुक्खा।
गीला() ओद्दा, कच्चा।
कच्चा() कचलोइहा, कच्चा।
कार्यवाहक() कामचलऊ, कामचलतू।

(हाना) खाय बर दाना नहीं बोंड़री भर माला
माया (ना. ) माया, अड़ानीपन, अबिद्या, महानींद।
ठूँसना() बोजई, भरई, दपोचई

No comments:

Post a Comment

संस्कृत राम स्तुति

शुद्ध संशोधित रचना-राम-स्तुतिः" ` लोभो नास्ति मोहो नास्ति, शोको नास्ति कामः। अपमानस्य चिन्ता, न पश्यति च दक्षिणं न वामम्॥ रात्रिंदि...