Friday, 26 July 2024

भाग 4 हिन्दी से छत्तीसगढ़ी शब्दकोश

भाग 4 हिन्दी से छत्तीसगढ़ी शब्दकोश
बेढ़ंगा()बिनगतर, बिनढ़ंग, बिनरंगढ़ंग।
निकृष्ट(वि. )बिनगत ।
गयाबीता(वि. ) बिहज, गे बीते।
तिनिकृष्ट(वि. ) बिनरंगढ़ग।
खराब(वि. )बिस्वारथ , रद्दी।
बेटी बिदाई(ना. )बेटीबिदा ।
बिदाई(ना. )बिदा।
गौना(ना. )पठौनी।
पगफेरा(क्रि. )पगफेरौना ।
रोका()रुपिया धराई, नरियर सुपारी भेट।
सगाई()फलदान, सगई।
पखवाड़ा()पंन्द्रही।
चैत्र शुक्लपक्ष(ना. )चइत अँजोरीपाख। 
कोमल प्रकृति(वि. )केंवची बानी।
किशोरावस्था(वि. )केंवची उम्मर ।
कन्या बिदाई (ना. )गवन- पठौनी
सौंदर्यवर्धन(वि. ) सुघरई बढ़वार।
गोदनासुई(ना.) गोदनीसूजी।
फूल-पान (ना. ) फूल-पत्ती।
कांच-कौड़ी (ना. ) काँछ-कौड़ी।
गुफावासी(ना. ) खोहरहैया। 
आदि मानव (वि. ) जुनपटमनखे ।
शैलचित्र (ना. ) पथराचित्र ।
मानवश्रृंगार (वि. ) मनखेसिंगार।
सोना-चांदी (ना. ) सोन-चाँदी।
लोहा(ना. ) लोहा-लक्खड़।
लोह अयस्क (ना. ) कुँवारीलोहा।
अष्टधातु() आठधात।
कांसा, पीतल(ना. ) काँस-पीतल।
गिलटआभूषण(ना.) गिलटगहना।
एल्यूमिनियम(नाम)जरमन।
मृदामिश्रधातु(ना. ) कुसकुट।
काष्ठाभूषण(ना. ) कठवागहना ।
बाँसआभूषण(ना. ) बांँसगहना।
लाखआभूषण(ना. ) लाखगहना ।
ग्रहण(क्रि. ) गहना, पहिरई, धरई।
धारण (क्रि. ) धरई ।
पकड़ना(क्रि. ) धरई ।
पकड़ा-बाँधा(क्रि. ) धरे-बाँधे।
जनजातीयआभूषण(ना. ) जनजातिगहना गुरिया।
गोत्रचिन्ह(वि. ) गोतचिन्हा।
आभूषण(ना. ) आभरन, गहना गुरिया, गहना-गूठा, जेवर-जट्ठा,गहना-जेवर।
आभरण(ना. ) गहना गुरिया, गहना-गूठा, जेवर-जट्ठा,गहना-जेवर।
सौंदर्य बोध(वि.)सुघरई बोध ।
शिशुजन्म(ना.)लइकाजनम।
विवाह(ना.)बर-बिहाव, हाथ पिंवरई, हाड़ा में हरदी लगई, एक ले दू होवई ।
सगाई (ना.) सगई, मंगनी-जँचनी, मन्तरपी, फलदान, लगन लिखई।
मांगलिककार्य(ना. ) मंगलकारज।
संस्कार (ना. ) संस्कार ।
स्त्रीधन(ना. ) तिरियाधन, तियातन।
तोइयाधन(ना. ) अवयस्कधन।
तोइया(ना. ) अवयस्क।
खोपा(ना. ) जूड़ा।
खोपिया(ना. ) नकली जूड़ा।
धारण(क्रि. ) धारन, अंगियई, पहिनई।
जंगली फूल() बनफूल, बनकुसुम।
पंख() पाँखी ।
मृतपशुसिंग(ना. ) सिंगी ।
कंघी(ना. ) ककई ।
माँगपटिया(ना. ) मांगमोती।
कर्णफूल (ना.)लवंगफूल, ढार, कनफूल।
टाप्स(ना. ) खूँटी खिनवा, कानकील।
तीनलड़ी(ना. ) तिलरी, कान के आभूषण।
नाकलौंग(ना. ) नाकफूल ।
नाकलवंग(ना. ) नाक की लौंग आभूषण।
नथ(ना. ) नथ।
नथनी(ना. ) नथली।
नाकआभरण(ना. ) बुलाक ।
कंठाभूषण(ना. ) हमेल, हँसुली, कलदार, गरसोभना
तर्जनीमुद्रिका(ना. ) देवराहीमुँदरी।
कनिष्ठामुद्रिका(ना. ) परछाहीमुँदरी।
अनामिकामुद्रिका(ना. ) भँवराही मुँदरी।
बाजूबंद(ना.) बहुँटा, पहुँची, बाजूबंद।
खुदावकंगन(ना.) हर्रैया ।
कंगन (ना.) बनुरिया।
कटहरपायल(ना.) कटहरपैजन।
पदाभूषण(ना. ) तोड़ा ।
चुरुवा(ना. ) पैर का आभूषण।
बाघनखमाला (ना. ) बघनखामाला ।
कंठमाल(ना. ) कंठी ।
पतित (वि. ) ननजतिया।
अधम (वि. ) पापी, ननजतिया।
बिल्बपत्र(ना. ) बेलपतिया, बेलपाना, बेलपत्ता, बेलपान।
स्वगति(वि. ) अपनगित।
स्वाभिमान (पु.) अपनपत।
स्वकर्म () अपनकरम ।
झोझापरे() गले पड़ा हुआ।
घावलगे() चोट खाया हुआ।
मंताभोगाय()??
आँखीउघरे() सावधान, सतर्क।
बैरभँजाय() शत्रुता करना।
बैगुनधरे() उन्मत्त।
कीरापरे() नष्ट, भ्रष्ट, अधम।
घुनाखाय() घुन लगा हुआ।
झगरामाते()
आँछीधराय असन() बिल्कुल विपरीत।
उल्टहा() विपरीत काम करने वाला व्यक्ति।
उल्टही() विपरीत काम करने वाला व्यक्ति।
हिंदी-छत्तीसगढ़ी शब्दकोश का अगला पृष्ठ -
अनुमति (स्त्री.) पूछ -गँउछ, ।
अनुमान (पु.)  अटकर-अंताज, अंताजी, आकब।
अनुमानतः (क्रि.वि.) - अंताजन।
अनुमानित (वि.) - अंताजन।
अनुयायी (वि.) पछचल्ला, पछचल्ली, चेला चँगुरिया, पिछलग्गू, चेला-चेली।
अनुराग (पु.) मया-पिरित ।
अनुरागी (वि.) मयारू, मयारुक, मयाकरैया ।
अनुरूप (वि.) बरोबर, समान।
अनुरूपता (स्त्री.) समानता, एकसार, एक बरोबर।
अनुरोध (पु.) केलौली, गेलौली, कलकुत, बिनती।
अनुशंसा (स्त्री.) सिफारिश।
अनुसार (वि.) हिसाब से ।
अनूठा (वि.पु.) सबले अलग ।
अनेक (वि.) कतको, कतकोन, कतकोठन।
अनैतिक (वि.) अनितहा, नीत बिरुद्ध ।
अनैतिकवचन(वि. ) अनितहागोठ, अनीतगोठ।
अनोखा (वि.) अजगुत, बिचत्तर, बिचित्र ।
अन्नप्राशन (पु.) मुंँह जुठारई ।
अन्य (वि.)  दूसर, अंते, आने।
अन्यपुरुष((वि.) अंते मनखे, आने मनखे, तीसर मनखे।
अन्यत्र (पु.) दूसर ठउर, अंतेठाँव, अंतेठउर।
अन्यथा (यो.)  नइ तो, नइ ते।
अन्याय (पु.) अनियाव।
अन्यायी (वि.) अनियाव करैया ।
अन्वेषण (पु.) खोज, शोध।
अन्वेषी (वि.) सोधैया, खोजैया।
अपंग (वि.) अपंगहा, विकलांग ।
अपकीर्ति (स्त्री.) थुआ-थुआ, अपजस, बदनामी।
अपच (पु.) अनपचक, अजीरन।
अपना (सर्व.) अपन।
अपनाना (स.) अपनई, अंगियई ।
अपलक (वि.)एकटक, बिन मिलकी मारे ।
अपवित्र (वि.)अपबरित ।
अपव्यय (पु.)  उदाबादी खरचा, भकर-भकर खरचा, खसर खसर खरचा ।
अपव्ययी (वि.) उदाबादी ।
अपशकुन (पु.) असगुन, भेव ।
अपशकुनी(स्त्री. ) असगुनकरैया।
अपशब्द (पु.) बखानई, गारी-बखाना, गारी-गल्ला।
अपशब्दवक्ता(वि.) बखनैया-सरपैया,गारीदेवैया।
अपस्मार (पु.) बाफुर, मिर्गी।
अपानवायु (स्त्री.) पादे।
अपाहिज (वि.) अपंगहा, बिकलांग।
अपूर्ण (वि.) अधूरहा, आधा-अधूरा ।
अपेक्षा (स्त्री.) आसरा, आस ।
अप्रतिम (वि.) बेजोड़।
अप्रसन्न (वि.) दुखिया।
अप्राप्त (वि.) अपाय, बिनपाय।
अप्रासंगिक (वि.) फोकटिहा।
अप्रिय (वि.) अलकर, गिनहा, हिनहा, अपिरिया, अमयारू।
अप्रियवचन(वि. ) अलकरगोठ, हिनहरगोठ, करूभाखा, टोर्रठगोठ, करू-कसागोठ।
अफसोस (पु.) दुख, पछताव परई ।
अबला (स्त्री.) अबला, असहाय, निबल ।
अभाव (पु.) कमी, खंगई, खंगती, हरे-खंगे।
अभावग्रस्त (वि.) गरीबहा, तिनहा, ररुहा, कंगला।
अभिकर्ता (पु.) दलाल, खैवालीखया, खैवालीखई ।
अभिज्ञ (वि.) जानकार, जानैया।
अभिज्ञता (स्त्री.) जानबा, जानकारी।
अभिनंदन (पु.) अभिनंदन, मान-सनमान, मान-बड़ई।
अभिनंदनीय (वि.) अभिनंदनजोग, मानबड़ई जोग।
अभिनय (पु.)  नाटक, खेल ।
अभिनव (वि.) नवा-नेवदहा, नवा-नवेला, नवा-नवेली, एकदम नवा।
अभिनेता (पु.) अभिनयकरैया, कलाकार।
अभिन्न (वि.)  जुड़वा, जुड़े, जरोंधा।
अभिप्राय (पु.) अरथ, मतलब।
अभिभावक (पु.) लइका सम्हलैया।
अभिभूत (वि.) मोहाय, बस में करे, मोहनी थोपनी ।
अभिमान (पु.) गरब-गुमान, घमंड, अँइठई ।
अभिमानी (वि.)गरबी, गरबिन, अँइठुल, अँइठुलिया, घमंडी।
अभियान (पु.) सरलग बूता।
अभियुक्त (पु.) पापी, पापकरैया, अपराधी।
अभियोग (पु.) केस, मुकदमा, अपराध।
अभिराम (वि.) सुघ्घर, लोभलोभावन, सुंदर।
अभिरुचि (स्त्री.) मन-पसंद ।
अभिलाषा (स्त्री.) साध-सधौरा, सँउख-साध, चाहना।
अभिवादन (पु.) जोहार, पैलगी, पल्लगी ।
अभिवादनकर्ता (पु.) जोहरैया, पैलगीकरैया।
अभिशप्त (वि.) सराप लगे ।
अभिशाप (पु.) सरापा,  सरापई ।
अभिषेक (पु.) राजतिलक, राजगद्दी सँउपई।
अभीष्ट (वि.) - मनचाहे, मनमँगा।
अभीष्ट वर(वि. ) मनमँगाबर, मुहमँगा बरदान।
अभूतपूर्व (वि.) नोखिया, लोक्खन के, नेवई के।
अभेद्य (वि.) चमुन्दा, चबुन्दा, चौमुन्दा अभेद्य।
अभेद्यकिला (वि.) चमुन्दाकिला, चबुन्दाकिला।
अभेद्यगढ़(वि. ) चमुन्दागढ़, चौमुन्दागढ़।
अभ्यास (पु.) घोखई, घेरीपइत पढ़ई, घेरी बेरी घोखई ।
अभ्यासी(वि. ) घोखैया, रटैया, अभ्यासकरैया।

पलक झपकते(वि. ) छिन के छार, पल भर में, एक छिन में ।
स्वार्थ (वि. ) अरज-गरज।
अनिच्छा (वि.) अर्राय-गर्राय।
अपनीगाँठ(वि. )अपनथैली, अपनअंटी।
अपना कष्ट दूसरों की हँसी (मुहा. ) अपन मरन बिरान के हाँसी ।
आत्मघाती(वि. ) अपनघाती।
आत्मघात(वि.)अपनघात ।
आत्म-सम्मान() अपन-मान।
आत्माभिमान (वि. ) अपन-गुमान।
निजसंतान (वि. ) अपनबारा-पीला ।
आत्मरूप(वि. ) अपनरूप।
स्वरुप(पु. )आपरूप।
स्वराज(वि.)अपनराज, अपनसता, अपनशासन।
स्वरक्षा(वि.)अपनरखवारी,अपनराखे,आपबचाय।
स्वाभिमान(वि. )अपनमान।
स्वतः(क्रि. वि.)अपने-अपन,अपन ले, अपन से।
स्वचालित(वि. )अपन-चलत ।
स्वजनता(वि. ) अपनजनता।
स्वजन(पु. ) अपनजन।
स्वकुल(पु. ) अपन-कुल।
स्वजाति (स्त्री. )अपनजात।
स्वजातीय (वि. )एकजात, एकजतिया।
स्वज्ञान() अपनगियान।
आत्मकथा(स्त्री. )अपनकथा, अपन ऊपर बीते, अपनबीते।
स्वतंत्र(वि.) अपनतंत्र,अपन-आसरित, अपन-अधीन।
अपनसंतोस() स्वतुष्टि
स्वदेश(पु. ) अपन-देशराज, अपनदेश।
स्वानुभूत(वि. ) अपनजाने।
स्वनाम(वि.) अपननाम ।
स्वनामधन्य (वि.) अपननाम ले धन-धन।
स्वनिर्मित(वि. ) अपनबनाय ।
स्वभाव(वि.)अपनभाव ।
स्वपक्ष(वि.)अपनडहर,अपनपच्छ।
विपक्ष(वि.)बिपच्छ, बिरोधिया, बिरोधी।
विपक्षी(वि. ) बिपच्छी, बिरोधिया, बिरोधी।
अपने-तरफ(वि. ) अपन-कोती, अपन-डहर, अपन-तनी।
बेन्द्रीबिनास
बिन्द्राबिनास(वि. )
खतरनाक(वि. ) खँझरमनखे।
गुंडा(वि. ) खँझरमनखे।
कुरकुरा(वि. )चुर्रुस चुर्रुस।
कुरकुरा(. )कुर्रुस कुर्रुस ।
बिल्कुल (वि. ) निच्चट, एकदम।
एकदम पास () निच्चट लकठा ।
जल्दी - जल्दी (वि. ) साँय-साँय, झटपट, झटकुन, झपझप।
शीघ्रातिशीघ्र (वि. ) साँय-साँय, झटपट, झटकुन, झपझप।
शीघ्र(वि. ) साँय-साँय, झटपट, झटकुन, झपझप।

No comments:

Post a Comment

संस्कृत राम स्तुति

शुद्ध संशोधित रचना-राम-स्तुतिः" ` लोभो नास्ति मोहो नास्ति, शोको नास्ति कामः। अपमानस्य चिन्ता, न पश्यति च दक्षिणं न वामम्॥ रात्रिंदि...