iafMr lqUnjyky ’kekZ thou pfj= Nanc) egkdkO;
ilj Hkj ikuh
’kqHkpUnzlw;kZ@’kksHkkeksgu
-----------------------------------------------------------------------------------------
Nan
----------------------------------------------------------------------------------------
Rkqylh tbls fcjok ub gs] ufn;kWa ub nsoljh tblsA
Ekgnso lgha vm nso ugh] txjk[ku gs u gjh tbls AA
Ekerk ub ek tbls ddjks] inczEg lnk vNjh tbls A
dfc ek u{k= NRrhlx<h] dfc lqanj gs vxjh rbls AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
vkse ijefirk ijekReus ue%
--------------------------------------------------------------------------------------------
bZ’k xq: Mhg Mksxj xzkensch ‘’khryk cjenso]
nwYgknso]vm ihrj iqj[kk ds lqejuh
--------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk 13@11
-------------------------------------------------------------------------------------------
ijefirk ijekRek] lcks txr ds lkjA
lqanj pfjr lqukr gkSa] rksyk tku v/kkj AA
dqynsch Mhg Mksaxjh] gkssgo eksj lgk;A
mjFkh djFkWao dkt ds] eSa rqWagkj cy ik; AA
t;&t; ekrk ljlrh] ns nss lq?kj fcpkj A
Nkfgr jfgcs rSa lnk] eksyk tku xWaokj AA
t;&t; ekbZ ’khryk] cbBs rfj;k ikj A
vygu tEeks Vkjcs] nscs dkt lq/kkj AA
rksyk lk[kh tkuds] t;&t; nwYgknsoA
mjFkh djFkkSa dkt ds] dj eu izHkq vHkso AA
ebds&llqjs dqy nwuks]nbZ nsork dj tksjA
ckjEckj eukr gkSa] gkso lgkbZ eksj AA
---------------------------------------------------------------------------------------
dqaMfy;k Nan
----------------------------------------------------------------------------------------
gjcksyk tbls lnk] tsdj xqu tl xk; A
jks; xk; gklS Hkys] iwNs ugha crk; AA
iwNs ugha crk;] vdsYyk cbBs cksySA
ub varl ds xkWaB] dHkw ddjks dj [kksySA
dksutuh dk nq[k] lrko; Hkhrj vksykA
fHkuljgk ys eksj] cck cksyS gjcksyk AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk Nan fo/kku 16@15 ek=k esa ;fr] var esa xq:
y?kq
----------------------------------------------------------------------------------------------
vCcM tqUuk csjk lqUuk] cbBS ckr cck fudky A
tsu yxS dfguh fdLlk dl] Hkksxs ftuxh fxjgkpkyAA
eu ds dHkw dyiuk cQyS] dHkw djS cSHko ds xkuA
fy[kjh&fr[kjh ckr tquiV] iqj[kk eu ds xqu
c[kkuAA
pjcTth fHkuljgk mBds] cbBS pwYgk vkxh ckjA
pgk cuk ds ih;r&ih;r] nS dikV varl m?kkj AA
Nkrh ds HkHkdr vkxh yk] dgSa u dHkw jgS eu ekjAA
Ikhjk ds xBjh yk NksjS] fHkuljgk ys eqWag vWf/k;kj
AA
gkuk cksyS ckr&ckr ek] nksgk vm pkSikbZ xk; A
xqu xkor ihrj iqj[kk ds] viu cq<kSrh csj igk;AA
cck&nnk ifj;k lqjrk dj] vkWa[kh Mcjk dl Hkj
tk; A
vius lax viu gj cksyS] vm iwNs ys ugha crk; AA
uuiu cmjs cls gosyh] igquk eu ds jsyeisy A
dksjh Hkj [ksokl&[ksoklh] ckjks efguk vkxj
>sy AA
lhy lksugk yks<k lksuk] lqjrk lksuk bZVk ckr A
tx lq[klaxh nq[k ,daxh] yxokjh ds fc[k v?kkrAA
lRrh pkSajk egkchj ds] eku&eukSrh iwtk ikBA
nq[k ihjk lfg&lfg ds gks;s] ykx&urk vm txr
mjkB AA
vV~Bkjg lkS ,dM HkqWab;k] tEehnkjh csjk ckr A
iqj[kk euds lqeju ?kqeju] djds csjk viu igkr AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk Nan fo/kku 13@11 fo"kepj.k esa rqd
feyku
---------------------------------------------------------------------------------------------
[ke[kj gksxs vkt] dgr yxS tseu dHkw A
jk[ks ns’k lekt] fnl m>kj lq[k xkWao yk AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk
-------------------------------------------------------------------------------------------
ukUgsiu ys eqjgh&iksVjh] viu cck ds vks/ks rhj
A
vksdj ihjk i>jr ns[kkSa] tsu djstk nsoS phj AA
eje tukoS ugha ckr ds] jkst rHkks ys >udS dkuA
fcu tksjs pVdk;s eSa gk] nqgjkor gkSa mgh iqjku AA
mEej ckf<l rc tkus gWao] dksu gjS vks lqanjyky
A
tsyk Hkwy ldSa ub csjk] tsyk [kk; lfdl ub dkyAA
-----------------------------------------------------------------------------------------
lqanjyky ds iqj[kk ifjp;
-----------------------------------------------------------------------------------------
gfjxhfrdk
fo/kku ykykyyk ykykyyk] ykykyyk ykykyyk
-----------------------------------------------------------------------------------------
gfFk;kiyk’k g xkWao gk] dfgFks ftyk mUkuko ek]
frgWa uanuanu uke ds] xquoku ckEgu xkWao ekA
Okg izkar mRrj ek cls] ’kqHk xax icfjr ikWao ek]
Rkc xksaM jkm vjt djs] cyok; dkS’ky BkWao ekAA
------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk&13@11 ek=k esa ;fr var esa xq: y?kq
------------------------------------------------------------------------------------------
csVk cSdqaBh fr;k] nsch y{eh lax A
vk xkasaMokuk jkt ek] jafxu bgsa ds jax AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk Nan 16@15 ek=k ij ;fr var esa xq: y?kq
--------------------------------------------------------------------------------------------
U;k; cbVdh ek cbBkfjl] jktk xksaM djk;sa U;k;A
Ukanuanu tbls xquoark] U;k;h ik jktk gjlk;AA
Rkbgk csjk xksaM jkt ek] dksy Hkhy ds jgSa lektA
frgkWa jgS cM /kkd tek;s] U;k;h uanuanu egjktAA
vm vksdj csVk cSdqaBh] bdykSrk dk’kh i< vk; A
cki vlu xqu jgS txk;s] U;k; vksdj lc >u lgjk;AA
cki ckn csVk cSdqaBh] jktk gj dfgFks dj U;ko A
earj&tarj jktikB ds] jktuhr ds isap o nkWao AA
jkt?kjkuk ds lq[knsok] U;k; djb;k jkt clsj A
jktk ijtk ds irjk[ku] cSjh eu yk nsoS isjAA
---------------------------------------------------------------------------------------------
xhfrdk Nan fo/kku&ykyykyk ykyykyk] ykyykyk
ykyyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
ns[k ds lfx;ku csVk] cki nkbZ lksapFks]
lax ek dkdj fcgkou] ckr ;s eu ykspFksA
Qsj tk HkaMkj dksrh] [kkst ds ykfuu cgw]
cM xquh vm yPNokyh] jax bgsa jaxs ogw AA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk&fo/kku&13@11 fo"kepj.k esa
lerqd A
lq[k ek fnol igkr] lax tgqfj;k tc jgsSA
>Vdqu cqydr tkr] csjk ds ufn;k cgSa AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
pkSikbZ Nan fo/kku 16@16 ek=kvksa esa lerqd pkj in
--------------------------------------------------------------------------------------------
cSdqaBh ?kj nw Qwy Qwys A
Hkkx jgS uanuanu [kqys AA
jucu [ksySa nw >u ykyk A
,d xksfj;k nwlj dkyk AA
Mhg e nw >u fn;k cjb;kA
Ikk; exu xkslbu xkslb;k AA
iaWaMjk ft;kyky dgokFks A
dfj;k eksgu uke /kjkFks AA
Qsj cukjl U;k; i<kbZ A
djs HkstFkas nwuks HkkbZ AA
eu&eu exu nnk vm nkbZA
pky&pyu yfjdu lq[knkbZ AA
nwuks HkkbZ lax fcgkFksa A
lqanj :il nqfYgu vkFks AA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
rkVad Nan 16@14 ek=k esa ;fr var esa rhu xq:
----------------------------------------------------------------------------------------------
ebds [kksj eqgkVh NksMs] lWarHkWaojh dj eatwjh A
ij?kj vk iStu Nudkor] vm [kudkor gs pwjhAA
nw dqy ds ejtkn y cksgs] lksp le> cksys pkys A
ujxj jxjx xguk ifgus] lq??kj gsa ?kqVdk ?kkys AA
ukUgsiu ds cjs fcgk;s] ?kqWanr jgSa tokuh yk A
:Ik jax izHkq vkxj ckWaVs] nwuks cgqfj;k jkuh yk
AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
gfjxhfrdk
--------------------------------------------------------------------------------------------
Lkfx;ku ns[kr csVok] eu ek xqur ijlkj ek]
vejk; yk fpfB;k dgs] umok iBks llqjkj ek A
lquds lcks xndr goSa] lq[k Nk; gs ?kj }kj ek]
mrlkg gk /kj xksM yk] mrjs go; ifjokj ek AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk Nan
--------------------------------------------------------------------------------------------
ugha dgWaw yk psr] lq[k ek lc ekrs goWa; A
djr fuNkoj nsr] lksuk pkWanh vks<uk AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
pkSikbZ Nan
--------------------------------------------------------------------------------------------
/kjeiqjk ek ukm tkFksA [kcj lksuoklqyHk lqukFksAA
gej xWamfV;k Hksts ikrhA i<o p<kds Vsek ckrh
AA
vHkjr ys gksxs eqWaf/k;kjhA cbyk eu Fkdxs gs Hkkjh
AA
xou djk;s ckcw vkgh A irjk iksFkh ns[k Hkatkgh AA
tsaou tsa ds ukm lksFksA csVh cki dyi ds jksFks AA
fcu egrkjh eqjgh csVhA tsdj ys dj eqgkBsBhAA
ftuxh ds fnu dkVr gkoSA rsyk ys cj vkor gkoS AA
jksor jksor jkr igkxs A rc ukm teqgkor tkxs AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
--------------------------------------------------------------------------------------------
ugk&[kksj umok cus] gkWalr dfjl tksgkjA
lkx lksagkjh yk >fMl] cbB ikyFkh ekj AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
dqdqHk Nan 16@14 ek=k esa ;fr var esa nks xq:
-------------------------------------------------------------------------------------------
’kqHkfnu ysou vkFks tksMh] nsoerh Hk; llqjkrhA
csVh ds eerk cM Hkkjh] V?kyr gs ihjk Nkrh AA
vkWalw gj pqpqokor gko;] djr fcnk csVh Mksyk A
nq[k vm lq[k ds , laxe ek] /khj ugha /kkjr pksykAA
--------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
---------------------------------------------------------------------------------------------
Mksyk cksgs tkr gs] pUnzlwj xkWao dgkj A
vxokuh nkbZ djs] cbBs lkts Fkkj AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
mYykyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
uok cgqfj;k vkr gs] yNeh vlu tukr gsA
lq[k nkbZ vm cki ds] fgjns ugha lekr gs AA
csjk chrr tkr gs] lq[k ck<r fnu&jkr gs A
laxh ds lax lkFk gs] ?kj&vWaxuk eegkr gs AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
xhfrdk Nan
----------------------------------------------------------------------------------------------
lkWa> fcfguk yky lsanqjh] csj chrr gkWal ds]
gs feys laxh tgqWafj;k] ,d xqu ,d jkl ds A
gksr gs cM jaxjsyh] eufeykSuk xkWao ek]
lq[k lqHkhrk Mgj pkjks] gs fi;k ds NkWao ekAA
----------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk Nan
----------------------------------------------------------------------------------------------
nsoerh vMcM xquoarhu] osn ’kkL= ds tkuS ckr A
tku lqokjh ds xquny yk] ft;kyky eu&eu eqLdkr A
use&/kje ek jg; ixk;s] nwuks uok irks ds izkuA
lkl&llqj eu jk[kSa tsyk] vkWa[kh ds iqrjh dl
tkuAA
nwuks >u ds dksjk lqUuk] ns[k lkl ds eqWag
vbyk;A
fc/kuk ldFks dksu g Vkjs] Qwy vlu eqWagju ebyk;AA
nwuks mBds fHkuljgk ys]egknso ty/kkj p<k; A
dj mikl rikoSa ru yk]ik[k e ikWaps fnu vu [kk;AA
vc rks ?kj ek vm ckfgj ek] Qqlqj&Qqlqj lc>u
xksfB;k;A
ukeh cSdqaBh eaMy ?kj] nw Bu goS irksfg;k vk;AA
cPNj&cPNj chrr gko;] dbls lksgj ugha lquk; A
tbls&tbls fnu igkor] ?kj Hkj lcyk lalks [kk;
AA
viu dje djFks nwuks >u]vkxw NksM fc/kkrk gkFk A
e;k&n;k vm eku&eukSrh] djSa lcksfnu lcds
lkFkAA
lcks vlhnSa nwuks >u yk] nwuks ds xqu djSa
c[kkuA
nku&iqu rd xtc djkoSa] mWadj gkFk ys lkl
fl;kuAA
Hkkxys[k ys viu gkjds] nwuks cbBs nsork }kjA
vjth djFks dqynsch yk] jks MjFksa nwuks ?kksd ikj
AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
gksFks vWaxuk Bk<] vkds lar lqtku rcA
djs oa’k c<okj] vjx nso fnudj dfgl AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
pkSaikbZ Nan
----------------------------------------------------------------------------------------------
lk/kw ds rc lquds cksyh A
lkl nWamMr fudfyl [kksyhAA
ft;kyky yk ?kyks cykblA
vm /kksdj ds ikWao ijkblAA
lq:t eukou nwuks izkuhA
Bku Mfju ru&eu vm ckuhAA
fHkuljgk ys ufn;k /kkoSa A
dfUg;k Hkj ikuh cqM tkoSaAA
vjx ns; fnudj yk iwtSa A
djeys[k tCcj ys tw>SaAA
vldql gksFks fnu p< tkFks A
bZ’k Hkjkslk csj igkFksa AA
fu’kfnu izHkq xqu tksagh xkFksaA
xjHkdky ds cjs igkFksaAA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
dgjok Nan
-----------------------------------------------------------------------------------------------
osn ’kkL= mifu’kn cpb;kA
tsdj gko; tue nsob;kAA
Lkqu&lqu Hkhrj ukp upb;kA
Ykbdk rd ykgks ysob;kAA
Lkc jpuk ds bZ’k jpb;kA
’kqHkxqu nkbZ cki /kjb;k AA
Tkblu nkbZ rblu yfjdkA
Tkblu ?kj rblu gks QfjdkAA
----------------------------------------------------------------------------------------------
dqaMfy;k Nan
-----------------------------------------------------------------------------------------------
vkB eghuk iwjxs] VwfVl go; djkjA
cslu ewMh Mkjds] ugokbu cbBkjAA
ugokbu cbBkj] yxkds lq?kj egkmj A
ltk dysok Fkkj] i:lFksa xqjrqj&xqjrqjAA
iy&iy tcj tukr] vxksjk djds thukA
ukS ds ijxs NkWao] iwjxs vkB eghuk AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk Nan
---------------------------------------------------------------------------------------------
csjk yxr igkj] /kqdqj&iqdqj eu gksr gsA
tcj iwl fHkulkj] ihjk mBs izlksr gs AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
:iekyk Nan fo/kku&:iekyk :iekyk :iekyk :i
--------------------------------------------------------------------------------------------
mBr gs ijlksr ihjk] tsu lfg ugha tkrA
lkl cksyr lqbu ykus] tk; cj yfxgkrAA
NViVkor gs irks gk] gMcMkor lklA
Qwy Qwyr tku vWaxuk] exu gqylr [kkl AA
Mhg Mksaxj nso lRrh] cnr cnuk tkr
gs ?kVksfj;k yk eukor] vmj ’khryk ekrAA
Lkqbu vkor >jQjkor] fHkj dNksjk QsjA
Rkkrikuh yku dfgFks] vc u ykxS csj AA
-----------------------------------------------------------------------------------------
eRrx;an loS;k
------------------------------------------------------------------------------------------
iwl vekol ds fnu lqanj] nsoerh gj ikbl ykyk A
ckfgj cki cck eu gkWalr] Hkhrj jksor dqy mtkykAA
nsgn’kk ub gs cq/k vkS lq/k]iwjr gs lq[klk/k
fujkykA
vks iy ds lq[k Hkko c[kkuu]vk[kj gs u crkoWao
dkykAA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
dksBh ys rc ykuFksa] lwik Hkjds /kkuA
ybdk yk vksek eMk] djFkas vMcM nkuAA
--------------------------------------------------------------------------------------------
f’k[kfj.kh Nan
fo/kku&yykyk ykyk yk yyy yy ykyk ykyyk
cMs nkbZ ckcw] vcM lq[k Nk;s exu gsa A
lcks ds vkWa[kh ek] >yd lqr ik;s yxu gs A
ugk /kksok ykyk] lqbu flipk;s vxu gs A
cck Nkrh Qwyks] xtc rc ykxs Bxu gs A
---------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
--------------------------------------------------------------------------------------------
,d >yd rks ns[k ykSa] ukrh yk nkS ykuA
vm drsd /khjt /kjkSa] ns[ks NwVr ijku AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk
--------------------------------------------------------------------------------------------
ckfgj ykful yky]cck gkFk nsbl /kjk A
lq[k vkWalw Vidkr] /kfjl djstk ys yxk AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
dgjok
---------------------------------------------------------------------------------------------
vkWa[kh QwVr jfgl gej rks]
rksj njl cj nknw Hkb;kA
vkWa[kh QwVr jfgl------------------
vkMh iwWath ftuxh Hkjds]
djWao fuNkoj Qsj cyb;kA
vkWa[kh QwVr jfgl----------------
vjs gej dqy ekFkk panu]
vjs gej Mhg fn;k cjb;kA
vkWa[kh QwVr jfgl-----------------
gej mej rksyk yx tkoS]
js vWaxuk ek tue /kjb;k A
vkWa[kh QwVr jfgl---------------
-----------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
gs nsch dqynsork] gkso lgk; fiyksjA
tsdj ijlkns gej] ftuxh Hkbl vWatksj AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
cMk cki vm cck lcks >u] lq[k ds ekjs gs cbgk;A
iksFkh iFkjk ns[k rkd ds] ‘’kqHk u{k= crk gjlk;AA
nsor vWatokbu ds /kqWafx;k] egj&egj ?kj Hkj
eegk;A
nsoerh gj ybdk dksrh] ns[kr e;k Hkjs eqLdk; AA
cfugkjh ik;s cfugkfju] dl vkWa[kh larks"k
tuk;A
uksgj ds lksgj dk dfgcs]lq[k djkj gj dgs u tk;AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
xhfrdk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
xkWao ds lksgj xob;k] lqu [kcj yk vkr gsa]
ns[kds ybdk y lqanj] :Ik yk flfl;kr gsa A
ikWao HkqaWb;k ub ijr gs] vkt cMdk cki ds]
>wyuk rqjrs cuk;s] cj dgr gs [kki ds AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
Ykko.kh Nan 16@14 ek=k esa ;fr] var esa 112
--------------------------------------------------------------------------------------------
>cyk dksaoj lwrh lhys] njth yk cyokor gsA
dksuks lsdr dksuks pqijr] pwe mBkor ikor gs AA
dksuks friksor go; ikuh] dksuks MhB mrkjr gs A
dksuks igquk igh usors] vm euxfur fcpkjr gs AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
ppZjh izHkkorh Nan fo/kku&rhu pj.k
esa12&12&12 esa vkrafjd rqd ds lkFk pkSFkk pj.k 10 ek=k var esa nks xq:
---------------------------------------------------------------------------------------------
NV~Bh ds usx tksx] Hkou xtxtk;s A
lkWaoj ukm cukr] ?kj Hkj lc u[k dVkrA
tqjr gs e;k tekr] tEeks usork;s AA
NV~Bh ds usx tksx--------------------------------
Ukkmu nsor cyko] fxatjr ub Fkdr ikWaoA
Ekkrs lq[k exu xkWao] lc >u gjlk;s AA
NV~Bh ds usx
tksx----------------------------------------
xWaMok cktk ctkr] rqr: eksgjh lqukrA
dksbyh yk rd ytkr] lksgj fr; xk;s A
NV~Bh ds usx tksx----------------------------------------
dkWds dksuks p<kr] dksuks ykMw cukrA
jhrk u ddjks gkFk]lcks gsa ftgk;s AA
NV~Bh ds usx
tksx------------------------------------------
pUnjek ifgukr] >cyk Mksjh cWa/kkrA
dktj QwQw yxkr] usx xtc ik;s AA
NV~Bh ds usx
tksx---------------------------------------
Ykqxjk vm pkWanh lksu] vm eu ek pkg tkSuA
Lkq[k vkxw pht dkSu] ilj Hkj yqVk;s AA
NV~Bh ds usx
tksx-----------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
nqzrfoyafcr Nan
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Xked vkor ckWa/kr <wWaMgh A
Ekxu gkWalr xkor cqMgh AA
vcM vkxj ?kho y Mkjds A
featr gs [kqjgsjh y xkj ds AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk
---------------------------------------------------------------------------------------------
NS fnu ek NV~Bh djok;s] ukS fnu ek djk; nlBkuA
Ckkjk fnu ek cjgh djds] ,dblk ?kj Hkhrj yku AA
Ykbdk esj lcks >u >wes] e;k dj; vgykn
yqVkWa;A
Ykbdksjh ybdksjk cuds] tEeks >u vkuan euk; AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
nqfeZy loS;k
yyyk yyyk yyyk yyyk] yyyk yyyk yyyk yyyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
cM lqanj gs cM papy gs] euHkkou dksaoj Qwy Qqys]
iqjxs lc vkl ncs eu ds]cl :Ik yyk u;uk e >qysA
>cyk dqjrk douks ifguk] lc jax Qcs lc jax
[kqysA
Ukb ykx; ckfgj esa eu gk] fpr psr lnk ?kj dksr
<qys A
---------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk Nan
----------------------------------------------------------------------------------------------
dbls cqydr tkr gs] la>k fcfguk jkrA
iYyk Hkkxr csj gs] rcys ugha tukr AA
dgjok Nan
Qd&Qd gkWalr iyuk [ksyr]
ikWao iVd ds yky nqyjok A
cktr iStu xksM NukNu]
jk[kr nkbZ lEgky nqyjok AA
dktj vkWatr ds’k lWaokjr]
pwer pkWaVr xky nqyjok A
lqanj :Ik ltkr lqYgkjr]
yVdr yV ?kqa?kjky nqyjok AA
lksjBk Nan
lsEgj iksuh yku] x<s lqisrh yk cusA
lqrr tho /ku izku] ljlksa ds rfd;k yxk AA
yksjh
lks tk js pank lks tk js rkjk A
lks tk js lkstk jkt nqykjk AA
lksxs gs xfy;u lksxs gs ikjk A
lkstk js pank---------------------------------
lkstk js eksj djstk ds pkuhA
lkstk js jru /ku /kksxkuh AA
lkstk js pank----------------------------------
ljlh Nan]
chrr csjk ljlj&ljlj] ia[k yxk; lekuA
lqanj uke /kjkbu ybdk] iksFkh irjk yku AA
eqWag tqBkfju pkWanh pepk] lq?kj
jkWa/kds [khjA
jucu&jucu vc rks [ksyr] j[kr utj ds rhjAA
rksVd Nan
vc [ksyr gs vWaxuk cMdkA
ijlkj dHkw vm ckxM dk AA
ub vksye uSu djS eb;kA
yVdk dfugk j[kFks Nb;kAA
cM lqanj vksB diksy goSA
vm gkFk o xksM gk xksy goSA
<had lksu tjh ifgjs >cykA
Lkq[knsmd yky cus lcyk AA
rkVad Nan 16@14
xju ijs gs gkFk xksM ek] nw Bu nkWar g vk;s gs A
rke vlu >ydr pqWanh gj]csuh lq?kj xqFkk;s gs A
dj/ku ifgjk;s dfugk ek] yVdr yj eu Hkk;s gsA
ikWao e iStu >qe>qe cktr]lcyk ukp upk;s gs A
vius NkWao [kqWanr vm >>dr] cN: dqdwj yk
iksVkjsA
ikor ekVh dksM [kck[kc] lVj&iVj eqWag ek Mkjs
AA
eqWag myk; ys jkso; xko;] Bed Bed dqgdh ikjSA
fxjs viV ds ekMh NksyS] ewWM viu Qqrdh MkjS AA
pkSikbZ Nan
ifgykoWar ts ybdk ikoS]
nso cksdjk dkV p<koaSA
jhr pyr vblu gs vk;sA
tsyk ikNw lcks fuHkk;s AA
ekWal Hkksx ?kj Hkj ds [kkoSaA
lkxvgkjh Qsj dgkoSa AA
ukuqd ybdk gj dk tkusA
dblu jhr pyk; l;kusA
tsu cksdjk [kwWaVk ckWa/ksA
vm Fkksfjd ek tkgh jkWa/ks AA
lqanj eu fueZy cpdkuhA
yku [kokor viu [ktkuh AA
ujxj ifgjr lksuk nkbZA
dkcj ?kj ek gksr c/kkbZaAA
xhfrdk Nan
ns[k ?kj ek HkhM Hkkjh] yky xs gs vldVk]
vkt dksuks ikr ub gs] ltr laHkjr eVeVkA
xksM iVdr jksr gko;]ikWao Qqrdh ek luk A
cM fjlkor vkt ybdk] ub ldr dksuks euk AA
nksgk Nan
ja>k>j ?kj Hkj mMr] cksyh ugha lqukrA
;gk HkhM ek dksu gk] lqur dkdjks ckrAA
dgjok Nan
ukuqd ikWao e VqiVqi jsaxr]
,srh&oksrh tkor ybdkA
gjfgUNk fpVdks eu ub gs]
vldV vlu tukor ybdkAA
nsoerh lqanj efr okyh]
/kjr iksVkjr ikor ybdkA
Qsj lxk lksnj y leks[kr]
?ksjh ibr cykor ybdk AA
vkYgk Nan
mgh csj dkadsj ds jktk] ft;kyky cj Hkst cykoA
vk;s dfgFks U;k; djs cj] djs fu;ko fj;klr xkWaoAA
gs iBks; jktk lans’kk] lquds lc ?kj Hkj gjlk; A
tk; QWankbl cbyk xkMh]lcds vkWa[kh cknj Nk; AA
dje djs djebrk fudfyl]vbls igk Mfjl ,d ik[kAA
jktk gj rc ft;kyky yk] xkWao vBkjk nsbl jk[kAA
xkWao vBkjk Bu tsek ds] vV~Bkjk lkS ,dM [ksr A
vu&/ku ds HkaMkj Hkjs gs]tsdj ls lc>u lq[k
ysrAA
nksgk Nan
cMk cki U;k;h vcM] pkjks dksrh ukeA
tsdj eksgu uke gs] vm pUnzlwj /kke AA
cjoS Nan
U;k;h xquoark ds] Hkkjh ’kksjA
Pkkjks Mgj djb;k] U;k; vaWtksj AA
xkWao xWamVh ybdk] nkbZ ckiA
tEeks ds fdjokj] djb;k vkiAA
uhr&jhr ds fdjok] xtc lqtkuA
osn ‘’kkL= mifu"kn] lcds Kku AA
vCcM lqanj gko;] ?kj ifjokjA
ikWap cNj ds mEej ek cfy fojks/k
lkjNan
ikWap cNj ds gksxs ybdk] cnuk vm gs ckWapsA
vblu dfg cqMgh nkbZ gj] xkslb;k yk VkWapsAA
lRrh nkbZ vkl iqjkbl] dqy vWatksj yk nsds A
iwl ek ikWap cNj iqj tkgh]cnuk ckWaps ,sds AA
VksaVk ek vj>s dl ykxr]dbls dju crkokSA
ns; c/kkbZ dbls djcks]cMdk yk iqNokokSAA
NksVs rd yk [kcj iBkokS]cqydr fnu fcpkjsA
vkxs gs csjk eqMkpjh] xqus e yxr vikjs AA
ekfyuh Nan
Ykdj&/kdj gksxs gs fr;kjh djk;sA
Xktc lc l/kk;s gsa] c/kkbZ euk;s AA
Pkqd&pqVqd fyik;s gs] NqbZ pquk ekVhA
Tkdj&exj gksxs gs] fiNksrh eqgkVh AA
vlyx igquk tksjs] cyk;s iBks;sA
?kj gk xf>u cksyS ok] lekuksa vWaVks;sA
iVdr diMk ds gs] dgWaw eksVjh ykA
l[kyr laWaxlh dksrh] lWaokjs ljh ykAA
eankdzkUrk Nan
vkuhckuh pyr ?kj ek] gs c/kkbZ fr;kjhA
ewWaMh dksjs rd u mljs] gs c;k;s lqokjh AA
dksuks vk;s vcM nqfjgk] rkS dgWaw gk eWa>ksrh A
dksuks uRrk fupV ydBk] rksS dgWaw gs lxksrh AA
pkjks dksrh pyr pjpk] gs c/kkbZ c/kkbZA
tks[kk&rksjk djr lc gs] dk cck cki nkbZAA
bUnzotzk Nan
gs cksdjk ts vaxuk cWa/kk;s]
pkjk y [kk;s xfr yk Hkqyk;s A
iwts fr;kjh djds eWaxkFks]
rhjs /kjs ys eqWag yk yqdkFks AA
dkspS dgWaw gk /kj ckWa/k Mksjh]
VksaVk dlkoS ub ik; NksjhA
Okks HkhM ns[ks cM gs Mjk;s]
dksuks cpkgSa ub ;s tukoS AA
eksgd Nan
/kkor gs cM tho cpkou A
uSuu ykxr gs ty Nkou AA
ns[kr yky cMk dmokorA
ckr Hkys le>s ub ikor AA
pkWamj yk pcokor gkWao;A
Vhdr gsa Vhidk vm canu A
Ykku rHks ryokj yk rkur]
?ksap mMkou [kkfrj okseu AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
:iekyk Nan
fo/kku 2122
2122 2122 21
ykyykyk ykyykyk ykyykyk yky
----------------------------------------------------------------------------------------------
ns[kFks tc cksdjk] mij rus ryokjA
jksr >ViV rhj vks/kk] ckWag Hkj iksVkj AA
tksj ls fdfd;kr lqanj] ikjFks xksgkj A
ekjgw >u cksdjk yk] eksj , laxh ;kj AA
tsu cfy ns;s [kMs oks] uSu yk NVdkjA
rurukor Qsj cksyr] ukudqu yk Vkj AA
nso dkjt gksr gko;] >u le>gw [ksyA
vkM ijuk Bhd uksgS] dgr iaNk >sy AA
-----------------------------------------------------------------------------------------
rkVad Nan
16@14 ek=kk ek ;fr vm var pkSdy 211] 112
--------------------------------------------------------------------------------------------
vkWalw fudyr rjrj&rjrj] iksaNr gs vWapjk nkbZ
A
cki cck eu Bk< lq[kk;s] vku ijs gs dfBukbZ AA
cMs cki rd fQdj djr gs] vc dbls djuk pkgh A
lRrh [kksyh lbeks&lbeks] [kqlqj&Qqlqj
vkWagh&ckWagh AA
dksuks dfgFks Hkqyokjs cj] ckfgj ysx dgWaw cksysS
A
vm drdk csjk yx tkgh] dfgds dksuks gj BksyS AA
ik;s /kjFks cck dgr rc] Hkqyokjs nknw lksuk A
ub tkoWao dfg ikWao iVd ds] Qsj ’kw: djFks jksukAA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
fo/kkrk Nan
fo/kku&Ykykykyk yykykyk yykykyk yykykyk
-------------------------------------------------------------------------------------------
Ekukor gs cMk vkds] cck Vjdkr gs ybdk A
Lkcks yk Fkj [kokor gs] vcM fdfd;kr gs ybdkAA
lqYgkjr gs dgWw gj rkS] dgWaw le>kr gs ybdk A
nnk ds eqWag vbyk;s] xqur nqyjkr gs ybdk AA
cck lkWaQh gok djFks] xtc xjekr gs ybdk A
vMs gs cksdjk yk /kj] xtc cfx;kr gs ybdk AA
cMh nkbZ o egrkjh] eqWaMh lgykr gs ybdkA
/kjs rs Vsd ek vks/ks] xtc fdfd;kr gs ybdk AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk Nan
13@11ek=k ek ;fr
---------------------------------------------------------------------------------------------
Ykbdk ds Msuk /kjs] lxk c<kbl gkFk A
Ckck cMk vm cki ds] jhl cf<l yfxgkFk AA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk Nan@ohjNan
fo/kku 16@15 var esa 21
----------------------------------------------------------------------------------------------
[kcjnkj Msuk /kjcs rkS] Bhd ugha gksgh , tku A
Ckck dfgl yydkj lxk yk]fdfd;kor rc pVdu rkuAA
gkFk c<kcs ybdk dksrh] Vaxjh yk ge nscks phj A
dk djuk gs ge dj yscks] dyspqi jfg cbB tk FkhjAA
gej djstk ds dqVdk ds] vkWa[kh ek vkWalw vk tk;A
gej lkejFk vkxw jfgrs] [kcjnkj ts gkFk c<k; AA
,Slh ds rSlh dj nscks] ub xqucks ge viu fcjku A
?kj ek dj js viu fl;kuh] ?kj gekj ugha cu fl;kuAA
---------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk Nan
fo/kku&11@13ek=k ek ;fr nks in] pkj pj.k]
fo"ke pj.k esa rqd A
--------------------------------------------------------------------------------------------
ns[k cck cfx;kr] dB [kk;s lc gs [kMs A
fpifpikr MjkZr] tsus /kjr jfgu vMs AA
------------------------------------------------------------------------------------------
,dkoyh Nan
5&5 ek=k ek ;fr] pkj pj.k nks nks lerqd
------------------------------------------------------------------------------------------
Lkcks pqi] tkr gsa A
eWaqg ugha] ckr gs AA
tquVgk] jksx gs A
dgr lc] yksx gsaAA
tsu dqNq] cksygh A
r ifr;k] [kksygh AA
lksp ds] lc Vjs A
tcj ys] dk yMs AA
---------------------------------------------------------------------------------------
dqlqefofp=k Nan ekf=d
111 122
111 122
Ykyy yykyk yyy yykyk
-----------------------------------------------------------------------------------------
Xkqu mQykxs] tcj tukxs A
Lkdr u dksuks] tc mfEg;kxsaAA
Tkcj tukxs] tcj tukxs----------------
fcdV tq>k:] gB/kj vkxs A
Lkdr u dksuks] lc dmokxs AA
Tkcj tukxs] tcj tukxs------------------
Lkc pqi ns[kS] tc cfx;kxs A
pedu ykxs] >>du ykxsAA
tcj tukxs] tcj tukxs--------------------
Lkc >u gkjsa] tc Fkj [kkxsa A
>j&>j ys rkS] mlyu ykxs AA
Tkcj tukxs] tcj tukxs-------------------
-------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk Nan 13&11 ek=k ij ;fr
---------------------------------------------------------------------------------------------
cck cksdjk dku yk] ukuqd dkfVl QsjA
lRrh nsoh ikWao ij] rhjr cfyi’kq gsj AA
-----------------------------------------------------------------------------------------
mYykyk Nan
15@13 ek=kvksa ij ;fr nks in lerqd
-----------------------------------------------------------------------------------------
fudyr gko; tc cksdjk] lRrh dqfj;k Mgj ys A
Ukfj;kor vm fefe;kr gs] >>dr&pedr v/kj
ysAA
vm [kMs ns[k tq yky yk]ydBk vks/kr tkr gs A
ftfHk;k ek [kj&[kj xksM yk] pkWaVr e;k trkr
gsAA
--------------------------------------------------------------------------------------
’kksHku Nan
14@10 ij ;fr] var esa xq: y?kq
------------------------------------------------------------------------------------------
Ckksdjk ds lax [ksyr] exu lqanjykyA
ckygB ek vkt tsdj] Vjs gko; dky AA
tsu yk Hkxoku jk[kS] rkS fcxkMs dksu A
,d :Wavk VsMxk rd] oks ugha nS gksu AA
Tksu igquk&igh vk;s] rsu gs cd [kk;A
Qsj vk/kk Mj vm cy]dgWaw cksyr tk;AA
Ukskgjgk gks;s ybdk] ns[k vksdj Vsd A
Lkcks ?kj Hkj dyspqi gs] ub ldr gsa Nsad AA
ns[k ykS ybdkiuk yk] vkxh vWaxjk [kkrA
nsf[kgkS ;s dk ub djgh] ck<ds vm ekr AA
---------------------------------------------------------------------------------------
Nksgk 13&11 ek=k ek ;fr
------------------------------------------------------------------------------------------
fcxu [kk; cbBs goS] /kjs cksdjk laxA
Fkj [kk;s eqWg Qkj ds] lc ns[kr gas nax AA
------------------------------------------------------------------------------------------
eRrx;an Nan of.kZd
211
211 211 211]
211 211 211 22
Ykkyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy ykyy ykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
gs dB [kk; ljh[k dgWaw gj]cksyr gs douks ld tksjsA
Hkhrj [kksfMy iki Hkjs eu]ckfgj cksyr gs e/kq
?kksjs A
isyr gsa ny ds ny ckr y]jhr fjokt crkr ltksjs A
ckyd Vsd /kjs tc jksor][kh[k pykxr tkor Vksjs A
--------------------------------------------------------------------------------------
nksgk& ekbZ igquk [kh> ds] cksyr gs cM
tksjA
ybdk
ybdk >u djkS] lqukS ckr yk eksjAA
lkj Nan
ybdk vk; [ksyouk nsokS] le>kokS HkqyokjkSA
cM+s vkneh vu dfgds >u]uok fjokt mrkjkSAA
;s dblu vydjgk ybdk],dgjgk gs NsdsA
dqynsoh ds eku djs cj] cjgk dl gs VsdsAA
Qy ikds ub eku djs ys]gksgh vygu HkkjhA
HkB tkgha nsch nsork rc] dk gksgh laxokjhAA
dksu esj tk eqM ywdkcks] fjlok lRrh nkbZA
cjenso vÅ Mhgnsork ds] vlu ugha ;s HkkbZZAA
cjenso ufj;j ek jh>Fks] gquer canu pksykA
lRrh cfy ys lq[k fjltkFks]nsFks lq[k vueksykAA
fcxu cksdjk ds dqynsch] vkt ys ugha gs ekusA
VksjkS >u ;s pys pykxr]fcu QyHkksx y tkusA
lksjBk
dgr lzxk ts ckr] lqanjyky pqis lqurA
cky cqf) vuqlkj] Qsj dgs cj dqNq xqurAA
ckEgu dwy esa tue /kjs go]
dke djo tl vM+gkA
uhr&jhr yk dksugk djds]
xksfB;kFkkS eux<gkAA
v/kfjt tho ds iwtou ns ys]
nwlj dl Qy ikghA
iwtou ds Qy lr gksgh rkS]
ikgh tsus iwtkghAA
nso jh>k;s tsu l/kk;s]
iwtou viu p<+koSA
ugha iwtb;k eu ftfHk;k esa
uko iwtbZ >u ykoSAA
vkYgk Nan
ckEgu eu ds eqWag dku gj]
gksxs jfgFks ykys ykyA
uksgS vyok tyok ybdk]
;s rks go; fcdV fcdjkyA
ukUgs ybdk ds Hkk[kk&uhd
cq/k cpdkuh vm vutkuA
;s gj vblu ybdk ts gj]
dkVr cMs cMs ds dkuAA
x< x< ds cksys cj tkur]
ewWags ewWag ysor cfx;k;A
iFkjk iVds dl cksyr gsA
dksu go; ;syk fl[kk;AA
nksgk&
gkFk tksj ekQh eWaxr] eksgu o ft;kykyA
tEeks tqjs tekr ys] vksj>r dqy mft;kyAA
lkj Nan
Lkqanj dfgFks Qsj jhlk ds]
Ckksdjk dgWaw dVkgwA
Ekskj uko ds cns c/kbZ;k]
Ekksjs fcxu eukgwAA
Ekksjks Vsd gs egw vkt ys]
vu&ikuh ub [kkokSaA
tkokS viu eqWag yk VkjkS]
eSa vc ub xksfB;kokSAA
nksgk&
nkbZ ds vkWlw >yd] xky drh cksgkrA
tsdj lh[kk cky yk] lqanjyky cukrAA
/kksa/kk ekWal fljt fljt] nkbZ euq[k cuk;A
Ckus fcugk ckr yk] vm Bmdk le>k;AA
Lkkj Nan
rgha dFkl ekWa cus dke cj
vkxw vkuk pkghA
vuHky vukpkj esaVs ys]
uok fcgfu;k vkghAA
vkt djr gkSa mjFkh eSa rkS]
>u ifgjkcs csyhA
ub ekukS dksfygk iqjku yk]
dj nsgkSa cjisyhAA
dblu c/kbZ crkokS eksyk]
cksdjk ds thoysokA
gM+pwpjk ckEgu gks tkgh]
jksgha nsoh nsokAA
gkM+k
pkcs ekal phFks ds
dke ,s
dk[kj crkoo
ugh tkuo
ro pqi jghgo
vkus rkus
>u xkoo
daÅok phy
dwdwj cu tkoo
;s eksyk
ugha Hkko;
Ekksj uko
ds ;s mNkg esa
Hkys
dksuks >u vko;
je tue dl
paÅd iwjo
cktk :ath
ctoko
Tkkr lxk
Hkj ds dk usork
xkWao ds
xkWao cyokoo
cjk
lksagkjh gkse gou dj
tEeks
>u yk ckWaVo
d[kjks
cw/k vj>sa gksgh
rsyh
tqjfey ds NkaVo
vUrs rUrs
dgwaW djso ro
egw Qsj
ugha ekuo
tku ysoo
eksyk ugh arks
eSa rqeu
yk ugha tkuo
[kkor ekl
lje ugha vko;
vkds rÅu
eksyk Mjoko;
bu cj eSa
iwjao vÅ ckWapo
ba[kj
upk;s eSa ugha ukpao
lwur jg;
lc ikaMs pocs
ekbZ ywVh
c<+bZ;k eu
iksFkh
irjk ns[k ns[k ds
thuxh
teks pybZ;k eu
daBh ds
ekyk ifgjs vÅ
panu [kÅj
yxk; jg;
iksFkh
/kjs ywVbZ;k ckWa/ks
[kMs+
[kM+s cksd [kk; jg;
iksFkh
irjk NksM+ NkaM+ no
gkMk tkoo
pwjjgw
iksFkh
isV pykor gko;
ekl [kkoo
Hkwa[k ejgw
/ku vks
tho /ku vks[kj thuxh
ejds
d[kjks dke rks vkFks
ekuwlru
ik;so Qsj dbZls
dke
vekuwl dksu djkFks
ckEgu eu
ds ewagdku ys
pwgr jg;
lje ds ikuh
mu rks
viu jsokt yk tku;
ts gks xs
gs [kksjh dkuh
uko dek lw[k ik th [kk r;
gej
m?kkjsl vkWa[kh
NksM+r
gkou ckidhu csVk
nkbZdhu
xÅdhu lk[kh
vc c/kbZ
esa c/k ugha dju
cksdjk
dHkw ugha iwtu
rksj Vsd
yk lc >u /kjcksu
vÅ rksj
lax ugha tw>u
cpdkuh
mEej ds >xjk yk
ighyh
lwanjyky gk thr
tho
thukoj Hky dj Mkfjl
mjFkh
djds lw??kj uhr
vbZlu
ts[kj uuiu ,
vks[kj dk
dgao tokuh
ukUgsa
cw/k esa lwfeju djFkao
viu cck
ds tckuh
th;r Hkj
>xjhl dwjhr lax
;s gk
vks[kj ighyh ikjh ,s
;s gk
NRrhlx<+ egrkjh ,s
vÅ oks
csVk vaorkjh ,s
pkSasikbZ Nan
fo/kku&16@16 ek=k var esa nks xq:
--------------------------------------------------------------------------------------
[kqlqj&Qqlqj gksor gs HkkjhA dksUgk dksUgk
pqxyh pkjhAA
Ykdydkr cSdqaBh vkFksA lcyk vkds pqi djkFks AA
gksxs nsch eku eukSrhA VwfVl HkBgkiu iqj[kkSrh AA
dksuks use dgWaw HkB tkFksA eu[ks vksyk uok
cukFksAA
iqtou ys nsch ub ekuSA ub tkuS rs vius rkuSAA
ckEgu dqy ek tue /kjs gkSaAcqf) cjks;s Qsj ijs
gkSaAA
gMpqpjk ts ckEgu gksghAiksFkh ys dk Kku flYgksghAA
rkel ruxqu rkel ckuhArkel jl mitS euekuhA
---------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk Nan 13&11 ek=k ek ;fr
----------------------------------------------------------------------------------------------
ekWal Hk[ks cj NksM nkSa] dfgds nsch Hkksx A
osn ’kkL= mifu"kn ek] ub gs vblu tksx AA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
gfjxhfrdk Nan ekf=d
2212 2212 2212 2212
Ykkykyyk ykykyyk] ykykyyk ykykyyk
--------------------------------------------------------------------------------------
dksuks [kMs dBokr gs] ftfHk;k dgwWa Qjdkr gs A
dksuks red yfy;kr gs] dksuks fcdV cfx;kr gsA
lcyk mnsyr gs cck] vm uhr yk le>kr gs A
ewMh uok Bk<s dgWaw] eqjdsV ds eqWag tkr gs A
--------------------------------------------------------------------------------------
izekf.kdk Nan ekf=d] pkj in nks nks lerqd
fo/kku&121 212 12
yyky yky ykyy
-----------------------------------------------------------------------------------------
eWaxk; ?kho xk; gs A
izlkn yk cuk; gsAA
vxhu ckj ds cus A
xquku ’kq)rk lus AA
Mjk; xwj vkxjs A
yokWax yk;ph ijs AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk Nan 13&11 ek=k ek ;fr
----------------------------------------------------------------------------------------------
[khj lksagkjh jkWa/k] Fkkj ltk;s gs cusA
dn ifgjs fl;ku gj] gkse /kwi nsou yxs AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
xhfrdk Nan
2122 2122] 2122 212
Ykkyykyk ykyykyk] ykyykyk ykyyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
Mkjds xqj ?kho vkxh] Hkksx&jkx yxkr gs A
Xked ?kj Hkj /kwi xqWaxok] lc Mgj xedkr gsA
Tksdjs eu Hkkr oksgj] uhd dfg lgjkr gs A
vm dgWaw gj eqWag cukor] [kksj dksrh tkr gs A
--------------------------------------------------------------------------------------
’kfDr Nan ekf=d
122 122] 122 12
Ykykyk yykyk] yykyk yyk
---------------------------------------------------------------------------------------
eukFksa iFkkFksa] f[kykSuk /kjk A
QfVd gkFk Mksjh] /kjS cksdjk AA
Ykyk ukudqu gk] vcM Bh< gs A
Pkyu jhr dksrh] djs ihB gs AA
goS ekFk ykyh] ygw Vhidk A
lcks >u rhuks] frfyd yk >dkAA
u [kkoS u ih;S] ub lqrr tjk A
ftgkW tkr /kjds] pyr cksdjk AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
jk/kkje.k Nan
111 111 2]22 112 nks nks in lerqd pkj in
Ykyy yyy ykykyk yyyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
lq:t <yr gs] ykus jfr;k A
gyr&pyr gs] csjk xfr;k AA
vViV iqj[kk] tqUUkk ifj;k A
eqgju ijxs] gko; dfj;kAA
-----------------------------------------------------------------------------------------
eksgu@ ljl Nan
y{k.k tkfr ekuo] izfrpj.k 14 ek=k] 7&7 ij ;fr]
pj.kkUr 111 rhu y?kq
----------------------------------------------------------------------------------------
lqanj ijl] nkbZ djr A
Nydr e;k] eu gs HkjrAA
varl xtc] gksor rjyA
eerk c<r] eu ds egyAA
vkWa[kh j[kr] fg;ko djA
ikuh vlu] lqHkko djAA
nkbZ djr] fgr ex vVyA
vm ckB ek] fu;ko pyAA
----------------------------------------------------------------------------------------------
eugj.k ?kuk{kjh Nan
izFke in esa 8&8 o.kZ ij ;fr vkSj vkarfjd rqd
nwljs pj.k esa 15 o.kZ dh pkj ckj vko`fRr vFkkZr vkB in esa ,d eugj.k ?kuk{kjh
A
8&8&8&7 o.kZ x.kuk
---------------------------------------------------------------------------------------------
Lkqrr&lqrr ykyk] >>d&>>d mB]
?ksjh&csjh cksdjk ds ysor [kcfj;k A
>jQj&>jQj] mBr vm pyr]
v/kjfr;k ds csj vWaxuk Mgfj;k A
lqanj vkjks feyr] cksdjk [kMs gksor]
Mksjh /kjds ykur ckWa/ks eqWaMlfj;k A
Ckkykiu drdk dksaoj vm tkxs&tkxs]
Ckksdjk ds tho jk[ks cur ygfj;k A
-----------------------------------------------------------------------------------------------
vuq"Vqi@’yksd Nan
fo/kku pkj pj.k nks in izR;sd pj.k dk ikWapok v{kj
y?kq vkSj le pj.k ds nksuks in ek lkrokWa o.kZ y?kq A
----------------------------------------------------------------------------------------------
vyFkh dyFkh ysr]jkr vkWa[kh e chrFks A
tCcj gks vMds vm] viu gB ek thrFks AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------
fon~;k
mjFkh
---------------------------------------------
fotkr Nan
fo/kku 1222 1222 nks nks in lerqd pkj in
yykykyk yykykyk
-----------------------------------------------------------------------------------------
cNj vc ikWap iqjxs gs A
txr ys tho tqjxs gs AA
fjlkor gs] eukor gs A
vm cM xksfB;kor gsAA
cus vm xhugk dk ;s A
crk nkbZp le>k;s AA
fcfgfu;k ys mBk ykyk A
i<kFks Kku ds ekyk AA
----------------------------------------------------------------------------------------
’kfDr Nan ekf=d
122 122 122 12 pkj in nks nks in lerqd
Ykykyk yykyk yykyk yyk
-------------------------------------------------------------------------------------------
Ik<k;s xquk;s yk lqanj yyk]
Ckck gk dgr gs xqukxj cyk A
cMk ykuFks xkWao xqfu;k /kjs]
viu ukudqu yk lqtkfud djs AA
tmu ns; vk;s lcks Kku yk]
fl[kksor fy[ks vm i<s cj yykA
x<r xhy ekVh vlu tku ds]
cck nku nsor lqlueku ds AA
-----------------------------------------------------------------------------------------
yko.kh Nan
fo/kku&16@14 ek=k ek ;fr] vm var ek 211;k221
--------------------------------------------------------------------------------------------
xMgu x<u cyk;s dqEgjk] lqanj lqxqu /kjkor gs A
xqu/kj vMcM eaxy ewjfr] varl yk nedkor gs AA
Kku mtklr cksyr gkWalr] eu ek yxu yxkor gsA
xhYyk ekVh pkd p<k ds] eqWagju ns; ?kqekor gs
AA
vrdk lq??kj xqu /kjb;k] ikds xq: gjlkor gs A
jk[k gFksjh NbgkW lqanj] lh[kk lxqu txkor gs AA
dk; cukokSa , ekVh yk] xq: euxfur yxkor gs A
txr tuk gkFkh ys pkWaVh] tho ys czEg crkor gs AA
--------------------------------------------------------------------------------------
vkuano/kZd Nan ekf=d
2122 2122 212
Ykkyykyk ykyykyk ykyyk pkj in nks nks lerqd
-------------------------------------------------------------------------------------------
Kku nsor gs xq:oj yky ykA
dkV Mkjs cj txr tatky ykAA
Kku ik;s cj l/kk;s tho gs A
Ckki egrkjh eMk;s uho gs AA
Lakx ub NksMS xq: ,dks fNukA
Ckkr yk tEeks /kjS Hkwys fcuk AA
iFkjys[kk tku ds xq: xksB yk A
psa/k ds iwN; lcks xqu iksB yk AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
lxq.k Nan ekf=d] pkj in nks nks lerqd
122 122 122 121
Ykykyk yykyk yykyk yyky
----------------------------------------------------------------------------------------------
Uk ns[ks gWaoo eSa dgWaw esj vku]
yyk;s Hkq[kk;s /kjs yk fx;kuA
fxatj dss vcM nwj vkds crkWao]
dgWaw eSa u ik;sao vblu lqHkkoAA
VeM vk; gWao jko jkBh ?kykssd]
Ukgh Fkkg ik;sao vrdk vyksdA
Lkqxqu ds xed nwj tkgh tuk;]
fl[kks ds i<ks ds xtc th
tqMk;AA
------------------------------------------------------------------------------------------
eRrx;Un loS;k
211 211 211 211] 211 211 211 22
Ykkyy ykyy ykyy ykyy ykyy ykyy
ykyy ykyk
-------------------------------------------------------------------------------------------
Hkhrj czEg xquku djko;]ckfgj
[kksV feVk O;ogkjhA
,d cjkscj tho y[kko;]ikou vk:xgk
lq[k HkkjhA
fueZy ckV crkr ft;s cj] esVr gs
eu ds vWaf/k;kjh A
tksjr gs ftuxh lq[k lk/ku] gs
xq:nso cMk xqu/kkjhAA
-------------------------------------------------------------------------------------------
flU/kq Nan ekf=d
1222 1222 1222
Ykykykyk yyk]ykyk yykykyk
---------------------------------------------------------------------------------------
mrsjr gs xq: lq?kj] midkj ds chtk
A
txr th;s euq[k] O;ogkj ds chtkAA
exu fpr gsrq tx] lq[klkj ds chtkA
dje ds /kje ds] vf/kdkj ds chtk
AA
nq[k e ryQr lqus] xksgkj ds chtk
A
v/kjeh cj MiV] QVdkj ds chtkAA
viu Hkk[kk e;k] fdjokj ds chtk A
tue ys Hkwfe ds] lrdkj ds chtk AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
fcgkjh Nan ekf=d
fo/kku&221 12]21 1221 122
ykyky yyk] ykyy ykyky yykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
fcyer u dgWaw] csj pyr tkor
/kkjkA
vWa/keq[k nWamMr] /kkor lq[k nsr
vtkjkAA
fjxfcx u;uk] gs liuk yj euekus A
mEej cqydr] gksor gs yky l;kus AA
esNk QwVr] js[k exu gs eu nkbZ A
vkWalw i>jr] lqejr eu ek
egekbZ AA
lq[k nsr yyk] cq/k cM ikds
prqjkbZ A
’kqHkxqu /kjds] nedr gs nso lgkbZ
AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
js.kdh Nan ’kCnkyadkj
1111 11 111 111 11 11 11] 1111 11
11 111 12
Ykyyy yy yyy yyy yy yy yy] yyyy
yy yyy yyy yyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
xq:cj dj Mfjl fcey eu xqu Hkj]
xqu/kj eu&ru fuMj pjSa A
gfj xqu lqu Hktu euu eu&eu
dj]
ru&eu fn’kfnu gjl HkjSA
lr iFk py] vVy tcj eu dljdj]
ul&ul e/kqjl ljl >jSa A
ru&eu tx] jg; fcxu tx yiVu]
lqfej&lqfej eu njl djSA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
fdjhV loS;k
211 211 211 211 211 211 211 211
Ykkyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy ykyy
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Kku fcjkx x<kor gs eu] NwVr gs
tx ds lq[k lk/ku A
/kkjr ewWaM lnk ’kqHk lqanj] laru
laxr bZ’k vjk/ku AA
tksMr tho egklq[k tksju]
cki&cck lq[k esa gjls eu A
xkor csn&iqjku teks jV] gksor
gs eu&eafnj ikou AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
dksaoj eu esa Hkxfr mitu
HkfDrdkO; l`tu ds ljyx /kkj
--------------------------------------------------------------------------------------------
f=Hkaxh Nan
10] 8] 8] 6 ek=k ek ;fr
--------------------------------------------------------------------------------------------
izHkq ys Ckdpd dj]’kqHkxquny
/kj]meM&?kqeM cM]Hkko pjSA
tc izHkq ydBkoS]ru lq[k ikoS]fg;
gjlkoS] uSu >jSA
tc dye pykoS] fifjr c<koS]
xazFk x<koS] Hkko nlkA
dksuks fnu lqugh] fpVdks xqugh]
ekW>h cugh] pkg dlkAA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk&fo/kku 13&11 ek=k
esa ;fr
---------------------------------------------------------------------------------------------
eu Hkj Hkxfr Hkko] jfpl izyki inkoyhA
izku yxk ds nkWao] lqfejr cl
ijekrek AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
e`nqxfr Nan
221 2122] 221
2122
fo/kku& ykyk yyk yykyk] ykyk
yyk yykyk
-----------------------------------------------------------------------------------------
xkoS e;k yxkds] fy[k d`".k
ds dgkuh A
izHkq ds djS Hkjkslk] ih;S u vku
ekuh AA
txnh’k ds e;k ek] cM xnxnk; ykykA
izHkq pkguk yxu ek] lq[k ik; vm
fujkyk AA
Hkxoku lax cksyS] eu ds xBku
[kksyS A
dhrZu Hktu e MksyS] ld yk viu
VVksySa AA
vius dHkw fjlkoS] c<ds dHkw
eukoSA
dfork jpS cykoS] dkxn e eu
eMkoSAA
jp xzaFk Hkko Hkklk] Nank; Nan
lkWalkA
varl djsS
tqMklk] ik;s vVy vuklkAA
fcgkrh
ftuxh
-----------------------------------------------------------------------------------------------pkSikbZ
Nan
Ckki cck
ds uke pyk;s A ckydiu ek xbl fcgk;s A
Lkqanj
ckcw p<xs ?kksMh A cful cks/kuh tkWaoj tksMh AA
uke
jksfguh ,sds cfguh A fifjr e;k lqerk ’kqHkjfguhAA
rsu
xqjkaWoV jfgu fCkgk;s A xkslb;k uudw gj vk;sAA
tEeks
lq[k gkyh&eksgkyhA ebds vm llqjkj vVkyhAA
Lkq[k
lair cxjs lc dksrhA lksuk pkWanh ewWaxk eksrh AA
Tkc lKku
irks gks tkFkS A xou djk ds lqanj ykFks AA
ru
?kjca/ks eu cSjkxh A frfj;k cijh nq[k ds Hkkxh AA
gku&ykHk
lq[k nq[k ds nkrkA U;k;h jkmj Hkkx fc/kkrkAA
lqyx
cks/kuh varl vkxh A HkjHkj cjS djr jrtkxh AA
vuqfpr
gksor lqanj tkuS A ckV pyS eu rcys vkus AA
10@06@2020
-----------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
jktcStUrh
lax fr;] gksr jgS vfu;ko A
tkudkj feVdk; tc] dksu g djS fg;ko AA
16@06@2020
--------------------------------------------------------------------------------------------
pkSikbZ Nan
--------------------------------------------------------------------------------------------
Tkxr fjokth ds ex xurhA eu ds gs tx ys vucurhA
dkWapk lk/k pgS lc iqjuk A Hkkx fy[ks <syk dl
?kqjuk AA
nkbZ cki dgSa nsS fdfj;k A Qsj ugha eq[k ns[kS
frfj;k AA
eu vkus ru vku Mxfj;kA viVr jsssaxS cky mefj;k AA
Qsj e;k yk dksu feVkgS A tx cj gks rs izHkq cj
pkgS A
Eku dl jk[kS cks/kuh ckbZ A /kje fuHkkor cjS
fcgkbZ AA
Ek;k eje lc lqanj tkuS A nwlj lk/k djS eu vkus AA
drdks xqu; vuhrs gksoS A varl tkxS vkWa[kh lksoS
AA
MsjmBh liuk /kj vk;s A eqgju gj jfgFks vbyk;s AA
11@06@2020
--------------------------------------------------------------------------------------------
Lkkjl Nan ekf=d
2112 2112] 2112
2112
Ykkyyykyk yyyk] ykyyykyk yyyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
Hkkx y Msjh djds] ikx y Msjh djds
A
Hkst fc/kkrk tx ek] gkFk y /kjk
djds AA
gk;! mgh gk rtds] ca/ku yk Vksjr
gs A
ckV ugha rks fn[kFks] Hkkx y
czEgk fy[kFksAA
dkcj chtk iFkjk] ekWa> u cks;s
txFks A
lks> u ns[kS ltuk] lkS tqx
csjk yxFks AA
izku dgkWa gs pVds] cwMr lkWalk
vc rks A
cSj HkWatkor fc/kuk] iwNr gkoS lc
rks AA
12@06@2020
----------------------------------------------------------------------------------------------
eksgd
of.kZd pkSikbZ
fo/kku&211
211 211 211
ykyy
ykyy ykyy ykyy
---------------------------------------------------------------------------------------------
gksor gs cjlkr >ek>e A
ikj y Vksjr dksj pekpe AA
jkr fcgku eWa>ku lcks leA
Nk; goS vWaf/k;kj ?kek?ke AA
11@06@2020
---------------------------------------------------------------------------------------------
Lokxrk
of.kZd pkSikbZ
fo/kku&212 111 211 22
ykyyk
yyy ykyy ykyk
------------------------------------------------------------------------------------------
Lkktds fcf/k e;k cjlkFks A
Cksfj;k lxqu Qsj /kjkFks AA
uSu ds Qjduk ’kqHk ykFks A
csfj;k lxqu Qsj /kjkFks AA
12@06@2020
--------------------------------------------------------------------------------------
Tkygj.k ?kuk{kjh 8887 vafre o.kZ
xq: ckdh lc y?kq
---------------------------------------------------------------------------------------
jfc vju&cju] tx fNapr fdju]
nedr du&du] ru ijl djS A
xedr e/kqcu] ldqpr dfy;u]
vfy;u xfy;u HkWaoju HkWaojS A
fi; ijl yxu] vMcM cu Bu]
>jQj ex ugdr >q>d MjS A
fi; tqxy pju] /kj ft;u eju]
y[k fi; u;uu nqyfgu laHkjsS A
-----------------------------------------------------------------------------------------
fo".kqin
Nan 16@10
----------------------------------------------------------------------------------------------
Tkhrs cj
pqipki lejiu] nq[k ihjk lfgFks A
Rkt
ru&eu lueku vdMiu] Msgjh e jfgFksAA
fcjfgu
Hkkx txkFks Hkxou] nq[k&ihjk FkfgFks A
tkxr
jkr&lqzgkx exu eu] lfgFks rs yfgFks AA
12@06@2020
------------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
-----------------------------------------------------------------------------------------
vbyk;s
ckyh mej] e;k ijl mfEg;kr A
lq[k
lqgkx cmjr vm] lc nq[k goS Hkqykr AA
13@06@2020
--------------------------------------------------------------------------------------------
eRrx;Un loS;k of.kZd
fo/kku 211 211 211 211] 211 211
211 22
Ykkyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy ykyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
ns[kr gs liuk euHkkou] dksaoj Qwy
ljh[k tukFksA
jsaxr cksyr gkWalr xkor] varl ds
m?kjk iV ikFksA
gksor gs ’kqHk vax tukou] uSuu
izhr izrhr lekFksA
lqanj ds euHkko f[ka/kksyr] ean
lqxa/k yqVkor tkFksA
----------------------------------------------------------------------------------------
dgjok Nan
16@16 ek=k le rqd var esa y?kq ,d xq:
-----------------------------------------------------------------------------------------
ykt e cwMs :Ik jofu;k A
lksaVk csuh ikrj dfugk AA
dfugk ek pkWanh dj/kfu;kA
dj/kfu;k efu jru >qyfu;k AA
ykyh yqxjh pqd >yefy;kA
>yefy;k pksyh eyefy;kA
Ekyefy;k ifgjs eu xfy;kA
Xkfy;k vkor lt&/kt dfy;kA
>wy yxs QqWanuk yVdfu;k A
yVdfu;k VWdok;s efu;k AA
efu;k ifgjs :Ikl jfu;kA
jfu;k fcfguk lkWa> fcgfu;k AA
xksM egkmj jaWx iStfu;k A
iStfu;k ?kqWa?k: >udfu;k AA
Qhrk QWaqnjh >wy uFkfu;k A
uFkfu;k pwjh o ddfu;kA
gksaB e ykyh uSu dtfj;k A
dtfj;k yxs uSu dVfj;k A
dVfj;k /kj cbB vVfj;k A
vVfj;k ys fgjns uxfj;k AA
egj egj xedr xedmok A
nsoS usork xa/k cqymok AA
nsor usork xa/k cqymok A
nsor usork xa/k cqymok AA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
pkSikbZ
Nan
Eksy
djk;s eaxy ewjrh A mRrh ,d r nwlj cwMrh AA
jkl&cjx
lc lks/k fcgk;s A rc ys tksMh [kki u [kk;sAA
lqanj ds
eu mD[ky ckuh A Hkko&Hktu HkkoS euekuhAA
dHkw d:
vm cksyr fefB;k A tues nw csVk ip fcfV;kAA
ts eu
xedkbu Qwyokjh A eksgu ykyft;k lq[k HkkjhAA
frfj;k
izd`fr Mgj frjkFks A uj ukjk;u dksrh tkFks AA
Yks ns
py; x`gLFkh xkMh A dHkw vxkMh dHkw fiNkMh AA
vm yfxgkr
lqgkxhu MksykAljx pfyl gks txvucksykAA
13@06@2020
---------------------------------------------------------------------------------------------
lqanjyky ds cwM+grdky ds ihjk
--------------------------------------------------------------------------------------------
dje ds ykgks ysor&ysor] csjk vblu fnu ns[kk; A
lqanj ds /ku [kjdu ykfxl] tEeks uRrk xbu ijk; AA
Mhg iwj[kk fn;uk ckjr] fcdV fcir ds csj igk; A
gfj lqfeju cj ld dj eu Hkj] lT; jgS “kk”or ?kj tk; AA
ts[kj ixjbrh e lqjkth] yMs&fHkaMs gksoS rS;kj A
vblu ikx /kjsS ub NwVS] cusS lqer cj ije v/kkj AA
tsdj cq/k ys lqurk mitS] nqjer Hkko Bgj ugha ik; A
naM&dje ds Hkksx djk;s] fc/kuk Lkcys fnl vyxk; AA
14@06@2020
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Hkqtaxiz;kr
Nan
fo/kku&Ykykyk yykyk
yykyk yykyk
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
dHkw
lksugk lhy cwVh filkoS A
cMs
xkSfV;k nkm jktk dgkoS AA
jgS lksu
bZVk crkFks fl;kus A
dgWaw vkt
ekuS HkysS rs u ekuS AA
nlks vaxjh lksu ghjk tMk;s A
vWaxwBh ltkds cqys tsu tk;s AA
VWadss lksugk dhy dkslk cquk;sA
fl;k;s o dqrkZ cus [kki [kk;s AA
tjh <had /kksrh o iaNk yxkoSA
yqVkoS lqxa/kh gok eEegkoS AA
ugha lksapladksp gk tho vkoS A
/kjs xkWaB NksjS n;k es yqVkoS AA
mgh gk cbZBs jgS >ksy ekphA
u xn~nk u xn~nh fcNk;s y lkWaph
AA
nlks csj
tsa;s cykok iBkoSaA
ngh nw/k
ek gkFk tsus vWapksoS AA
HkqWatk;s
puk yk cq<kbZ e [kkoSs A
mgh yk
crkds cck McMckoS AA
vehjh fcykxs uWankxs gosyh A
crk;s lcks ckr ykxS igsyh AA
cck yk
ft;kuS cck yk fijkoS A
fcgkus
eWa>kus lWa>kus e xkoS AA
jgS
tksfx;k tksx /kkjs gosyh A
rts jaxjsyh ?kqWaps csycsyh AA
eukoS nbZ
nsork yk fj>koS A
lnk ;K jkpS egkea= xkoS AA
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
fo/kkrk Nan&Ykykykyk yykykyk yykykyk yykykyk
lyw[kk gk njdxs gs] /koy /kksrh fpjkxs js A
ftgkWa >wes jgSa HkkSjk] mgkWa e/kqjl fljkxs js AA
lq[kk;s gs ijs Nkrk] Hkzej esyk fFkjkxs js A
lqjkth xhr yk xkor] lcks nq[k gk gjkxs jsAA
14@06@2020
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
pEidekyk of.kZd pkSikbZ
fo/kku&ykyy ykyk] ykyy ykyk A
----------------------------------------------------------------------------------------------
dksu djs gs] dksu djk;s A
dksu /kjs gs] dksu /kjk;s AA
Lkqaanjyky djs lc dkjt]cje fc/kkrk
dje djk;s A
Ukkrh vksdj pUnz’ks[kj gj] lqjrk
/kj xBjh xWafB;k;s AA
dksu yqdk;s] dksu tuk;sA
dksu cuk;s] dksu myk;s AA
Lkqanjyky yqdkbl tsyk] uhyeuh iwr
fnl tuk;s A
Tkxr cuk ds vkus xk;s]
’kksHkkeksgu usr myk;s AA
dksu lqus gs] dksu lquk;sA
dksu /kqus gs] dksu xquk;sAA
ukfru lquS cck g lquk;s] ’kksHkk
xquFks czEg xquk;s A
tsdj tl lc yksxu xk;s] tkuS
fljrks rsu tuk;s AA
15@06@2020
--------------------------------------------------------------------------------------------
nks/kd of.kZd pkSikbZ
fo/kku&ykyy ykyy ykyy ykyk
--------------------------------------------------------------------------------------
Hkhrj ckj fn;k lq[k tksrh A
dkWapr gs tqugk dl /kksrh AA
[kkstr Fkkgr varl lksrh A
Hkhrj ckj fn;k lq[k tksrhAA
ns[kr gs u dgWaw br&vksrh A
Hkhrj ckj fn;k lq[k tksrhAA
lktr nhi v[kaM eaW>ksrh A
Hkhrj ckj fn;k lq[k tksrh AA
15@06@2020
------------------------------------------------------------------------------------------
ok.khHkw"kk Nan 9]7 o.kZ ij ;fr
fo/kku&ykykykyk ykykykyk]
yyyy ykykyk
tqUuk /kksrh dqrkZ iaNk] fly;
fpjkoS js A
rsyk ns[kS /kkxk ckWa/kS] fly
eqLkdkoS js AA
vksjh&vksjh dksjh&dksjh]
mfne yxkoS js A
rkuk&ukuk gks izHkq xkuk] ub
u HkqykoS js AA
?ksjh&csjh ns&ns Qsjh]
izHkq eu ykoS js A
iDdk Bkus gksrh tkus] eu V?kykoS
js AA
vkxh [ksysS dk;k isyS] tx
?kfjjkoS js A
vksrh tkoS tsrh HkkoS] Hktu txkoS
js AA
15@06@2020
------------------------------------------------------------------------------------
Hkqtaxh Nan of.kZd
122 122 122 12
fo/kku&Ykykyk yykyk yykyk yyk
A
-----------------------------------------------------------------------------------------------
vkYgk @tUke xkWao&pUnzlwj
egkunh iSjh ds /kjlk] Vhi e gko;
ukuqd xkWao A
fueZy ufn;k ds ikuh gj] tsdj pyS
i[kkjr ikWao AA
vkek cksbj tke :[kok] ykxr tbls pWaoj
Mqyk; A
egj&egj eegkor ekVh] eu ek
vCcM e;k c<k; AA
15@06@2020
-----------------------------------------------------------------------------------------
jkfte esa czEgp;ZvkJe LFkkfir
djus dk eq[; mn~ns’;
fo".kqin Nan 16@10
-------------------------------------------------------------------------------------------
vkJe [kksy cyk lqf/k ckyd] xqu
fcLrkj djSs A
iafMr Kkuh ’kkL=h fof/kor~] mfne
gtkj djSAA
Kku i<kou rki uoklu] xqu
flaxkj djS A
ije iq:[k ds lk/k txk;s] cj fr;kj
djS AA
pmFk igj mB tk; ugk;s] Luku
eq[kkj djSA
xq:cj pju dey dj canu] xqu vackj
djaSAA
yk; cukjl ys xq: Kkuh] Kku fcgkj
djSaA
xkWao nqcV~Vk ejdh ckWa/kS] nku
mnkj djSa AA
nku feys vUk xq: tsokoS] czEg
fopkj djaSA
can yaxksV j[kS lc ckyd] cM
fdjokj djSa AA
Kku v/kkjh mids Hkkjh] iou fnoku
Hk;sA
vm drdks&drdks czEgpkjh] cM
xquoku Hk;s AA
;K djs lc lqanj lqanj] eSa xquxku
djkS A
egkiq:[k ds xqu tl xkokSa] ur
lueku djkSa AA
15@06@2020
x`gLFk gksr gq, ohrjkxHkko
-----------------------------------------------------------------------------------------------
16&10 var nks xq:
----------------------------------------------------------------------------------------------
;s ru jsaxu ckV lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxSs A
ikj yxs ds ?kkV lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxsS AA
Hkongjk ds ikV lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxsS A
xqtxqt ykxS VkWaB lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxsS A
xjHk nsodh vkB lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxsS AA
tue&eju ds dkV lgha gs] dfg
ub lq[k HkksxSs A
Hkhrj tk; dikV lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxsS AA
Lkqanj txr mjkB lgha gs] dfg ub
lq[k HkksxsS AA
15@06@2020
-------------------------------------------------------------------------------------------
eRrx;Un Nan
211 211
211 211] 211
211 211 22
ykyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy ykyk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
vk[kj dadj vk[kj ’kadj]vk[kj esa
vWaxjk vm vkjh A
vk[kj earj vk[kj tarj] vk[kj rarj
vk[kj pkjh AA
vk[kj ikjl vk[kj lkjl] vk[kj ek
jl gs cMHkkjh A
vk[kj lk/kr lk/kd lqanj] vk[kj ds
cuds lWaxokjh AA
vk[kj ’kkjn vk[kj ukjn] vk[kj Kku
egklq[k jklhA
vk[kj ekju vk[kj rkju] vk[kj dkju
tho grklh A
vk[kj papy vk[kj esa cy] vk[kj
mPNyeaxy gkWalh A
vk[kj lk/kr&lk/kr lqanj]
gksxs ekWa> nlk jfgoklh AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
pafMdk Nan 13&13 ek=k ek ;fr
lerqd mYykyk ds izdkj
---------------------------------------------------------------------------------------------
211 211 211 211] 211 211 211 211
Ykkyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy ykyy
-----------------------------------------------------------------------------------------------
jkr igkr fFkjkr fcNkou] uhan lqrs
liuk liuko; A
BkB y NksM nls [kfV;k ij] psru
:Ik /kjsS cqy vko; A
nsg ugha cl psru gs eu] tku rts
ru?ksj mMko; A
lqanj&lqanj Qsj fy[kS in] nsg
yxs nq[k Vkjr tko;A
psr djS eu[ks nq[k dkju] fparu
Qsj fc;ku&ulkouA
Hkko HkjS eu esa vfr lqanj] xhr
cuk; fj>ku eukou A
oks lcds fgrok lq[k lk/k;] esV;
Hksn y lkj tukou A
jkso; xko; izse egk cqM] ikj rjs
HkoflU/kq vikou AA
dksaoj vk[kj dksaoj varl]
dksaoj&dksaoj Qwy p<ko;A
dksaoj Hkko xWaqFks xqu xkor]
dksaoj vk:x izse x<ko;A
gks ij ds nq[k esa vfr dkrj]
lqanj lknj tho tqMko;A
ns[k
lcksa tx ek tx/kkju] jsaxr lkWa>j dkt cuko;A
--------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------
dq.My Nan
ykykyk yky yky] yky yky ykyk
------------------------------------------------------------------------------------
lr ds lsokn ysu] nsu yky lqanj A
egrkjh lr i<k;] Kku cky laqnj
AA
feV~Bw dl ikB i<S] cM deky
lqanj A
jsaxs cj /kjr tk;] lr lqpky lqanj
AA
------------------------------------------------------------------------------------
lRr e;k:d lqanjyky
-------------------------------------------------------------------------------------
Lkr ds ckV lnk lq[knsok] pyu
fl[kk;s eb;kA
Lkr ex lks> likV lcksfnu] ckV
vlr cM dbgkAA
Lkr ex iWab;k iWab;k] lqanjyky
pyb;kAA
vlr fVdS ub lr ds vkxw] lr lc
lqQy djb;kA
lr ds lh[kk lr ds ph[kk] ikds yMS
yMb;k AA
lr ex iWab;k&iWab;k] lqanjyky
pyb;k AA
lr Mksaxk irokj y /kj ds] Hko
ngjk mrjb;kA
lr cj thuk lr cj ejuk] vblu iju
djb;kAA
lr ex iWab;k&iWab;k] lqanjyky
pyb;kAA
-----------------------------------------------------------------------------------
pkSikbZ Nan
-----------------------------------------------------------------------------------
Ukuiu lrxqu Nki fpUgkjh A
Ikkds cuxs lRr iqtkjh AA
cwMr Mksxk lr ds [kksoS A
lrgk eu gjfgUNk gkSoS AA
lcfnu lrgk lr cj >xjsA
lr lqxa/k vksdj tx cxjsAA
lr ds lc fnu ys; ljksVk A
cM QVdkjS niVSa [kksaVk AA
-----------------------------------------------------------------------------
cjoS Nan 12@7
-------------------------------------------------------------------------------
Tksu yckjh cksys] lkEgw vk;A
dqcjh ymBh ygjk] ds M:ok; AA
lkEgw Bk< djkoS] viu cyk; A
eqWagju i< eu[ks ds] lkWap
crk; AA
ycjk&ycjh v/kjs] v/kj MjkZ; A
lrgk&lrgh eu] gjfgUNk tk;AA
-----------------------------------------------------------------------------
nksgk
------------------------------------------------------------------------------
lrgk yk lc lq[k feYkS] Qksj crkor
tk; A
lr ekjx ek tk; cj] eu[ks yk
mfEg;k; AA
lr ex tk;s cj [kaW/kS] cgqrs derh
yksxA
lrgk cj th vlu ns] djS mfne
latksx AA
---------------------------------------------------------------------------------
Lkr ds cy cydj iWpHkb;k A
dj fnu dkSjo ds djyb;kA lr
vWafx;kokS jsA
lr yk fy[k ub jk[ks ykxSA
lr gj lqjrk ys HkkxS AA lr
vWafx;kokS js A
dksuks lax pyS rs NksMSA
dksuks pkgs rkSs eq[k eksMsSAA lr
vWafx;kokS js A
lr rqe j[ko lqHkko lek;s A
lr cy lc cMgj lq[k ik;sAA lr
vWafx;kokS jsA
lr vm lbRrk jk[k j[kb;kA
lrgk ds lax txr pyb;kAA lr
vWafx;kokS js A
lr ds ckV le> ykS ri gs A
cydy xksB yckjh xi gs AA lr
vWafx;kokS js A
-----------------------------------------------------------------------------------
Xkxukaxuk Nan le ekf=d
fo/kku&16]9 ij ;fr] 212 var
nks nks lerqe
----------------------------------------------------------------------------------
Lkr ex ek drdk ne[ke gs] Lkrgk
tkuFks A
Lkr cj ewM dVkuk de gas] lqanj
tkuFks AA
lr ds ex ryokj nq/kkjh] lrgk eku
dsA
?ksap vlr ds ekjS vkjh] lqanj tku
dsAA
xksB yckjh ds gqfl;kjh] >V
ifgpku ySA
yi>Ik xIi xiksMh lkjh] lqanj
tku ySAA
,Dds cM gksFks lr[kwWaVk] Lkrgk
tku Fks A
drdks >wB f>Ikkjh >wBk]
lqanj tkuFksAA
------------------------------------------------------------------------------------
fxfj/kkjh Nan 12 o.kZ dk of.kZd
Nan
112 111 122 112
Ykyyk yyy yykyk yyyk
--------------------------------------------------------------------------------------
lr ds ex cM dkWaVk xMxs A
vm lkSa ?kWao xM ?kkWaBk ejxss AA
lr esa vVy xjsjk ijxs A
lr ek fcdV FkisMk ijxs AA
lr ys Mxex uk varj gs A
lr esa ri pedr lqanj gsAA
----------------------------------------------------------------------------------
nksgk
---------------------------------------------------------------------------------
iksFkh ds fdjok jgS] Kkuh dgw egkuA
lr fcjok cksa;s fcuk] fcjFkk
tEeks KkuAA
lr yk earj dl /kjs] pyS viu oks
ckVA
>wB yckjh cj jgS] lcfnu fcdV
mjkBAA
---------------------------------------------------------------------------------
pkSikbZ
Nan
lrgk ds
lrgk laxokjhA
vks lrgk
ds vyx fpUgkjhAA
pkj osn gs vm iqjku gsA
lCcks esa lr ds fx;ku gsAA
lr ds laxr lqanj ikxs A
djs lqQy ftuxh og tkxsAA
lk/kS ldHkjgk lr lknkA
lr dfg x: lcks ys tknkAA
Hkys dlk vm pqjpqj ykxSA
Lkr ds lksj xtc nwj tkxSAA
lRk yk dgS d: gqjgsykA
HkkoS ts lr HkkoS rsykAA
nksgk
lr lh[kk uuiu fn;s] ifjtu vm
ifjokjA
nkbZ cki lcks djSa] lcfnu lr
C;ogkjAA
ycjk eu[ks yk dHkw] dksuks ub
ifr;k;A
iwNh /kj xm ekr ds] drdks fdfj;k
[kk;AA
rsdj lsrh lRr yk] lk/kS lqanjykyA
vixk lr ds ckV ek] djs pyS ÅWap
HkkyAA
pkSikbZ
lqanjyky dgS laxokjhA
lr ckuk ds cus vxkM+hA
vcM+ mBsaok ns le>koSA
tHks vlRrh lkEgw vkoSAA
xkscj dhjk vlu yckjhA
dqdqj xqg dl pqxyh pkjhAA
dfj;k eqWag iksrk;s ckpkSaaA
tc rd tx xEer ek ukpkSaAA
lrgk ns[k lcks ?kqaWap jfgFksA
lr ds uke lnk mWap jfgFksAA
lks>~>s lr ds ckV y /kjysA
vm mjFkh vksdj dj ?kj ysAA
lqanj lr ys dHkw u gkySA
lr ek Vsd vlRrh ?kkySAA
ycjk cksyS tHks yckjhA
[kkoS vksdj ys cM+ xkjhAA
Lke>koS lqu tsu x<+b;kA
oks gj gs lrcksyok Hkb;kAA
lcyk lnk fl[kkSuk nsoSA
nkbZ nnk xq: tbls lsoSAA
dgS lRr ys rqe >u MksykSA
tc cksykS lr lq??kj cksykSaAA
lksjBk
djkaS fugj tksgkj] lriaFkh tEeks
lqtuA
cankS ckjEckj] lr/kj fueZy vkfn
tuAA
pkSikbZ Nan
t; tksgkj xhrk ds lr ykA
t; tksgkj gkWadb;k jFk ykAA
t; t; lrgk lar lqtkuhA
tqx tqx th;r vej dgkuhAA
t; tksgkj dkUgk ds ca”hA
t; t; lrjk[ku j?kqoa’khaaAA
t; t; jktk gfj’kpUnz ykA
t; vksdj lr ds lqax/k ykAA
t; jksfgr t; jkuh rkjkA
tsyk tho ys lRr fi;kjkAA
t; t; lr cj tho nsob;kA
t; t; lr cj nq%[k lgb;kAA
lroark >xjUrk lr cjA
t;t; t;t; t;t; lqanjAA
--------------------------------------------------------------------------------------
-------------------------------------------------------------------------------Lkqjkt
ctuh
eankdzkUrk Nan
Ykkykykyk yyyyyyk] ykyyk ykyykyk
fdLlk gkoS vcM tqugk] oks fQjaxh
tekukA
Bksyk pksyk fuBqj vius] ts fcds
pkj vkukAA
ekjSa ihVSa meM+ xjtS] oks lqjkth
fnokuk A
ckWa/kS NkWanS /kj; iVdS]
ns”izseh ?kjkukAA
--------------------------------------------------------------------------------------
Tksy ds ;kruk vm jk"Vªizse
ds /kqu Xkxukaxuk Nan
--------------------------------------------------------------------------------------
ekjS ihVS rHkks lqjkth] xkoSa
vkjrhA
oans Hkkjrh A
ugha gkj ekus cj jkth] xkoaS
vkjrhA
oans Hkkjrh A
dj fcjks/k mu iyVS ckth] xkoSa
vkjrhA
oans Hkkjrh A
?kqpqj iqpqj fcu meMsS+ xjtS] xkoaS
vkjrhA
oans Hkkjrh A
-------------------------------------------------------------------------------------
AA dud eatjh Nan AA
yyyy ykyy
ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyyyk
------------------------------------------------------------------------------------
AAfu’py
Nan AA
--------------------------------------------------------------------------------------
,d csj ds
ckr crkFkkS] rqeyk vktA
ewM tcj
cu cbBs djSa] fQjaxh jktAA
iwNr
Bksyk gj vk tkFks] ?kj egjktA
cus
crkokS dksu tq>kFks] uke lqjktAA
yydkjr
flax njoktk vk] lqanjykyA
dfgFks
Bksyk yk dk iwNr] jgs lokyAA
Bksyk
cksfyl >u lqjkt ds] liuk ikyA
Tkbls
lcds gks;s rksjks] gksgh gkyAA
Lkqanj
dfgFks tk js eq:[k] dyadh ekFkA
nw iblk
ek gol cspk;s] ij ds gkFkAA
vius
HkkbZ cfguh eu ds] djl fcjks/kA
dk; djr
gl ewj[k ns[kr] vkxs dzks/kAA
--------------------------------------------------------------------------------
Lkqanjyky
’kekZ U;k;ky; esa is”h jklNan leekf=d
----------------------------------------------------------------------------------
Pkkjks
xqjeqV] pqUnh okyk] gsa cbBsA
Lkqanj
vkxw] dB?ksjk ek] gas vWbBsAA
iwNr gko;]
rWagh lqjkth] >xjb;kA
rSa lqjkt
yk] le>l [kkth] >xjb;kAA
dk lqjkt
,] lqus dgkWa rSa] >xjb;kA
dku idM+
ds] psr Hkqyk tk] >xjb;kAA
ub rks
rksyk] tsy Mkjcks] >xjb;kA
vkt vHkh
nl] csr ckjcks] >xjb;kAA
dkcj lcyk
rSa vksj>kFkl] >xjb;kA
dkcj
eqWaM vkxh ek ukFkl] >xjb;kAA
psr tcs
rS] vksj>k;s cj] >xjb;kA
jkt
fQjaxh] tkcsS rS ej] >xjb;kAA
--------------------------------------------------------------------------------------
lksjBk
dM+d HkM+d
yydkj] yscks dfgl lqjkt tcA
ns[kr lc
eqWag Qkj] fuPpV fu/kM+d vm tcj AA
vc ub
ckWa/ku ckj] jkt fcjkt djs rqWagjA
dfgFksa
eqWag nkS Vkj] pkgkS viu Hkys vxjAA
lqanj t;
t;dkj] Hkkjr ekrk ds djrA
cksyr tc
QVdkj] fpifpikr vaxjst euAA
tc eu[ks
mfEg;kr] oans ekrje djr lcA
Fkwd u
?kqVds tkr] pwy fQjaxh ds fgyrAA
---------------------------------------------------------------------------------
fuf/k Nan
ns[kb;k nax] Lkaxh /kj lax] Pkyr
vM+tax ds’kfj;kA
ds”fj;k jax] ds”fj;k lax] jaxs lc
yax ds”fj;kA
ds”fj;k ns”] ds”fj;k Hks"k]
izku gs erax ds”fj;kAA
ds”fj;k jkx] ds”fj;k ikx] psr gs
mVax ds”fj;kAA
ds”fj;k Hkksj] ds”fj;k nkSj] eLr
gs eyax ds”fj;kAA
ds”fj;k Hkko] ds”fj;k xkWao] gko;
lc <ax ds”fj;kA
tsy
Hkhrjh ys gLrfyf[kr if=dk d`".ktUe LFkku ds iwjk izns’k Hkj ek izdk’ku vm
izlkj.k ds vn~Hkwr dFkk daFkyh tkuds vkieu vpjt ek ij tgw A
fu’py Nan
le ekf=d Nan
ykyk ykyk
ykyk] ykyk yky
tsy
dksBjh ckfgj cacj] cjr e’kky A
rsu
djNgwWa [kMs+ vWatksjh] lqanjykyAA
d`".ktUe
if=dk dk<+ ds] dfjl dekyA
gksr
fQjaxh ikxh f<Yyk] gky fcgkyAA
dkxn
L;kgh dye eWaxk ds] ukrh esjA
jax
lqjkth dslfj;k dj] ygqVk QsjAA
iqLrd?kj
ek udy cuk;s] dgS vcsjA
ns’kHkxr
eu yk mEfg;k;s] cSjh esjAA
tsyj iwNr dk fy[kFkl] rSa
lqanjykyA
dgwWa Qsj rks ub pyr gl] dksuks
pkyAA
xM+cM+ djcs rkS dj nscks] ckjk
gkyA
ugha dyspqi jfgcs nscks] izku
fudkyAA
lqjkt cj >aMk lR;kxzg vkUnksyu
ds o.kZu
mfM;kuk Nan 12@10ek=k var esa ,d
xq: pkj pj.k nks nks lerqd
yyy yyy yky yky] ykyy ykyyyk A
t; cksyr tksj tksj] ny ds ny
tqfj;kA
ru&eu QwWadr vkxh] lc >u
ds gqfj;kAA
--------------------------------------------------------------------------------------
jkfte esa dfo lekt eMkSuk o ljyx
lkfgR; l`tu
--------------------------------------------------------------------------------------
vghj Nan
ljlfr;k ds yky] xqu/kj lqanjykyA
Fkkis dfo lqlekt] ekWa>j jkfte
jktAA
fcX; ftgkWa ldyk;] X;ku xquku
x<k;A
ysoSa nsoSa Kku] tqjfey lc
xquokuAA
lk/kr lk/ku tksj] xquny cxjr
lksjA
xzaFku fy[kr e<kr] Nan djr
cjlkrAA
Hkw"k.k dfo egjkt] Jh
fo’oukFk fcjktA
Lkqanj xqfud cuk;] Kku c<k lq[k
ik;AA
HkfDr x;k Hkxoku] /kjds ljyx
/;kuA
fpfHkd yxk eu izku] lqanj gksr
lqtkuAA
vtxqr eucy /kkj] fy[kr goS
fy[kokjA
lq/kcq/k lc fcljk;] bZ’k e;k
yiVk;AA
jpuk dfj dfj xzaFk] pyr cukor
iaFkAA
futHkk[kk lueku] dju fy[kr
euizk.kA
t;t; lc dr gksr] fy[k fy[k xazFk
dq<ksrAA
jkfte Kku ea>kj] jkthoykspu
}kjA
tqj fey /kjr f/k;ku] lc xqu/ku
euqlkuAA
icfjr ufn;k ckV] egkunh ds ikV A
rV frjcsuh esj] xqfu te?kV lc
csjAA
vkoSa Kku yyk;] X;ku x<k lq[k
ik;A
lqanj lcn fprsj] fy[ku djr ub
<sjAA
Msjh Qjdu gksr] varl tkxr tksrA
ukVd jp izgykn] eu c<kr
vgyknAA
fiaxy Nan fc/kku] fy[kds /kzo
v[;kuA
’kksHkkeksgu xkr] vksdj gs fnu
jkr AA
varl Hkjr gqykl] fy[k fy[k xqu
lqoklA
Nkrh Qwyr QVksj] xquny djr
vWatksjAA
--------------------------------------------------------------------------------------
Lkekt lq/kkj ds mjFkh viu ?kj ys
A
vorkj Nan
vius ?kj ifjokj ys] mjFkh dkt
djSA
vm lekt yk lh[k ns] lqanj mnhe
/kjSAA
vius egrkjh fr;k] fcfV;k dgr
i<s A
vk[kj ds mft;kj ys] eu vWaf/k;kj
yMsAA
jsrh iFkjk ek dq<ks] lc >u
fy[kr vMs A
X;ku ik; ds lk/k gs] lcyk pqVqd
p<sAA
nsoerh vxqok cus] mfne djkr vMs A
cqf)ghu vuns[kuk] vkWa[kh Qsj
xMsAA
fo".kqin Nan
L=h izcksf/kuh xazFk eWaxkoS] Kku
mtkl djsA
frfj;k /kje tuk; fl[kkoS] nq[k vm
=kl gjsAA
xqu /kjk; teks lq[knsok] lqxqu
lqxa/k HkjsA
X;ku Hkjkslk tx ek jsaxs] lalks
fcir VjsAA
lksjBk
fy[ks i<s cj lh[k] Kku cVksjr
/kj yxuA
ekbZ fiYyk ph[k] ve`r ph[kk gs
exuAA
/kjds mRre Kku] ftuxh yk djFksa
lqQyA
Tkku ykHk vm gku] /kjFksa ex lq[k
ds vVyAA
dfgFksa lqanjyky] fcfV;k vmj irks
viuA
esV fngh nq[k Hkky] Kku rqWagj
j[kokj cuAA
vkYgk Nan
pyr go; pfj;kjh pjpk] vcM nWaor
gs lqanjykyA
frfj;k eu yk lh[kk nsds] Qsj pyr
gs mYVk pkyAA
viu cgqfj;k vm fcfV;k yk]
vksj>k;s gko; paMkyA
?kj jk[ks Nsuk Fkksis ds] tkr
fr;k eqWaMh cbBkyAA
--------------------------------------------------------------------------------------
Lkkj Nan 16@12 var esa nks xq:
Lkq[k nq[k ckWaVr gsa laxokjh]
gko; eu gk HkkjhA
dksu [kjk;s iki y Hkksxs] x<Fks
fc/kuk ukjh AA
tue /kjs gu rcys vc rd] [kkFku
xYyk xkjhA
ifgur vks<r [kkr dekor] lkyr
nq[k vWaf/k;kjhAA
lksjBk 11@13
>wer lc ydBkr] lcds ihjk ,d gs A
viu viu eu ckr] dgr tgqWafj;k eu
lcksAA
lkj Nan 16@12 var nks xq:
ge fifj;k fr;k vu lcds] laxr lcyk
HkkFksA
tsyk tblu HkkFks rblu] dje /kje djokFksAA
eqWag yqdkFku eqWaM uokFku] cuds
cgqjh csVhA
dksuks gej fpUgkjh ub gs] eu yk
j[ku eqlsVhAA
fnu Hkj cwrk dke isjkFku] rcys
dgkWa iqNkjhA
dksuks nq%[k fpUgb;k ub gs]
lgjb;k laxokjhAA
pkjks ewMk fn[kFks cSjh] vkFks vcM
jksvklhA
mxys cj vkxh gs eu ek] Mj ek
gksor [kkWalhAA
[kkWal llqj gj eqWag ds cksyh]
ns[k u gej uWaxkFksA
Lkkl ds xksB y dk xksfB;kcs]
iFkjk cu /kedkFksAA
nsoj uunh ykgks ysFksa] iPPkj ekj
lqukFksaA
vm Mmdk ds nq[k dk dfgcs] csanjk
ukp upkFksAA
nksgk 13@11
lcds Qksjk gs QqVr] ns[k fupV
f>e>keA
nq[k lq[k ckWaVr gs lcks] fcljs
cwrk dkeAA
lkj Nan 16@12 var nks xq:
ub fc;k; rkS BkBk&ckBk] fMMh
fNMh dgkcksA
vm fc;k; rc rks euHkjgk] th;r Hkj
nq[k ikcksAA
go; gej ftuxh ds Mksaxk] Mxex
rkuk&ukukA
vkWalw Qdr fy[kk;s gko;] vm nq[k
ds nqgjkukAA
?kj ys tho g mcjS ub vm]
pj>fu;k ds ikjhA
?kqVdr ?kqVdr tgj ft;r gu]lqu lqu
xkjh pkjhAA
dgwWa Vksugh cksy dgWaw yk]
nsFksas xkWao fudkykA
xkWao xyh lc ns[k BksBdFksa] nq[k
yk dfgcs dkykAA
dksuks yk dytxjh dfgds] ybdk yksx
yqdkFkasA
pkj xkWao ds cbxk xqfu;k] cyk >jk
QqWadokFksAA
nkbZ nnk llqjkrh dj fnu] lcys
cSjh gksxsA
rsdj lsrh vkt ft;r gu] cfguh ge
nq[k HkksxsAA
dfj;k vPNj HkWabl cjkscj] go; gej
rks ys[ksA
rs lsrh lc gkWalr Fkwdr] ijNks
ysFksa ns[ksAA
vIiM yk tsus gj ikFks] rs /kjds
pqWafn;kFksA
xqu dk<s yk lc MjkZFks] vIiM
yk MjokFksAA
rir goWa; ?kj ckfgj tEeks] ,d fnu
vbls vkghA
lhrk dl nq[k Hkksxr frfj;k]
HkqWab;k QkV vekghaAA
-----------------------------------------------------------------------------------
nksgk 13@11
lqur l[kh ny xksB yk] nq[knsok
fcdjkyA
tbls V?kyS ysouk] V?kyr
lqanjykyAA
frfj;k yk lq[k dksu nS] fr; lcyk
lq[k nsrA
dsok lqu csVh cgw] lqanj cksfyl
usrAA
fcxu Kku ds tho gk] dgWw jgS nq[k
ik;A
lq[k ik;s i< xqu ykS] Kku lcks
lq[k yk;AA
---------------------------------------------------------------------------------
vkYgk Nan 16@15 var nks xq:
rqgWaj dyiuk gj vks uksuh] iFkjk
yk nsg; V?kyk; A
nq[k mckj cj vk;s gkoWao] rqEgyk
jlrk ,d crk;AA
Mmy yxkds ckr lqukSa rqe]tqUuk
nq[k&nkfyn ?kfj;k;A
Lkcfnu ts rqEgyk yfr;kds]nq[kngjk
ek cksjr tk;AA
gkjh&gkjk mWadj gks; cj]
rqEgyk nsgkSa ea= crk;A
nq[k ds lqeju ?kqeju NksMkS]jn~nk
[kkstkS vkxw tk;A
fcuk lWaokxs djs fpUgkjh] dksuks
ugha yxkoS ikjAA
i<ds djrc djuh tkukS]vm tkukS
viuks vf/kdkjA
egw pkgFkkSa ns[k rqeu yk]lCcks
vpjt ek ij tk;A
gkFk tksj luekuS eu[ks] rqWqgj
xqu ds efgek xk;AA
xqu ijlkns rki uokokS] fuanjs go;
rqeu yk tsuA
egw lax nsgkSa lr [kkfrj] tw>s
vm mBsaok nsuAA
rqEgyk rqEgj fpUgkjh feygh]eksyk
xkjh vm viekuA
Qsj rqWagj jn~nk prokjsa] eksyk
ub C;kiS ghuekuAA
vkWa[kh rqWagj m?kj tkgh rkS]
lcyk le>s ijgh ckrA
ub rks Qsj ijs gksS rbls] ijs jgw
rqe [kkor ykrAA
Hkqtaxiz;kr@eqfDrdk Nan
Ykykyk yykyk yykyk yykyk
cMs Hkkx ys gs feys tsu dk;kA
ugha jksr ,yk igkokS dqNk;kAA
tyk Kku ds nhi vkokS cykFkkSaA
/kjs gsrq fcn~;k lcks yk
eukFkkSaAA
fot;k ?kuk{kjh
8888 pj.kkUr esa y?kq xq:
fdfj;k [kkFkkSa rqgWaj] lquo eksj
vxj]
?kkBk ijs ru Hkj] QVs xksM
csaob;kA
pank dl txex] eqgju jx&jx]
xqu ikNw gksgh nx] ns[kr jgh
ns[kb;kA
ldm cuo >u] pqj pqj eu eu]
tksj ysokS xqu /ku] Kku nsgh
nsob;kA
nq[k ds funku cj] lq[k lueku cj]
eLrd mpku cj] eku tk js ysob;kAA
xxukaxuk Nan
ykyk ykyk ykyk ykyk] ykyy ykyyk
pkj vko`fRr nks nks lerqd
vIiuMiu ds /kkSokS nkxh] xqu yk
tkudsA
fpfVd ywd cu tkgh vkxh] xqu yk
tkudsAA
jkt teks HkqWab;k Hkj djgw] xqu
yk tkuds A
xqu/kj f/k;k iwr vorjgWaw] xqu yk
tkudsAA
lkj Nan
rWqagjs dk;k ek;k ds cy] ejgk eu
gfj;kFksA
rWaqgj Bku ys jktikB eu] cMs cMs
Nfj;kFksAA
VqVgk QqVgk ?kj cj rqe rks] Nkfgr
y{eh vkokS A
Kku euq[k yk cydj djFks] fljrks
ek ifr;kokSaAA
fcn~;k Hkj ds tEeks tx ek] ub gs
CkkWaVk [kksVkA
bgh esj cq/k ikrj ijFks] vmj
vj>Fks VksaVkAA
rqWagj Kkucy ybdk ckyk] xaxk lcks
ugkghA
?kj ifjokj teks xqu lh[ks] lc
cMgj lq[k ikghAA
rqWagj gkFk ek go; mcjuk] eSa rks
ckV crS;kA
c?kuhu cukS ngkMksS xjtkS] cus
jgkSa >u xS;kAA
HkwykS >u ejtkn viu vm] eqWag
?kyks u yqdkokSaA
fdfj;k eksj iqjks;s tEeks] vkxw
vkxw vkokSAA
dkslkS dje u cksaokS vklWaw] Hkkx
viu QgjkokSA
gou djkS lc Mj vm lalks]i<
fy[k Hkkx txkokSaA
lksjBk
lc frfj;k ds tkr] mfEg;kxs fcn~;k
/kjuA
uSu cjr tc ckr] viu Hkys lqu gsa
exuAA
lqrs txkbl Hkkx] frfj;u gk gspdkj
djA
/kks; tue ds nkx] lc NViV NViV
djrAA
foeyk of.kZd Nan
yy ykyk ykyk] yyy yyk A
lc lh[kk ikcks] dgr jgSaA
xqu ph[kk ikcks] dgr jgSaAA
lc vkcks vkcks] dgr jgSsA
lc ewMk Nkcks] dgrs jgSaAA
dq.Mfy;k
pedk;s cj Hkkx yk] fc/kuk yk
ytok;A
mfEgkr gs cksy ds] csVh tkr
i<k; AA
csVh tkr i<k;] pfyl tc ikxk
ckWa/ksA
egrkjh yk Qsj] dfgl ?kks[kok;s
lk/ksAA
nq"V eaMyh ns[k] vcM rks
jD[ke[kk;s A
vksjf>l lqanjyky] Hkkx frfj;k
pedk;sAA
fo".kqin Nan
;s eu[ks pksyk yk ik;s] lrxqu
/kje /kjsA
nq[k ys mcjs lq[k ys liM+s] Kku
xquku djsAA
Kku dVkjh /kjds tkgkS] dqNq ub
fc?ku ijsA
Ekwj[kiu ds tj midkgw] voxqu nwj
VjsAA
Kku c<S+ rkSs /kwe epkoS]
ckWVr xqu vxjsA
Kku gjS ryokj nq/kkjh] vufjr ys
>xjsAA
lksjBk
djr jgSa ghueku] psFkh dksrh cq/k
ftadjA
rqe >u nsokS dku] jn~nk viu
pykS lq?kjAA
fn[kgh mWadjs nkWar] tsu fuiksjr
[khl ysA
eqj[k clr vKku] rqe >u ns[kkS
jhl ysAA
tkgkS [kkjs [kkj] /kj fon~;k
ryokj rqeA
viu mij midkj] ifgyh xM+h djkS
Fkksdqu AA
j[kgh izku rqWagkj] rc ifr;kgkS
xqu bWadjA
jgwWa Qwy ds Hkkj] tx ek lc
lq[kHkksx djAA
tugj.k ?kuk{kjh
8888 pj.k ds var esa ,d y?kq
xquny lq[ktj] xquny nq[kgj
xquny Hk;gj] xqu cj i<+cksA
mcju nyny] mcju dydy]
mcju Nycy] ld Hkj yM+cksA
p<+ p<+ ix ix] iWaoBu
lq[kex]
nedr jxjx] fQafyax e p<+cksA
Vj tx QVQV] gjgj dVdV]
dfBu vcM+ ij] dje y x<+cksAA
nksgk
tqx&tqx thcs viu&dje ys]
tx esa lqanjykyA
rksyk csj Hkqyk; lfdl ub] [kk;
lfdl ub dkyAA
--------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------
izyki inkoyh ds jpuk djr lqanjyky
gkyfd @ekuo Nan 14@14
ykyk yky yyk yyyk] ykyk ykyyyk
yyyk var esa 12 pkj vko`fRr nks nks lerqd
lqqanj Hkko iz[kj Hkjds] Hktu djr
dydqr djdsA
vkWalw yk <jdkor gs] eu yk mWp
mBkor gsAA
djr izyki eukor gs] in jp ds lq[k
ikor gsA
bZ"V eukr fj>kor gs] dk;k
uxj fl>kor gsAA
ybdk vlu fjlkor gs] eu ds vge f?aklkor
gsA
gksrh yk fcljkor gs] varl izHkq
i/kjkor gsAA
fnu vm jkr igkor gs] fpVdks ub
lqLrkor gsA
mQur Hkko cksgkor gs] eu eafnj
xedkor gsAA
lqanj xqu Fkgkor gs] ’kksHkkeksgu
xkor gsA
dqNqp le> ub vkor gs] tkus
dksu fy[kkor gsA
------------------------------------------------------------------------------------
fefyUnikn Nan ekf=d
ykyk ykyk ykyk ykyk] ykykykyk yky
HkoHk; iljs lcks Mgj gs] ;s Mj
VkjS dksuA
vW/kjkSVh gs lcyk Nk;s] uSu
m?kkjs dksuA
vkuh ckuh eux<+ jkps] dqanjk
m>kjs dksu A
jke Hktu ys vygu VjFks] ru eu okjs
dksuAA
lqanj Hkko Hktu ek cwM+s] dkt
fr;kjs dksuA
Hkkx dje ek tsu fy[kk;s] fc/kuk
Vkjs dksuAA
--------------------------------------------------------------------------------------
Lkqjkt ds
>xjk
pkSikbZ
Nan
lqanj
dfgl lqjkt dgs gkSa A
gkS js
gkS [kM+ckt dgss gkSaAA ckjEckj lqjkt dgs gkSaA
Hkys fxjS
vc xkt dgs gkSa A
viu txk;
lekt dgs gkSa A ckjEckj lqjkt dgs gkSA
NksM lcks
Mj ykt dgs gkSa A
jkt djsa
y fcjkt dgs gkSa A ckjEckj lqjkt dgs gkSa A
--------------------------------------------------------------------------------------
Lkjlh Nan
-------------------------------------------------------------------------------------
dk
m[kkugw gej fQjaxh] xkcks geu lqjktA
ge i<+cks
lqjkt ds caxh] xkcks geu lqjktAA
eWaqgju
djs rqWagj cnjaxh] xkcks geu lqjkt A
rqEgyk [ksns
cj vryaxh] xkcks geu lqjktAA
--------------------------------------------------------------------------------------
nksgk
--------------------------------------------------------------------------------------
Hkjs
vnkyr ek [kM+s] xjtr lqanjyky A
Hkkjr yk
eqDrk; cj] fcDdV djr cokyAA
nl dksM+k
ekjs dfgl] U;k;ifr f[kfl;k;A
NS eghuk
cj tsy ek] ysxr xbu vksbyk;AA
-------------------------------------------------------------------------------------
dq.Mfy;k
--------------------------------------------------------------------------------------cfx;k;s
ybdk ?kyks] Mkseh dl QkslukrA
fy[k ds
oansekrje] flag n~okjh pVdkr AA
njoktk
pVdkr] vkr tkor lc ns[kr A
fu/kMdiu
yk ns[k] cki dl vksyk ys[krAA
uhye.kh
gs uke] csVok lqanj rk;s A
vaxjsth
ljdkj] cj go; ts cfx;k;sAA
Tks lqjkt
ds ftfHk;k ykus] gks; fQjaxh eu cbgkA
Okks lqjkt
ds NRrhlx< ek] lqanjyky gs mjFkb;kAA
----------------------------------------------------------------------------------------------
NRrhlx< esa jksik in~/kfr viuk
ds NRrhlx< yk /kku ds dVksjk cub;k lqanjykyA
vghj Nan ekf=d 11 ek=k esa 21
jfgl vBkjk xkWao A lc cf<;k
lq[k NkWaoA
j[ks lmWaft;k yksx A ld Hkj djS
mtksxAA
vm vu&/ku mitk; A [kkoS vm
[kokWa;AA
ikNw [kwWans [kk;A gkFk dqNq ugha
vk;AA
lksjBk
ns[kS lqanjyky] [ksrh rks lsrh
viuA
Qdr isV Hkj iky] ldr deb;k yksx
djAA
gksor vcM ujko] Hkksxr gs nq[k
yksx lcA
Pkht yxkds nkWao] NksM dje vm
Hkkx ijAA
xax Nan 9 ek=k ds Nan
fo/kku&yyyky ykyk] yyyky ykyk
A
cM+ gkj [kk;s] lc >u tuk;sA
ub Bmj tk;s] nq[k yk crk;sAA
Ikj ds fl;kuh] ?kj gksr gkuhA
Ikj jkt jktk] [kM+dkr cktkAA
ge jksr jksuk] /kj ekFk dksukA
nq[k ek ftgk;s] dj gk; gk;sAA
[kk;s u nkuk] ifgus fBdkukA
nq[k dksu Vkjs] lc >u mpkjsAA
Lkkjl Nan ekf=d
2112 2112] 2112 2112
Ykkyyyk ykyyyk] ykyyyk ykyyyk
Ikkxk eWaqM ek ckWa/ks] chMh
[kksap [kMsA
ekFk /kjs gs cbBs] Hkkx mrku
yMsAA
lfgFks rssus yfgFks] ckr fl;ku
/kjsA
nsg ijs gs vYyj] vkWa[kh vkl
ejsAA
ftuxkuh ds xkMh] ysn cjsn pySA
tksM ?kVkuk djds] fnu vm jkr
<ySAA
th;s [kk;s jn~nk] ,dks fn[kr
ughaA
gkMk giV gsa rHkks] gkFk u vkr
dghaAA
vkYgk Nan 16@15
vu/ku fcxu dgkWa cy Qcgh]csVh ru
flaxkj p<+kuA
vu/ku fcu ge dkdj cy esa]nkuiqu
cj gkFk c<+kuA
nq[k nkfyn gs HkkWaoj nsor] mEej
?kqej igkor tkrA
lcfnu vkWa[kh xaxk tqeuk]Hkys
vxkl cknj NkrA
vkl Qwy pjpj ys Qwyxs] HkqWab;k
tc nkuk dq<+ok;AA
lkWal /kjk;s gkoS xguk] vygu
dksuks vk >u vk;A
drdks dkWaVk&[kwWaVh fcuFku]
drdks ikuh Nsadu tk;A
fcxM+r ikx csj ub ykxS] fcink gj
vkxw Bf<+;k;AA
gej xksM+ ek dkWaVk [kwWaVh] xM+Fks
ge nsFku fcljk;AA
ybdk yksx dyiFks vu fcu]isV gej
pwYgk esa tk;A
drdks djcs drdks dqaWancs] fdLer
/kqjkZ Qdr /kjk;AA
lksjBk
ck<+h vc ub nsr] lkgwdkj yM+sj
djA
,dks ub lq[k usr] nq[k Hkksxr
gkou tcjAA
Tksoj jgu /kjk;] frfj;k ds flaxkj
lcA
nq[kn fdlkuh gk;] tho Hkjs ub gs
NqVrA
000000000000000000000000000000000000000000000000
Iak- lqanjyky ’kekZ ds Takxy lR;kxzg
pkSikbZ
uxjh flgkok vkfn fuoklhA
taxy esa tsdj lq[k jk’khAA
taxy ds lc /ku /kksxkuhA
taxfygk ds jg; xkslkuhAA
vks taxy ds lc ftfulkusA
cmjSa [kkoS lc euekusAA
NDdy cDdy csj igkoSA
dksuks ub cjts cj vkoSAA
lq[k ikoS lc >u lc csjkA
taxy esa lcds vm MsjkAA
pkj fpjkSatha rsanw ykuSA
vkSjk gjkZ vkS"k/k tkuSAA
tj eksnxj vm ydMh QkVkA
veqok :[kok pkWaVk ekWaVkAA
ykuS [kkoS eksn eukoSA
vm lq[k ek lc csj csj igkoSAA
ns[k bgh ljdkj fQjaxhA
dje djfl fuPpV cs<xhAA
ts dkVs cj ydMh tkoSA
rsyk vkseu fcdV lrkoSAA
viu lrk cj rc uj ukjhA
gks C;kdqy jksor cM HkkjhAA
lqanj yky djk lc tkFksA
gky lcks >u jkr crkFksAA
lquds mudj nq[k vm dsokA
Bkful eu ek mudj lsok
Ja`xkj Nan
Ykykyk ykyk] ykyk ykyA
fHkaMss+ cj fu/kM+d] lqanjykyA
cus taxfygk] eu ds <kyAA
Hkqtk Qjdr vm] [kwu mckyA
Ekrk;s cSjh] ny HkwpkyAA
cMs+ fHkuljgk] ys egjktA
pyr gs taxy] dksrh vktAA
cM+kjh cbyk] xkM+h lktA
fxjk;s cSjh] ds ewWaM+ xktAA
tqjr eu[ks eu] gksor ’kksjA
lcks fu;e vm] ca/ku VksjAA
yM+s cj cSjh] eu lax ?kksjAA
djs lqurk ys] lqiFk vWatksjAA
/kjs lc VWaxyh] VWafx;k tkrA
dgwWa gj vkjh] yk yidkrAA
lqukor ub gs] ddjks ckrA
[kq’kh gj fgjns] ugha lekrAA
dudeatjh Nan
Pkkj y?kq 6 Hkx.k ,d xq:
Ykyyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy yk
>jQj lqanjyky pys /kj] Bksl
lcks eu[ks eu ykA
fcdV fcVksfgy jkt pykor] ekr fn;s
vWaxjstu ykA
pyr lcks tqj naxy taxy] /kkj djs
VWaxyh /kj dsA
yfxl dVk;s tc :[kok cu]Hkkjr ekWa
ds t; djdsA
dq.Mfy;k Nan
Bksyk /kjiNjk iBks] nsbl rc
ljdkjA
/kjk cWa/kkxs Qsj rks] oks lqjkt
djrkjAA
Okks lqjkt djrkj] tsu vfj Nkrh
NksySA
Tksy nw?kjk eksj] lqjkth vbls
cksySAA
goS rksj ljdkj] Qsj Mj dk gs
rksykA
Mkj gFkdM+h gkFk] dgr rc dkWair
BksykAA
0000000000000000000000000000000000000000000000000000
Iak- lqanjyky }kjk jkfte ek dfo lekt eMkSuk
vghj Nan
izfr pj.k 11 ek=k pkj pj.k
pj.kkar esa 21 xq: y?kq
ljlfr;k ds yky] xqu/kj lqanjykyA
Fkkfil dfou lekt] ekW>j jkfte
jktAA
foK ftgkWa ldykWa;] Kku xquku
x<kWa;A
ysoSa nsoSa Kku] tqjfey lc
xquokuAA
lk/kS lk/ku tksj] xquny cxjS
lksjA
xzaFku fy[k; e<+k;] Nan jlk
cjlk;AA
Hkw"k.k dfo egjkt] Jh
fo’oukFk fojktA
Lkqanj lqxqu tuk;] Kku /kjk lq[k
ikWa;AA
HkfDr e;k Hkxoku] /kj ds ljyx
/;kuA
fpfHkd yxk eu izku] lqanj cur
lqtkuAA
vtxqr eu cy /kkj] fy[kS i<+S
djrkjAA
lq/k cq/k lc fcljk;] bZ’k e;k
yiVk;AA
jpuk dfj dfj xzaFk] pyS cukor
iaFkAA
futHkk[kk lueku] dju fy[kS
xquokuAA
t; t; lc dfr gks;] fy[k fy[k
xzaFk dq<+ks;A
jkfte jkt eWa>kj] jkthoykspu
}kjAA
tqjfey /kjr f/k;ku] lc xqu/kj
euqlkuAA
icfjr ufn;k ikV] egkunh ds ?kkVAA
rV frjcsuh esj] xqfu te?kV lc
csjAA
vkoSa Kku yyk;] Kku c<+k lq[k
ik;AA
lqanj ’kcn fprsj] fy[kr pyS fcu
<sjAA
tsouh Qjdu gksr] varl tkxr tksrAA
ukVd jp izgykn] eu ck<+r
vgyknAA
fl[k lc Nan fc/kku] fyf[kl /kzqo
vk[;kuAA
08@09pkSikbZ
uxjh flgkok vkfn fuoklhA
taxy esa tsdj lq[k jk’khAA
taxy ds lc /ku /kksxkuhA
taxfygk ds jgS xkslkuhAA
vks taxy ds lc ftfulkusA
cmjSa [kkoS lc euekusAA
NDdy cDdy csj igkoSA
dksuks ub cjts cj vkoSAA
lq[k ikoS lc >u lc csjkA
taxy esa lcds lq[k MsjkAA
pkj fpjkSatha rsanw ykuSA
vkSjk gjkZ vkS"k/k tkuSAA
tj eksnxj vm ydM+h QkVkA
veqok :[kok pkWaVk ekWaVkAA
ykuS&[kkoS eksn eukoSA
vm lq[k ek lc csj igkoSAA
nsf[kl tc ljdkj fQjaxhA
dje djfl fuPpV cs<axhAA
taxfygk cj ydM+h tkoSA
rc xksfj;k eu fcdV lrkoSAA
viu lrk cj rc uj ukjhA
gks C;kdqy jksor cM+ HkkjhAA
lqanj yky rhj lc tkFksA
gky lcks >u jksr crkFksAA
lquds mudj nq[k vm dsokA
Bkful eu ek mudj lsok@2020
Iak- lqanjyky ‘’kekZ ds >aMk
lR;kxzg
mfM;kuk
Nan
12@10
ek=k var esa y?kq xq:
Tk; cksyr
tksj tksj] ny ds ny gqfj;kA
Rku eu
QwWadr vkxh] lc >u ds gqfj;kAA
ns’kjkx
xkor gsa] Nkrh yk rfu;kA
jhl jksl
j[ke[kkr] ns[kr njlfu;kAA
lqanj
earj nsor] cu lcds vxokA
>aMk
ygjkr tkr] ds’kfj;k HkxokAA
gkV
eksygk eWaxk;] ekWaVh ds gWfM;kA
jsrh Hkj
lhx cus] ckWal yxk xfM;kAA
ygjkor
Qgjkor] vcMsp ygfj;kA
lqanj
djuh y ns[k] vfj cq/k xs Nfj;kAA
j[ke[k
j[ke[k vkxw] vkxsa [kjrfj;kA
/kjkS
ckWa/kkS ge yk] ygjkcks ds’kfj;kAA
Iak-
lqanjyky ‘’kekZ tsy if=dk d`".k tUeLFkkuA
fu’py Nan
le ekf=d
ykyk ykyk
ykyk ykyk]ykyk yky
tsy
dksBjh ckfgj cacj] cjr e’kkyA
rsu
djNWagw fn[kr vWtksjh] lqanjykyAA
d`".ktUe
if=dk dk<+ds] djr dekyA
gksr
fQjaxh tsyj la=h] gky fcgkyAA
dkxn
L;kgh isu eWxkoS] ukrh esjA
jax
lqjkth dkxn jWax ds] cgqjk QsjAA
iqLrd?kj
ek udy cuk;s] dgSa vcsjA
ns’kHkDr
eu yk mfEg;koS] cSjh ?ksjAA
tsyj iwNr
dk fy[kFkl rSa] lqanjykyA
dgWaw Qsj
rks ub pyr gl] dksuks pkyAA
vaMl djcs
rkS dj nscks] ckjk gkyA
dyspqi
jfg ugha fcjFkk] ygw mckyAA
lqanjyky
‘’kekZ ds lektlq/kkj ds mjFkh viu ?kj ys
vorkj Nan
ek=k 13@10
ykyk ykyk
ykyyk] ykyk yyk yykA
vius ?kj
ifjokj ys] mjFkh dkt djSA
vm lekt
yk lh[k ns] lqanj mfne /kjSAA
vius
egrkjh fr;k] fcfV;k dfgu i<+sA
vk[kj ds
mft;kj ys] ?ku vaWf/k;kj yM+sAA
jsrh
iFkjk ek dq<ks] lc >u lh[kr vM+sA
Kku ik;
ds lk/k gs] lcyk pqVqd p<+sAA
nsoerh
vxqok cus] mfne djkr [kM+sA
ewj[k eu
ds ns[k ds] vkWa[kh Qsj xMs+AA
fo".kqin
Nan
L=h
izcksf/kuh xazFk eWxkoS] Kku mtkl djsA
frfj;k
/kje tuk; fl[kk;s] nq[k vm =kl gjsAA
xqu
lapjk;s lc lq[knsok] pfjr lqxa/k HkjsA
Kku
Hkjkslk tx ek jsaxs] lalks fQdj VjsAA
lksjBk
fy[ks
c<s cj lh[k] Kku cVksjr /kj yxuA
ekbZ
fiYyk ph[k] ve`r ph[kk gs exuAA
/kjds
mRre Kku] ftuxh yk djFks lqQyA
Tkku ykHk
vm gkfu] /kjFks ex lq[k ds vVyAA
dfgFksa
lqanjyky] fcfV;k vmj irks cykA
esV fngS
nq[k Hkkx] Kku rqWagj j[kokj cuAA
vkYgk Nan
pyr go;
pfj;kjh pjpk] vcM nWaor gs lqanjykyA
frfj;k eu
yk fl[kks i<ks ds]Qsj pyr gs mYVkpkyA
viu cgw
csVh eu ds] gejks ?kj >u djS /kekyAA
vDdy cq/k
yk mWadj c<kds] dbls djgS lqanjykyAA
eatkjh
Nan
ykyk ykyk
ykyky ykyy] ykyk yy ykyk ykyk
foeksgk
Nan
ykyyk
ykyyk nks nks lerqe
ia
lqanjyky ‘’kekZ th ds vk/;kfRed thou
jkl Nan
leekf=d Nan
fo/kku&22
ek=k 8]8]6 ij ;fr var esa 112
jke djS
oks] gksFks lqu js] eu cbgkA
tx ds
jsaxuckV tcj gs] vm dbgkAA
gkFk dke
ek thHk uke ek] rksj yxkA
tknk
xqfu;k vm rSa >u cu]Hkkx txkA
Hktukuanh
lqanjyky
Xkxukaxuk
Nan 16]9 var esa 212
Ekuok
xkys yxu yxk ys]lhrkjke dsA
Tkxr
pjkpj ds j[kokjk] lhrk jke dsA
Ikki :[k
ds Qj >jZb;k] jktk jke dsA
Rkki
feVb;k tho tqM+b;k]jktk jke dsA
vy[k txkds rSa lq[k ikys]pkjks /kkedsA
pqIis cbBs ve`r ik ys]lq[k vfojke dsA
va/kh;kjh
yk ,d twx gksxs
dc gksgh
rs chguh;k
vbZlu djr
dhlkuh gejksa
gkFk
xksM+ gj VwVxs
gej Hkkx
ds ngh Hkjs nksuk
pkjks
ewM+k ys QwVxs
vbZls
ejuk obZls ejuk
cjEgk ds
djs uh;ko js
drsd
[kks/kjao ?ksjhcsjh
mgh ,d Bu
?kko js
Nhrdk
dwjh;k ds lw[k lksgj
dksuks yk
ugha lwgko;
jap vdu
lw[k n; Hkxoku u
viusp esj
cyko;
gej tho
chV~Vk xs gko;
,d nhu
vbZls djcksu
Tkgj
eksgjk ?kj Hkj [kkds
lCcks
pjiV ejcksu
---------------------------------------------------------------------------------------------
i|fj Nan ekf=d
mnk&i|fj dy "kksMl nsgq
Mkj A
y?kq vkS xq: y?kq rqd var Mkj AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
nhiNan 10 ek=k ds Nan jkSnz jl ek
fy[ks cj
mnk&nhi nldy /kkjA xq.k olq
iV rkj AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
vuqdwy Nan of.kZd
fo/kku&211 22 111 22 ykyy
ykyk] yyyykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
izgj.k dfydk Nan
fo/kku&111 111 211 111 21
yyy yyy ykyy yyy yky
gfj lqfejr uklr v?k dfydk
------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
e`nqxfr@fndiky Nan] ekf=d
221 2122] 221 2122
Ykkyky
yky ykyk] ykyky ykyykyk
feFkquekyh Nan ekf=d
fo/kku&111 111 22] 2222
mnk&cur feFkquekyh ukekekes A
---------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Xkhrk Nan ekf=d
14@12 ij ;fr
2212 2212] 2212 221
Ykkykyyk ykykyyk] ykykyyk ykyky
----------------------------------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------------------------------
’kq)xhrk Nan ekf=d
2122 2122] 2122 2121
Ykkyykyk
ykyykyk] ykyykyk] ykyyky
----------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
lqes: Nan ekf=d
1222 1222 122
Ykykykyk yykykyk yykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
Ekuksje Nan ekf=d
2122 2122
Ykkyykyk ykyykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
gkyd Nan 14 ek=k ekf=d
mnk&dyjRu gkyd esa /kjks] uo
ikWap ;fr /ot var gksA
-----------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
lkjax Nan ekf=d
221 221 221
221
Ykkyky ykyky ykyky ykyky
mnk&lkjax gks Nan rkrkrrk
/kkj
---------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
feFkquekyh Nan ekf=d
fo/kku&111 111 22] 2222
ckr
lwubZ;k ] ykt j[kbZ;k
dksu gko;
xhj/kkjh
bgh
le>cksu tejktk ?kj
gejsp
gko; ikjh
lwanj
ikjr gkad tksj ys
lw[k
cxjk;s yk vatksj ys
mBo js
eaxyw ] mBo cw/kk:
cbZyk
<+hyo lek: >kMw
ikWapks
a] lkrks vÅ lwdokjks
Qwy iku
vÅ nh;uk ckjks
lwuo
lwysuk ] lwuo jeÅrhu
vc rwe
>u chyeo ,dks Nhu
djh;k
cknj vk;s ds ighyh
espdk ds
ujh;k;s ds ighyh
ukaxj
/kjds [ksr pyspy
pqIis jgh
xksBh;k >u cycy
?kwpwj
iwpwj >u dj euVksjk
gM+chM+
gM+chM+ Hkhj ys dNksjk
dk gksxs
dgh iwN; nsjkuh
tku; rHks
rks dg; tsBkuh
vbZls
vbZls lc twjh;kxs
QksDdV ds
rhgkj dl ykx;
djebZrk
ds Hkkx txk;s
lwanjyky
gk vkxw tkx;
tkuao rwe
lc tCcjNkrh
xwuh
/kwuh ctjaxk
rwagj
ckWag ds cy txtkghj
dk Nsadgh
vM+xk
rwagj
nw[k ns[kr lcnhu ds
eksj eu
dkVkWa vj>;
eksj eu
es gygyhr erko;
tc tc
cknj xjt;
eodk ik
tkikuh laxh
laax
Fkksdwu xksBh;k;sao
;s nw[k
ds mckj ys laxh
Ek; vks
nhu xe ik;aso
ma[kj nsl
iyiyk QwVr
ys gksFks
/kku ds [ksrh
jn~nk
/kjs gko; jksik ds
lwrFkas
lst lwisrh
[kksaV
dksu esj gs rsyk
ighyh
ehyds uhjokjo
dk djFku
dk djuk pkgha
Fkksjhd
cbZB chpkjo
csj csj
cksaFku [kkFku ge
HkwabZ;k
veVh gksFks
xwu derh
gksFks ekVh ds
mIir derh
gksFks
djr gko;
chxh;ku vxksjk
gej vkxw
vk;s ds
vnyk cnyh
djds cksacksu
thuhl
teks [kk;s ds
puk mjhn
vÅ ewWax yk cksa;s
ds ikNw
/kku yk cksacksu
/kku
dw<+ksg; /kjrh ekbZ
vÅ ge
eaMy gkscksu
dk;k yk
rks ?kke >ka> eas
NRrhlx<+h;k
HkwatFku
x:ok xk;
ys pht capk;sa
dkWaVk
[kwaVh :a/kFku
Qsj vrds
esa js eksj HkkbZ
gkso;
ugha dhlkuh
drdks
vko; djh;k cknj
drdks
cjl; ikuh
gkaFk esa
gkFk /kjs jghcksa
HkbZxs
jksor jgh tkcksu
viu tho
ds dydhFkaok yk
tk tu tu
yk crkcksu
djebZrk
lax BkWao BkWo
pyFks
dhjhLu ds xhrk
xwuh
dgkFks oks eu[ks
?kj
jghFks [kkrkihrk
/kku ds
mir c<+k;s [kkrhj
Ek;
cka/kr gao ikxk
eUrj uok
dku ek /kj yo
twUuk ckr
Hkwyk tk
lwuo lcks
>u HkkbZ cghuh
xksB eksj
xaBh;k yo
eu vko;
ro djds ns[ko
ijNks dj
irh;k yo
bgh esj
?kjh;k no euds
dwanjk
vkuh ckuh
nsch
nsaork lwehju dj yo
ukaxj
iaM+dh /kjr [kkuh
HkwabZ;k
yk /kwuh;k /kwuh;k ds
tksar ds
iksUMk dj no
?ku ds
[kkrw iky ds [ksr ds
dksugk
dksugk Hkj no
tsB ds tc
djkZ; ?kke ek
ekVh gj
HkjHkjkgh
rc vlkM+
ds tknk ikuh
HkwabZ;k
v?kkr vekgh
[ksr erk
ds lw??kj lCcks
>u
cksa Mjgw Fkjgk
Mcjk
Mhijk ns[k rkd
rhjgw
ghlkc ds cjgk
Mgj Mgj
ys ygj ygj ys
vkgh
cjlkjkuh
lkou
Hkknksa [ksr [ksr es
Nydr
Hkjgh ikuh
ckcw eu
cka/ko ikxk
uksuh eu
Hkhj; dNksjk
eudIiM+
ykyh ih;aj
[kwejh
vks<+o vÅ eksjk
vksjer
csuh lkWai cjkscj
tHks
ca/kkgh [kksik
tHks
Hkwykgo chaM+h pksaxh
rHksa
cksaokg; jksik
lkou esa
loukgh cjks ds
gjh;j
djgw gjsyh
ukaxj
cD[kj iwtk djds
iksjk
djgw jaxjsyh
gjh;j
csVh vUudwaokjh
tc lxh;ku
gks tkgh
xn gjh;j
ywxjk ighugh
ygl ygl
ds ytkgh
tkus dksu
ljx ds jktk
vuiwjuk
yk chgkgh
Hkknks
xjHkiwtk gksgh
ikuk ikuk
MaM+h;kgh
lksu
iha;j tc cky cky esa
ghjk
eksrh >wygh
rHks Hkkx
gj rwagj tkxgh
vÅ eksj
Nkrh Qwygh
vUudwaokjh
iky iksal ds
?kj ys
chnk dj nsgo
d[kjksa
ewWag vatksj dj;
mitk;s ds
lw[k ysgo
;s[kjs cy
cbZyk ukaxj
ysgo ?kj
HkawbZ;k Hkkjk
lw[k ds
lCcks ykgks ysgw
tsgj gko;
vtkjk
lcds uke
mtkxj djgh
,d nhu
bgh dhlkuh
NksVs
cM+s xaÅVh;k gksgo
csVk vkoo
cjnkuh
cjdl cuds
HkhaM tkoo
<+hYyk
>u djgw ikxh
dUgh;k
dls Hkhats dk;k ys
Qsads
yxgh vkxh
ywd nsor
gao e; gk dje ds
nh;uk
rweu tykgo
e; rks
ekVh ek ehy tkgWaw
ekVh yk
rwe eegkgo
ekVh ds
egegh bgh gj
eksyk Qsj
th;kgh
eksj tl
ykxgh eksyk tc
dksuks gj
rksj tl xkgh
HkkxhjFkh
ds ykus xaxk
Rksj ykus
liuk lrjaxk
Tkikuh
i/krh ds jksik
rs jksik
gksxs ?kjrksik
lwanj
rksj mnhe ys vkt
Nydr gs
Hkj Hkj dksBh
ighjr gsa
irywu Hkwykxsa
iVwdk vÅ
yaxksVh
rksj vlhn
ys ;s nkbZ ds
ygjkor
gko; dksjk
nwuh;k
nwuh;k dgkor vkt gs
/kku ds
Hkjs dVksjk
rksj e;k
ekVh ds lcyk
ekVh ys
e;k djkFks
rksj
crk;s jn~nk lcyk
lw[k ds
Mgj ns[kkFks
ekVh bgh
gj; isViksaluk
ekVh bgh
tk;s ds csj nluk
vks<+uk
ekVh tkrh chjkrh
ekVh
lkFkh txr cjkrh
lwanj
rksj lwanj yhyk ds
drdk djoa
c[kku
ekVh ds
csVk vaorkjh
[ksrhgj
ds Hkxoku
Rkkejl Nan -pkj vko`fRr nks nks
lerqd-
Ykyy yykyy] ykyy ykyk
Okkxk{kjh loS;k
Ykykyk yykyk yykyk yykyk] yykyk
yykyk yykyk yykA pkj vko`fRr
mnk
djks HkfDr lkWaph] egkizse jkph]
fclkjks u =SyksD; ds rkr dksA
egkHkqtaxiz;kr loS;k
yykyk yykyk yykyk yykyk] yykyk
yykyk yykyk yykyk
jgS cSfB U;kjh] ?kVk nsf[k dkjh] fcgkjh
fcgkjh] fcgkjh jVS tw A
dqaMy Nan
yyy yyy yky yky] yky yky ykyk A
f’k[kfj.kh Nan
yykykykyk] yyyyy ykyk ykyyk A
dyk/kj Nan
1@yky yky yky yky] yky yky yky
yky
2@yky yky yky yky] yky yky ykyyk
A
fo/kkrk Nan
yykykyk yykykyk] yykykyk yykykyk
--------------------------------------------------------------------------------
fo"k;kUrj Nan
gkyfd@ ekuo Nan
txek;k QkWalh xj ds] eu[ks ds
cq/k yk gjdsA
jkS jkS ujd <dsyr gs] tho
?kqejkr iNsyr gsa AA
jke Hktu geyk djuk] ek;k ys ub gs
MjukA
ek;k ijeizHkq ltuh] dkVS nq[k
cktS ctuhAA
---------------------------------------------------------------------------------
’kfDr Nan
Ykykyk yykyk yykyk yykA
Lkksejkth Nan
yykyk yykyk
dudeatjh Nan of.kZd Nan
yyyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy yk
e`nqxfr@fndiky Nan] ekf=d
221 2122] 221 2122
Ykkyky yky ykyk] ykyky ykyykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
Lkkjl Nan ekf=d
2112 2112] 2112 2112
Ykkyyyk ykyyyk] ykyyyk ykyyyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Xkhrk Nan ekf=d
14@12 ij ;fr
2212 2212] 2212 221
Ykkykyyk ykykyyk] ykykyyk ykyky
----------------------------------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------------------------------
’kq)xhrk Nan ekf=d
2122 2122] 2122 2121
Ykkyykyk
ykyykyk] ykyykyk] ykyyky
----------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
lqes: Nan ekf=d
1222 1222 122
Ykykykyk yykykyk yykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
Ekuksje Nan ekf=d
2122 2122
Ykkyykyk ykyykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
gkyd Nan 14 ek=k ekf=d
mnk&dyjRu gkyd esa /kjks] uo
ikWap ;fr /ot var gksA
lwj ?kuk{kjh
8886var esa y?kq xq: dqN Hkh
Mnk
Ikjfl ijekuan] lhfp ds dkeuk
eaan]
Djfg izdV izhfr] izse ds izokyA
Ckpu jpu gkl] leu lq[k fuokl]
djfg Qyfga Qy] vHk; jlky Alwjnkl
th dh iafDr
d`ik.k ?kuk{kjh
8888izR;sd in ds var esa ,d y?kq
vUR;kUkizkl in lkuqizkl
Mk;j dh tku pky] jkuh >kWalh
dh csgky]
uSu gq, yky yky] jDr esa vk;k
mcky A
lsu dks fy;k lEgky] ;q) dh tyk
e’kky]
ysds dj djoku] v’o p<h ysds
<ky A
nks in vkSj jgsxk vksadkj ukFk
nqf[k;k dh jpuk A
fot;k ?kuk{kjh
8888 var esa y?kq xq: in lkuqizkl
CktkbZ dkUg ckWalqjh] rhuks yksd
cl djh]
ckWalqjh gS jl Hkjh] Nrhlks
jkfxuh HkjhA
dku T;ks Hkud ijh] lqf/k cqf/k
lHkh gjh]
gks xbZ eSa ckojh] /khj tkr ugha
/kjh AA
nks in vkSj cusxk vKkr dfo dk in
gS A
Me: ?kuk{kjh
8888 izR;sd pj.k esa ;fr lHkh
o.kZ y?kq
Izk.ko iou cg] Hkjr txr lc]
Ukxj Mxj ?kj] vru enu enA
Pked ned uHk] vey dey lj]
Ykgj ygj gj] ru eu xnxnAA
nks in vkSj jgsxk dfo dk uke vKkr
gS A
tugj.k ?kuk{kjh
8887 vafre o.kZ xq:
Ekr Mj eu izu dj lr iFk py]
dgu fcxr xr dqxr jgu ns A
vufxu tjr izxfr yf[k nqjer]
fg; va/kju tu cdr jgu ns A
ty iFk xtcr pqi dqN dg er]
lqfeju Loj fur djr jgu ns A
fxfj jt d.k cu gVr fc?ku iFk]
lqd`r lqjlfjr cgr jgu ns A
vKkr dfo dk mnkgj.k gS ;g A
tygj.k ?kuk{kjh Nan
8888 pj.kkURk esa nks y?kq o.kZ
vfuok;Z
jhf> x;s n`x esjs] ;k ml
flaxkj ij]
yfyr fyykj ij pk: fpdqjkjh ijA
vey diksy ij] dey cnu ij]
rjy rjS;~;Su dh :fpj jokjh ijA
nkl ix ix nwuks nsg xfr nx nx]
txex gS jgh diwj /kwfj lkjh ijA
tSlh Nfc essjs fpr pf< vkbZ
I;kjh vkt]
rSfl;s rwW pf< vkbZ cuds vVkjh
ijA
vKkr dfo dk ;g mnkgj.k gS A
:Ik ?kuk{kjh
8888var esa 21
Lkksf[k yhUgks uhj dwi] lfjrk
rMkxu dks]
ikVy dnEc pEidkfn r: tkjs nsrA
vU/kdkj /kwfj /kkj Nk;ks uHk
eUMy]
ykS pUnz fjrqjkt dks xqeku lc
xkjs nsrA
cjlk ds Hkh"k.k vuy vouh ry
iS]
yfrdk yrkuu dh lku lc >kjs
nsrAA
>ksjs nsr ywgu rs] r:oj rksjs
nsr]
xzh"e clar ij xtc xqWatkjs
nsr AA
eatkjh Nan of.kZd
ykyk ykyk ykyk ykyk] ykyk yy ykyk
ykyk
banhoj Nan
ykyyk ykyyk ykyyk] ykyyk ykyyk A
frydk Nan
yyyk yyyk nks nks lerqd pkj in
flafgdk Nan
ykyykyk ykyykyk] ykyyk yy yky
mfM;kuk Nan
yyy yyy yky yky] ykyy ykyyyk A
xxukxauk Nan
ykyk ykyk ykyk ykyk] ykyy ykyyk A
jkf/kdk Nan
ykykykyk ykyyk] ykyykykyk A
-----------------------------------------------------------------------------------------------
mnk&cur feFkquekyh ukekekes A
--------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
i|fj Nan ekf=d
mnk&i|fj dy "kksMl nsgq
Mkj A
y?kq xq: y?kq rqd var Mkj AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
vghj Nan ekf=d 11 ek=k esa
mnk&gj dy cur vghj A var tx.k
dfc chj AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
nhiNan 10 ek=k ds Nan jkSnz jl ek
fy[ks cj
mnk&nhi nldy /kkjA xq.k olq
iV rkj AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
xax Nan 9 ek=k ds Nan
fo/kku&uuuku ukuk] uuuku ukuk
A
mnk&jp xax HkkbZ] ukS dy
yxkbZ AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
vuqdwy Nan of.kZd
fo/kku&211 22 111 22 ykyy
ykyk] yyyykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
izgj.k dfydk Nan
fo/kku&111 111 211 111 21
yyy yyy ykyy yyy yky
gfj
lqfejr uklr v?k dfydk
bUnzotzk of.kZd Nan
x.klw=& 221 221
121 22
ykyk yykyky] yykyyky
----------------------------------------------------------------------------------------
Ikappkej of.kZd Nan
12121212] 12121212
Ykykyykyykyyk] yykyykyykyyk
------------------------------------------------------------------------------------------
‘’kknwZyfodzhfMr 19 o.kZ dk
of.kZd Nan
222 11 21 21 112] 22 12 212
Ykykyk yy yky yky yyyk]ykyk yyk
ykyyk A
------------------------------------------------------------------------------------------------f’k[kfj.kh
17 o.kZ dk of.kZd Nan
122222] 11111 221112
Ykykykykykyk] yyyyy ykyk yyyyk
------------------------------------------------------------------------------------------------ekfyuh
of.kZd Nan
111 111 222
122 122
Ykyy yyy ykykyk] yykyk yykyk
------------------------------------------------------------------------------------------------L=fXouh
of.kZd Nan
212 212
212 212
Ykkyyk ykyyk ykyyk ykyyk
------------------------------------------------------------------------------------------------nzqrfoyafcr
of.kZd Nan
111 211
211 212
Ykyy ykyy ykyy ykyyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
Ikqf"irkxzk of.kZd Nan
111 111
212 122
Ykyy yyy ykyyk yykyk
111 121
121 2122
Ykyy yyky yyky ykyykyk
------------------------------------------------------------------------------------------------bUnzotzk
of.kZd Nan
22122] 112122
Ykkykyykyk] yyykyykyk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
misUnzotzk leo`Rr of.kZd Nan
12122] 112122
Ykyky ykyk] yyykyykyk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Oklarfrydk of.kZd Nan
1@ 22 12 1112] 112122
Ykkyk yyk yyyyk] yyyk yykyk
2@221 21112 112
122
Ykyky ykyyyyk] yyyk yykyk
------------------------------------------------------------------------------------------------izgf"kZ.kh
Nan
------------------------------------------------------------------------------------------------Jhxhfrdk
ekf=d Nan
Ikzfrpj.k 28 ek=k 16= 12 ij ;fr
var esa 12
Jhxhfrdk Jhxhfrdk Jhxhfrdk
Jhxhfrdk
Ykykyyk ykykyykyk] ykyyk ykykyyk
------------------------------------------------------------------------------------------------e/kqekyrh
ekf=d Nan
14@14 o.kZ dk Nan gS 7&7 o.kZ
ij ;fr jgrk gS Avar esa 212 vfuok;Z gS A
------------------------------------------------------------------------------------------------eankdzkUrk
of.kZd Nan
efnjk loS;k
211 211 211 211 211 211 211
2
ykyy ykyy ykyy ykyy ykyy ykyy
ykyy yk
-----------------------------------------------------------------------------------------
nqfeZy loS;k lzx.k
112 112 122 122] 112
112 112 112
Ykyyk yyyk yyyk yyyk]yyyk yyyk
yyyk yyyk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
lqeq[kh loS;k tx.k
121 121] 121
121] 121 121] 121 12
yyky yyky]yyky yyky]yyky yyky]yyky
yyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
eRrx;Un loS;k lkr Hkx.k nks xq:
211 211
211 211 211
211 211 22
ykyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy ykyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
Lkqanjh loS;k nks y?kq lkr lx.k
nks xq:
112 112
112 112] 112 112
112 1122
Ykyyk yyyk yyyk yyyk]yyyk yyyk
yyyk yyykyk
------------------------------------------------------------------------------------------
Ckke loS;k tx.k ,d y?kq lkr Hkx.k
nks xq:
121 121
121 121] 121 121
121 22
Ykyky yyky yyky yyky]yyky yyky
yyky ykyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
Pkdksj loS;k lkr Hkx.k xq: y?kq
211 211
211 211 211
211 211 21
Ykkyy ykyy ykyy ykyy] ykyy ykyy
ykyy yky
----------------------------------------------------------------------------------------------
vjfoan loS;k lx.k
112 112
112 112 112
112 112 112 1
Ykyyk yyyk yyyk yyyk]yyyk yyyk
yyyk yyyky
-----------------------------------------------------------------------------------------------
eqDrkgkjk loS;k tx.k
121 121
121 121 121
121 121 121
Ykyky yyky yyky yyky yyky yyky
yyky yyky
----------------------------------------------------------------------------------------------
fdjhV loS;k vkB Hkx.k nks y?kq
211 211
211 211 211 211
211 211 11
Ykkyy ykyy ykyy ykyy ykyy ykyy
ykyy ykyy yy
----------------------------------------------------------------------------------------------
Lkq[kh loS;k vkB lx.k nks
112 112
112 112 112
112 112 112 11
Ykyyk yyyk yyyk yyyk yyyk yyyk
yyyk yyyk yy
----------------------------------------------------------------------------------------------
Ykoaxyrk loS;k vkB tx.k ,d y?kq
Ykyky yyky yyky yyky yyky yyky
yyky yyky y
----------------------------------------------------------------------------------------------
vjlkr loS;k lkr Hkx.k xq: y?kq
xq:
211 211
211 211] 211
211 211 212
ykyy ykyy ykyy ykyy ykyy ykyy
ykyy ykyyk
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Ekksn loS;k ikWap Hkx.k rhu xq:
nks y?kq nks xq:
211 211
211 211 211
222 11 22
Ykkyy ykyy ykyy ykyy ykyy ykykyk
yy ykyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
Xkaxksnd loS;k vkB jx.k
212 212
212 212] 212
212 212 212
Ykkyyk ykyyk ykyyk ykyyk] ykyyk
ykyyk ykyyk ykyyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
Ekankjekyk loS;k lkr rx.k ,d xq:
221 221
221 221] 221
221 221 2
Ykkykyykyky ykykyykyky ykykyykyky
ykykyyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
loZxkeh loS;k lkr rx.k nks xq:
221 221
221 221] 221
221 221 22
Ykkykyykyky] ykykyykyky]
ykykyykyky] ykykyykyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
Hkqtax loS;k vkB ;x.k
122 122 122 122] 122 122 122 122
Ykykykyykyk yykykyykyk]
yykykyykyk yykykyykyk
----------------------------------------------------------------------------------------------
vkHkkj loS;k vkB rx.k
221 221
221 221] 221 221
221 221
Ykkykyykyky ykykyykyky]
ykykyykyky ykykyykyky
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Okkxh’ojh loS;k lkr ;x.k y?kq xq:
122 122
122 122] 122
122 122 12
Ykykykyykyk yykykyykyk]yykykyykyk
yykykyyk
---------------------------------------------------------------------------------------------
bafnjk Nan of.kZd Nan
111 212] 212 12
yyy ykyyk ykyyk yyk
--------------------------------------------------------------------------------------------
Ekkf=d Nan gSa A
fndiky Nan
fo/kku 12&12 ek=k esa ;fr
izfr iafDr 24 ek=k
fgeknzh rqax J`ax ls] izcq) ‘’kq)
Hkkjrh A
Lo;aizHkk
leqTtoyk] Lora=rk iqdkjrh AA
veR;Z ohj
iq= rqe] n`< izfrK gks pyks A
iz’kLr
iq.k; iaFk gS] c<s pyks c<s pyks AA
vfjYy Nan
fo/kku&izfrpj.k
16&16 ek=k vary?kq ;k ;x.k 122
eu esa
fopkj bl fof/k vk;k A
dSlh gS
;g izHkqoj ek;k AA
D;ksa
vkxs [kMh fo"ke ck/kk A
eSa tirs
jgwWa d`".k jk/kk AA
jkf/kdk
Nan
fo/kku&izfrpj.k
22 ek=k 13&9 ij ;fr
mnk&
cSBh gS
olu eyhu] ifgu ,d ckyk A
cqjgu
i=ksa ds chp] dey dh ekyk AA
ml efyu
olu esa] vaxizHkk nedhyh A
T;ksa
/kwlj uHk esa] pUnz izHkk pedhyh AA
vkWalw Nan
dke:Ik Nan
tud Nan
-------------------------------------------------------------------------------------------
rksej Nan
12 ek=k dk Nan pkj pj.k nks nks
lerqd
Ekk=kckV 2 3 2 2 3
mnk&
---------------------------------------------------------------------------------------------
fuf/k Nan
Iyoaxe Nan
ejgVk Nan
eqDrkef.k Nan
jkf/kdk Nan
jkl Nan
J`axkj Nan
Lkqtku Naan
;gkWa ls uhps of.kZd Nan gS A
bUnzotzk Nan
misUnzotzk Nan
mitkfr Nan
---------------------------------------------------------------------------------------------
ikou Nan of.kZd Nan
fo/kku& 211 111 12] 1121 112
ykyy yyy yyyk] yyyk yyyyk
----------------------------------------------------------------------------------------
d.Bh Nan
dudeatjh Nan
dyk/kj Nan
dqlqeleqfnrk Nan
xtifr Nan
xkFk Nan
---------------------------------------------------------------------------------------------
?ku’;ke Nan
Pakpyk Nan
pfUnzdk Nan
pkej Nan
frydk Nan
fo/kku&nks lx.k 112 112 yyyk
yyyk nks nks pj.k lerqd
mnk&
xt v’o lts A
j.kHksfj cts AA
uHkukn gqvk A
j.kHkwfe /kqWavk AA
-------------------------------------------------------------------------------------------
rkejl of.kZd Nan
fo/kku&yyyyyky] yykyyykyk
x.klw=&111 121
121 122
-------------------------------------------------------------------------------------------
vfyo.kZin Nan
mnk&
csVk dksfguwj vkWa[k dk rkjk gS A
[okcksa dk flrkjk tgkWa ls I;kjk
gS AA
--------------------------------------------------------------------------------------------
Lkkr ek=vksa dk Nan] nks nks in
lerqd
dzhMk Nan
essjs ukFkA
nsnks gkFk AA
re ?ku?kksj A
nq[k gj eksj AA
iFk esa ‘’kwy A
dgha uk Qwy AA
---------------------------------------------------------------------------------------------
Lkukru laLd`rNan’kkL= dk lw=
;ekrkjkktHkkulyxe~
oSfnd Nan dk lw=
xkmvo`iaf=txfr A
xk&xk;=hNan 24 o.kZ dk oSfnd
of.kZd Nan
m&mf".kdNan 28 o.kZ dk
oSfnd of.kZd Nan
v&vuq"Vqi Nan 32 o.kZ dk
oSfnd of.kZd Nan
o`&o`grh Nan 36 o.kZ dk oSfnd
of.kZd Nan
ia&iafDrNan 40 o.kZ dk oSfnd
of.kZd Nan
f=&f="VqiNan 44 o.kZ dk
oSfnd of.kZd Nan
txfr&txfr Nan 48 o.kZ dk
oSfnd of.kZd Nan
Xkk;=h Nan oSfnd Nan
dqy rhu
ikn vFkkZr pj.k gksrs gSa] izR;sd pj.k esa 8&8 o.kZ dk of.kZd Nan A
-----------------------------------------------------------------------------------------------
vuq"Vqi
Nan oSfnd of.kZd Nan
pkj pj.k
gksrs gSa izfrpj.k 8&8&8&8 o.kZ gksrs gSA
---------------------------------------------------------------------------------------------
fojkV~Nan
blesa pkj pj.k gksrs gSa
izfrpj.k10&10&10&10&o.kZ oSfnd Nan
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Tkxrh Nan oSfnd Nan
Pkkj pj.k gksrs gSa izfrpj.k
12&12&12&12 o.kZ dk of.kZdNan
---------------------------------------------------------------------------------------------
f="Vqi Nan oSfnd Nan
blesa pkj
pj.k gksrs gSa izfrpj.k 11&11&11&11 o.kZ dk of.kZdNan
----------------------------------------------------------------------------------------------
mf".kd Nan oSfnd Nan
;g 28 o.kZ dk of.kZd Nan gS blesa
8&8 12 o.kZ gksrs gSa A
----------------------------------------------------------------------------------------------
Ekgkc`grh Nan
8&8&8&8vkSj 12
------------------------------------------------------------------------------------------------c`grh
Nan oSfnd Nan
8&8&8 vkSj 12
-----------------------------------------------------------------------------------------------
fojkV Nan oSfnd Nan
pkj pj.k izfr
10&10&10&10 o.kZ
------------------------------------------------------------------------------------------------izLrkj
iafDr Nan oSfnd Nan
bles izfr pj.k
12&12&8&8 o.kZ gksrs gSa A
---------------------------------------------------------------------------------------------
’kDojh Nan oSfnd Nan
8&8&8&8&8&8&8&
------------------------------------------------------------------------------------------------izxkFk
Nan oSfnd Nan
;g 72 o.kZ dk Nan gS blesa
8&8&8&12&12&12&12 o.kZ gksrs gSA
------------------------------------------------------------------------------------------------?k`fr
Nan oSfnd Nan
12&12&8&8&8&16&8
o.kZ gksrs gSa A
----------------------------------------------------------------------------------------------
f}ink fojkV~ Nan oSfnd Naan
bles 12&8&10&10 o.kZ
gksrs gSa A
------------------------------------------------------------------------------------------------f="Vqi
Nan oSfnd Nan
bles izfr pj.k
11&11&11&11 o.kZ gksrs gSa A
------------------------------------------------------------------------------------------------mf".kd~
Nan oSfnd Nan
8&8&12 o.kksZ dk of.kZd
Nan
------------------------------------------------------------------------------------------------iafDrNan
40 o.kZ dk oSfnd Nan
Blesa 8&8&8&8&8
o.kkZs ds ikWap pj.k gksrs gSa A
----------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------
Me: ?kuk{kjh
8&8&8&8 fcuk ek=k ds
Nan lHkh o.kZ y?kq A
-----------------------------------------------------------------------------------------------
dke:Ik Nan 7]9]
/kkj Nan
/kquh Nan
Ukhy Nan
iafDrdk Nan
in~eekyk Nan
iou Nan
ikou Nan
iqV Nan
iqVHksn Nan
iq.Mjhd Nan
izfrek{kjk Nan
izgj.kdfydk Nan
fcUnq Nan
cqncqn Nan
HkfDr Nan
Hkqtaxiz;kr Nan
Hkwfelqrk Nan
Hk`xq Nan
Ekdjan Nan
eatqHkkf"k.kh Nan
eankdzkUrk Nan
eufoJke Nan
euksKk Nan
ey;t Nan
ekfyuh Nan
eksVud Nan
ekSfDrdnke Nan
;”ksnk Nan
jDrk Nan
jfrNan
jfrys[kk Nan
jRudjk Nan
jFkin Nan
jFkks)rk Nan
je.kh;d Nan
jes” Nan
jluk Nan
jlky Nan
:fp Nan
jkspd Nan
o:fFkuh Nan
o"kZNan
oa’kLFk Nan
olarfrydk Nan
foey tyk Nan
’kkjnh Nan
’kknwZyfodzhfMr Nan
”kfyuh Nan
f’k[kfj.kh Nan
’kqHkeky Nan
’kksHkkorh Nan
Lak;qrNan
flagukn Nan
lqefr Nan
L=X/kjk Nan
--------------------------------------------------------------------------------------------
gfj.kh Nan of.kZd Nan
fo/kku&pkj pj.k nks nks pj.k lerqd
111 112] 2222] 111 212
Ykyy yyyk ykykyk] yyy ykyyk
mnk&
tWag&tWag cls] jk/kk jkuh]
ogha ?ku’;ke gS A
eu tfn yxs] nksuks es rks] cus lc
dke gS AA
----------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------
papjhd@izHkkorh ppZjh Nan 46 ek=k
dk leekf=d Nan
fo/kku&12 12 12 lerqd prqFkZ
pj.k 10 ek=k pkj pj.k esa
----------------------------------------------------------------------------------------------
izfrek{kjk N an
----------------------------------------------------------------------------------------------
1@fo’oukFk ikBd ds dkO;e; thouh
lu~ 1905
2@jhaok egkjkt j?kqjkt flag ds
dkO;e; thouh fo-la-1964esa l`ftrA
3@okrkZ] ijpbZ ] chrd] Nanca)
HkfDrdkO;]
4@foDVksfj;k fo;ksx fodze laor
1959] 1916 esa izdkf’kr
5@Jh j?kqjktxq.k dhrZu thouh
jhaok ds egkjkt j?kqjkt flag dh dkO;e; thouh
6@/kzqo pfj= vk[;ku 1916 esa
izdkf’kr
7@Jh jktho{ks= egkRE; vYik;q l=g
cNj esa fyf[kl lu~ 1915 esa fgUnh izsl iz;kx izdkf’kr
8@ d:.kk iPphlh
9@izyki inkoyh
10@LQqV i| laxzg
11@Lohd`fr Hktu laxzg
12@czkEg.k xhrkoyh
13@dkO; fnokdj
14@lrukeh iqjk.k
15@ izgykn ukVd 1904 esa jfpr
xzaFk 1917 esa izdkf’kr
16@ cax&Hkax dk fojks/k ykMZ
dtZu us 1905
xhrkoyh
18@ dkO; fnokdj
19@ikoZrh ifj.k; ukVd
20@lhrk ifj.k; ukVd
21@fodze ’kf’kdyk ukVd
22@ NRrhlx<h jkek;.k egkdkO;
23@ nqyjok if=dk jk;iqj dsUnzh;
tsy ls
24@ Jh jkfte izse ih;w"k
jkfte ls
23@ mYyw mnkj miU;kl
24@g`n; rjax
25@1897&98 esa lkfgR;kdk’k
esa mn;
27@1906 esa NRrhlx<h nkuyhyk
izdk”u
28@1917 fgUnh
jk"VHkk"kk cukus gsrq igy
29@NRrhlx<h i| ds izorZd
loZizFke NRrhlx<h xzkE;cksyh dks Hkk"kk ds in ij vklhu djus okys]
NRrhlx<h nkuyhyk fy[kds viu ekr`Hkk"kk ds _.k yk viu ekFk ys mrkfju vm
NRrhlx<h yk yksdHkk"kk ls lkfgR; Hkk"kk ds ntkZ ns ds jn~nk
prokfju A NRrhlx< egrkjh ds nqyjok csVk ds nkuyhyk gj tc Nfil rc iwjk
NRrhlx< esa nkuyhyk gj vrdk yksdfiz; gksbl fd vksdj 1000@ izfr rqjrs
csapkxs] nwlj [ksi Qssj 1000 izfr dydRrk ds Nkik[kkuk ys uhye.kh “’kekZ th
gj Niobu Qsj 10000@ izfr iz;kx Nkik[kkuk
ys Nikbu A NRrhlx<h nkuyhyk ds lkexzh yk pksjk ds vksdjs udy djds lSadMks
>u vm tyu[kksj eu NRrhlx<h ek fy[ks ds Mmy dfju Qsj ddjks fdrkc lqUnjyky
“’kekZ ds nkuyhyk ds gkjhgkjk ub cu lfdlA rsdj ikNw nkuyhyk ds fo"k; mij
Vhdk fVIi.kh vj v’yhyrk ds vkjksi yxk ds uke cnuke djs ds dksf’k’k dfju]
nkuyhyk NRrhlx<h lkfgR; ds izFke izca/k dkO; gs ,ek jk/kk d`".k vm
xksih Xokyk euds lax Hkxoku ds cksyh Bksyh csycsyh] jmrkbu eu ds lktflaxkj]
Hkxoku d`".k ds ltou flaxkj
६, विद्युन्माला- मगण मगण गुरु गुरु ऽऽऽ ऽऽऽ ऽ ऽ चार अक्षरमा छोटो विश्राम ।
७, कुर्सी-
भगण मगण गुरु गुरु ऽII ऽऽऽ ऽ ऽ चार अक्षरमा छोटो विश्राम ।
८, प्रमाणिका-
जगण रगण लघु गुरु IऽI ऽIऽ I ऽ पाँच अक्षरमा छोटो विश्राम ।
९, चित्रपदा- भगण भगण गुरु गुरु ऽII ऽII ऽ ऽ पाँच अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१०, माणवक-
भगण तगण लघु गुरु ऽII ऽऽI I ऽ चार अक्षरमा छोटो विश्राम ।
११, मल्लिका- रगण जगण गुरु लघु ऽIऽ IऽI ऽ I चार अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१२, कमल-
नगण सगण लघु गुरु
III IIऽ I ऽ पाँच अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१३, नाराचिका- तगण रगण लघु गुरु ऽऽI ऽIऽ I ऽ
चार
अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१४, हंसरुत-
मगण नगण गुरु लघु ऽऽऽ III ऽ I
दुई अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१५, तुङ्गा-
नगण नगण गुरु गुरु
III III ऽ ऽ छ अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१६, मणिमध्य- भगण मगण सगण
ऽII ऽऽऽ IIऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
१७, भुजगशिशुभृता- नगण नगण मगण
III III ऽऽऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
१८, भुजङ्गसङ्गता- सगण जगण रगण IIऽ IऽI ऽIऽ
तीन अक्षरमा विश्राम ।
१९, रूपामाली- मगण मगण मगण
ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
२०, हलमुखी-
रगण नगण सगण
ऽIऽ III IIऽ
तीन अक्षरमा विश्राम ।
२१, महालक्ष्मी- रगण रगण रगण
ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ तीन अक्षरमा विश्राम ।
२२, पाइत्ता-
मगण भगण
सगण
ऽऽऽ ऽII IIऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
२३, निम्ब-
नगण सगण यगण
III IIऽ Iऽऽ तीन अक्षरमा विश्राम ।
२४, तमोर-
सगण जगण जगण
IIऽ IऽI IऽI पाँच अक्षरमा विश्राम ।
२५, सारङ्गिका- नगण यगण सगण
III Iऽऽ IIऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
२६, कसल-
नगण नगण सगण
III III IIऽ
चार अक्षरमा विश्राम ।
२७, चम्पकमाला- भगण मगण सगण गुरु ऽII ऽऽऽ IIऽ ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
२८, शुद्धविराट- मगण सगण जगण गुरु ऽऽऽ IIऽ IऽI ऽ तीन र सात अक्षरमा विश्राम ।
२९, हंसी-
मगण भगण नगण गुरु
ऽऽऽ ऽII III ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
३०, मत्ता-
मगण भगण सगण गुरु
ऽऽऽ ऽII IIऽ ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
३१, त्वरितगति- नगण जगण नगण गुरु III IऽI III ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
३२, मनोरमा-
नगण
रगण जगण गुरु
III ऽIऽ IऽI ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
३३, संयुता-
सगण
जगण जगण गुरु
IIऽ IऽI IऽI ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
३४, सुन्दरी-
रगण
यगण जगण गुरु
ऽIऽ Iऽऽ IऽI ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
३५, उपस्थिता- तगण जगण जगण गुरु ऽऽI IऽI IऽI ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
३६, सारवती-
भगण
भगण भगण गुरु
ऽII ऽII ऽII ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
३७, सुषमा-
तगण यगण भगण गुरु
ऽऽI Iऽऽ ऽII ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
३८, मयूरसारिणी- रगण जगण रगण गुरु
ऽIऽ IऽI ऽIऽ ऽ
३९, प्रवण-
मगण नगण जगण गुरु
ऽऽऽ III IऽI ऽ
४०, इन्द्रवज्रा-
तगण
तगण जगण गुरु गुरु
ऽऽI ऽऽI IऽI ऽ ऽ
पाँच अक्षरमा विश्राम ।
४१, उपेन्द्रवज्रा- जगण तगण
जगण गुरु गुरु
IऽI ऽऽI IऽI ऽ ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
४२, उपजाति-
इन्द्रवज्रा
र उपेन्द्रवज्रा
एवं वंशस्थ र इन्द्रवंश मिलेर बनेको छन्दलाई उपजाति भनिन्छ ।
४३, स्वागता-
रगण
नगण भगण गुरु गुरु
ऽIऽ III ऽII ऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
४४, कामचारिणी- रगण नगण रगण लघु गुरु ऽIऽ III ऽIऽ I ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
४५, शालिनी-
मगण
तगण तगण गुरु गुरु
ऽऽऽ
ऽऽI ऽऽI ऽ ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
४६, दोधक-
भगण
भगण भगण गुरु गुरु
ऽII ऽII ऽII ऽ ऽ तीन र छ अक्षरमा विश्राम ।
४७, इन्दिरा-
नगण
रगण रगण लघु गुरु
III ऽIऽ ऽIऽ I ऽ तीन र छ अक्षरमा विश्राम ।
४८, अनुकूला- भगण तगण नगण गुरु गुरु ऽII ऽऽI III ऽ ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
४९, सुमुखी-
नगण
जगण जगण लघु गुरु
III IऽI IऽI I ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
५०, मोटनक-
तगण
जगण जगण लघु गुरु
ऽऽI IऽI IऽI I ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
५१, वातोर्मी-
मगण
भगण तगण गुरु गुरु
ऽऽऽ ऽII ऽऽI ऽ ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
५२, दमनक-
नगण
नगण नगण लघु गुरु
III III III I ऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
५३, भुजङ्गी-
यगण
यगण यगण लघु गुरु
Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ I ऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
५४, कुपुरुषजनिता- नगण नगण रगण गुरु गुरु III III ऽIऽ ऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
५५, अनवसिता- नगण यगण भगण गुरु गुरु III Iऽऽ ऽII ऽ ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
५६, भ्रमरविलासी- मगण भगण नगण लघु गुरु ऽऽऽ ऽII III I ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
५७, श्येनिका-
रगण
जगण रगण लघु गुरु
ऽIऽ IऽI ऽIऽ I ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
५८, उपस्थित-
जगण
सगण तगण गुरु गुरु
IऽI IIऽ ऽऽI ऽ ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
५९, वृन्ता-
नगण नगण सगण गुरु गुरु
III III IIऽ ऽ ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
६०, भद्रिका-
नगण
नगण रगण लघु गुरु
III III ऽIऽ I ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
६१, पुष्पाञ्जली- जगण मगण जगण गुरु गुरु IऽI ऽऽऽ IऽI ऽ ऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
६२, माला-
मगण मगण मगण गुरु गुरु
ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ ऽ ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
६३, सुमेरु-
यगण रगण तगण गुरु गुरु
Iऽऽ ऽIऽ ऽऽI ऽ ऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
६४, वियोगिनी- सगण सगण जगण गुरु IIऽ IIऽ IऽI ऽ पहिलो र तेस्रो चरण (१०
अक्षर)
सगण भगण रगण लघु गुरु IIऽ ऽII ऽIऽ I ऽ दोस्रो र चौथो चरण (११
अक्षर)
छ अक्षरमा विश्राम ।
६५, स्रग्विणी-
रगण
रगण रगण रगण
ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
६६, कुसुमविचित्रा- नगण यगण नगण यगण III Iऽऽ III Iऽऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
६७, चन्द्रवर्त्म- रगण नगण भगण सगण
ऽIऽ III ऽII IIऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
६८, इन्द्रवंशा-
तगन
तगण जगण रगण
ऽऽI ऽऽI IऽI ऽIऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
६९, वंशस्थ
जगण
तगण जगण रगण
IऽI ऽऽI IऽI ऽIऽ
७०, द्रुतविलम्बित- नगण भगण भगण रगण III ऽII ऽII ऽIऽ चार र सात अक्षरमा विश्राम ।
७१, वैश्वदेवी-
मगण
मगण यगण यगण
ऽऽऽ ऽऽऽ Iऽऽ Iऽऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
७२, अभिनवतामरसा- नगण जगण जगण यगण III IऽI IऽI Iऽऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
७३, प्रमिताक्षरा- सगण जगण सगण सगण IIऽ IऽI IIऽ IIऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
७४, ललिता-
तगण
भगण जगण रगण
ऽऽI ऽII IऽI ऽIऽ आठ अक्षरमा विश्राम ।
७५, विलासिनी- जगण सगण जगण सगण IऽI IIऽ IऽI IIऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
७६, मन्दाकिनी- नगण नगण रगण रगण III
III ऽIऽ ऽIऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
७७, मालती-
नगण
जगण जगण रगण
III IऽI IऽI ऽIऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
७८, जलधरमाला- मगण भगण सगण मगण ऽऽऽ ऽII IIऽ ऽऽऽ
७९, मणिमाला- तगण यगण तगण यगण ऽऽI Iऽऽ ऽऽI Iऽऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
८०, शिखर-
मगण
भगण यगण रगण
ऽऽऽ ऽII Iऽऽ ऽIऽ चार अक्षरमा विश्राम ।
८१, प्रभावली- नगण रगण नगण रगण III ऽIऽ III ऽIऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
८२, प्रियंवदा-
नगण
भगण जगण रगण
III ऽII IऽI ऽIऽ प्रत्येक चार अक्षरमा
विश्राम ।
८३, मोदक-
भगण
भगण भगण भगण
ऽII ऽII ऽII ऽII छ अक्षरमा विश्राम ।
८४, मौक्तिकदाम- जगण जगण जगण जगण IऽI IऽI IऽI IऽI सात अक्षरमा विश्राम ।
८५, सारङ्ग-
तगण
तगण तगण तगण
ऽऽI ऽऽI ऽऽI ऽऽI
८६, तरलनयन- नगण नगण नगण नगण III III III
III छ अक्षरमा विश्राम ।
८७, विद्याधर-
मगण
मगण मगण मगण
ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ
आठ अक्षरमा विश्राम ।
८८, पुट-
नगण नगण मगण यगण
III III ऽऽऽ Iऽऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
८९, महितोज्ज्वला- नगण नगण मगण रगण III III ऽऽऽ ऽIऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
९०, नवमालिका- नगण जगण भगण यगण III IऽI ऽII Iऽऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
९१, ललना-
भगण
तगण नगण सगण
ऽII ऽऽI III IIऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
९२, विभावरी-
जगण
रगण जगण रगण
IऽI ऽIऽ IऽI ऽIऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
९३, तत-
नगण नगण मगण रगण
III III ऽऽऽ IऽI आठ अक्षरमा विश्राम ।
९४, द्वतपद-
मगण
भगण नगण यगण
ऽऽऽ ऽII III Iऽऽ
९५, उपचित्रा-
जगण
रगण नगण जगण
ऽII IऽI III ऽII सात अक्षरमा विश्राम ।
९६, कल्पित-
मगण
सगण तगण सगण
ऽऽऽ IIऽ ऽऽI IIऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
९७, पुष्पिताग्रा- नगण नगण रगण यगण III III ऽIऽ Iऽऽ पहिलो र तेस्रो चरण(१२
अक्षर)
नगण जगण जगण रगण गुरु III IऽI IऽI ऽIऽ ऽ दोस्रो र चौथो चरण (१३
अक्षर)
छ अक्षरमा विश्राम ।
९८, प्रहर्षिणी-
मगण
नगण जगण रगण गुरु
ऽऽऽ III IऽI ऽIऽ ऽ तीन र आठ अक्षरमा छोटो
विश्राम ।
९९, मत्तमयूर-
मगण तगण
यगण सगण गुरु ऽऽऽ ऽऽI Iऽऽ IIऽ ऽ चार र नौ अक्षरमा छोटो विश्राम ।
१००, रुचिरा-
जगण
भगण सगण जगण गुरु IऽI ऽII IIऽ IऽI ऽ तीन र नौ अक्षरमा विश्राम ।
१०१, चण्डी-
नगण
नगण सगण सगण गुरु
III III IIऽ IIऽ ऽ
आठ अक्षरमा विश्राम ।
१०२, मञ्जुभाषिणी- सगण जगण सगण जगण गुरु IIऽ IऽI IIऽ IऽI ऽ पाँच अक्षरमा विश्राम ।
१०३, मृगेन्द्रमुख- नगण जगण जगण रगण गुरु III IऽI IऽI ऽIऽ ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
१०४, चन्द्रिका- नगण नगण तगण तगण गुरु III III ऽऽI ऽऽI ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
१०५, कलहंस- सगण जगण सगण सगण गुरु IIऽ IऽI IIऽ IIऽ ऽ नौ अक्षरमा विश्राम ।
१०६, प्रभावती- तगण भगण सगण जगण गुरु ऽऽI ऽII IIऽ IऽI ऽ चार र नौ अक्षरमा विश्राम ।
१०७, कन्द-
यगण
यगण यगण यगण लघु Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ I छ अक्षरमा विश्राम ।
१०८, कुटजा-
सगण
जगण सगण सगण गुरु IIऽ IऽI IIऽ IIऽ ऽ पाँच र नौ अक्षरमा विश्राम ।
१०९, जुगल-
मगण
यगण रगण सगण गुरु
ऽऽऽ Iऽऽ ऽIऽ IIऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
११०, पङ्कावली- भगण नगण जगण जगण लघु ऽII III IऽI IऽI I सात
अक्षरमा विश्राम ।
१११, तारक-
सगण
सगण सगण सगण गुरु IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
११२, चञ्चरीकालवती- यगण मगण रगण रगण गुरु Iऽऽ ऽऽऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽ छ अक्षरमा विश्राम ।
११३, विजया-
नगण
भगण भगण भगण गुरु
III ऽ II ऽ II ऽ II ऽ चार र सात अक्षरमा विश्राम ।
११४, वसन्ततिलका- तगण भगण जगण जगण गुरु गुरु ऽऽI ऽII IऽI IऽI ऽ ऽ आठ अक्षरमा विश्राम ।
११५, लोला-
मगण
सगण मगण भगण गुरु गुरु ऽऽऽ IIऽ ऽऽऽ ऽII ऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
११६, नान्दीमुखी- नगण नगण तगण तगण गुरु गुरु III III ऽ ऽ I ऽ ऽ I ऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
११७, चक्रपद- भगण नगण नगण नगण लघु गुरु ऽII III III III I ऽ
सात
अक्षरमा विश्राम ।
११८, मञ्जुला- रगण जगण तगण रगण लघु गुरु ऽIऽ IऽI ऽऽI ऽIऽ I ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
११९, प्रमदा-
नगण
जगण भगण जगण लघु गुरु III IऽI ऽII IऽI I ऽ
सात
अक्षरमा विश्राम ।
१२०, प्रभात-
तगण
तगण रगण यगण लघु गुरु ऽऽI ऽऽI ऽIऽ Iऽऽ I ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
१२१, असम्बाधा- मगण तगण नगण सगण गुरु गुरु ऽऽऽ ऽऽI III IIऽ ऽ ऽ
१२२, विभूति-
तगण
मगण मगण यगण गुरु गुरु ऽऽI ऽऽऽ ऽऽऽ Iऽऽ ऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
१२३, मृदुमाला- नगण नगण नगण नगण गुरु गुरु III III III III ऽ ऽ प्रत्येक चार अक्षरमा छोटो
विश्राम ।
१२४, अपराजिता- नगण नगण रगण सगण लघु गुरु III III ऽIऽ IIऽ I ऽ
सात
अक्षरमा विश्राम ।
१२५, इन्दुवदना- भगण जगण सगण नगण गुरु गुरु ऽII IऽI IIऽ III ऽ ऽ ५ र ९ अक्षरमा विश्राम ।
१२६, प्रहरणकलिका- नगण नगण भगण नगण लघु गुरु III III ऽ II III I ऽ
सात
अक्षरमा विश्राम ।
१२७, वासन्ती- मगण तगण नगण मगण गुरु गुरु ऽऽऽ ऽऽI III ऽऽऽ ऽ ऽ ४ र १० अक्षरमा विश्राम ।
१२८, अलोला- मगण सगण मगण सगण गुरु गुरु ऽऽऽ IIऽ ऽऽऽ IIऽ ऽ ऽ आठ अक्षरमा विश्राम ।
१२९, दिक्पाल- तगण रगण मगण जगण गुरु गुरु ऽऽI ऽIऽ ऽऽऽ IऽI ऽ ऽ सात अक्षरमा विश्राम ।
१३०, लक्ष्मी-
मगण
सगण तगण भगण गुरु गुरु ऽऽऽ IIऽ ऽऽI ऽII ऽ ऽ आठ अक्षरमा विश्राम ।
१३१, उग्रवासन्ती- मगण रगण तगण तगण गुरु गुरु ऽऽऽ ऽIऽ ऽऽ I ऽऽI ऽ ऽ आठ अक्षरमा विश्राम ।
१३२, मालिनी- न न म य य
III III ऽऽऽ Iऽऽ Iऽऽ
आठ अक्षरमा विश्राम ।
१३३, चामर-
र ज र
ज र
ऽIऽ IऽI ऽIऽ IऽI ऽIऽ
सात अक्षरमा विश्राम ।
१३४, सारङ्गी- म म म म म
ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ
आठ
अक्षरमा विश्राम ।
१३५, शशिकला- न न न न स
III III III III IIऽ
४ र ८
अक्षरमा विश्राम ।
१३६, विपिनतिलका- न स न र र III IIऽ III ऽIऽ ऽIऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
१३७, चन्द्ररेखा- म र म य य
ऽऽऽ ऽIऽ ऽऽऽ Iऽऽ Iऽऽ
सात
अक्षरमा विश्राम ।
१३८, चित्रा-
म म म
य य
ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ Iऽऽ Iऽऽ
आठ
अक्षरमा विश्राम ।
१३९, प्रभद्रक-
न ज भ
ज र
III IऽI ऽII IऽI ऽIऽ
पाँच अक्षरमा विश्राम ।
१४०, निशिपाल- भ ज स न र
ऽII IऽI IIऽ III ऽIऽ
पाँच अक्षरमा विश्राम ।
१४१, भ्रमरावली- स स स स स IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
१४२, एला-
स ज न
न य
IIऽ Iऽ I III III Iऽ ऽ
छ अक्षरमा विश्राम ।
१४३, मेनका-
र त म
य र
ऽIऽ ऽऽI ऽऽऽ Iऽऽ ऽIऽ
सात अक्षरमा विश्राम ।
१४४, वाणिनी- न ज भ ज र गुरु III IऽI ऽII IऽI ऽIऽ ऽ
सात अक्षरमा विश्राम ।
१४५, पञ्चचामर- ज र ज र ज गुरु IऽI ऽIऽ IऽI ऽIऽ IऽI ऽ
आठ अक्षरमा विश्राम ।
१४६, मदनललिता- म भ न म न गुरु ऽऽऽ ऽII III ऽऽऽ IIIऽ
४ र १० अक्षरमा विश्राम ।
१४७, प्रवरललिता- य म न स र गुरु Iऽऽ ऽऽऽ III IIऽ ऽIऽ ऽ
६ र
१२ अक्षरमा
विश्राम ।
१४८, नील-
भ भ भ
भ भ गुरु
ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽ
सात अक्षरमा विश्राम ।
१४९, गरुडरुता- न ज भ ज त गुरु III IऽI ऽII IऽI ऽऽI ऽ
५ र ११ अक्षरमा विश्राम ।
१५०, चञ्चला- र ज र ज र लघु ऽIऽ IऽI ऽIऽ IऽI ऽIऽ I
आठ अक्षरमा विश्राम ।
१५१, चकिता- भ स म त न गुरु ऽII IIऽ ऽऽऽ ऽऽI III ऽ
६ र १० अक्षरमा विश्राम ।
१५२, बीभत्स-
त म य
र त गुरु
ऽऽI ऽऽऽ Iऽऽ ऽIऽ ऽऽI ऽ
आठ
अक्षरमा विश्राम ।
१५३, विधाता- य र त म य गुरु Iऽऽ ऽIऽ ऽऽI ऽऽऽ Iऽऽ ऽ
आठ
अक्षरमा विश्राम ।
१५४, ब्रह्मायणी- र म भ य स गुरु ऽIऽ ऽऽऽ ऽII Iऽऽ IIऽ ऽ
सात अक्षरमा
विश्राम ।
१५५, सृष्टि-
स स स स स गुरु
Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ ऽ
६ र
१२ अक्षरमा
विश्राम ।
१५६, शिखरिणी- य म न स भ लघु गुरु Iऽऽ ऽऽऽ III IIऽ ऽII I ऽ
प्रत्येक
६अक्षरमा विश्राम ।
१५७, पृथ्वी-
ज स ज
स य लघु गुरु IऽI IIऽ IऽI IIऽ Iऽऽ I ऽ
आठ अक्षरमा विश्राम ।
१५८, मन्दाक्रान्ता- म भ न त त गुरु गुरु ऽऽऽ ऽII III ऽऽI ऽऽI ऽ ऽ
४ र
१० अक्षरमा विश्राम ।
१५९, वंशपत्रपतिता- भ र न भ न लघु गुरु ऽII ऽIऽ III ऽII III I ऽ
१० अक्षरमा विश्राम ।
१६०, हरिणी-
न स म
र स लघु गुरु III IIऽ ऽऽऽ ऽIऽ IIऽ I ऽ
सात
अक्षरमा विश्राम ।
१६१, नर्दटक-
न ज भ
ज ज लघु गुरु III IऽI ऽII IऽI IऽI I ऽ
सात अक्षरमा विश्राम ।
१६२, हारिणी-
म भ न
म य लघु गुरु ऽऽऽ ऽII III ऽऽऽ Iऽऽ I ऽ
४ र
१० अक्षरमा विश्राम ।
१६३, भाराक्रान्ता- म भ न र स लघु गुरु ऽऽऽ ऽII III ऽIऽ IIऽ I ऽ
४ र
१० अक्षरमा विश्राम ।
१६४, मालाधर- न स ज स य लघु गुरु III IIऽ IऽI IIऽ Iऽऽ I ऽ
आठ अक्षरमा विश्राम ।
१६५, कोकिलक- न ज भ न ज लगु गुरु III IऽI ऽII III IऽI I ऽ
५ र ११ अक्षरमा विश्राम ।
१६६, चित्रलेखा- म भ न य य य ऽऽऽ ऽII III Iऽऽ Iऽऽ Iऽऽ
४ र
११ अक्षरमा विश्राम ।
१६७, नन्दन-
न ज भ
ज र र
III IऽI ऽII IऽI ऽIऽ ऽIऽ
७ र १३ अक्षरमा विश्राम ।
१६८, नाराच-
न न र
र र र
III III ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ
७
अक्षरमा विश्राम ।
१६९, शार्दूलललित- म स ज स त स ऽऽऽ IIऽ IऽI IIऽ ऽऽI IIऽ
६ र
१२ अक्षरमा विश्राम ।
१७०, मञ्जीरा- म म भ म स म ऽऽऽ ऽऽऽ ऽII ऽऽऽ IIऽ ऽऽऽ ९ अक्षरमा विश्राम ।
१७१, केशर-
म भ न
य र र
ऽऽऽ ऽII III Iऽऽ ऽIऽ ऽIऽ
४ र
११ अक्षरमा विश्राम ।
१७२, चञ्चरी- र स ज ज भ र ऽIऽ IIऽ IऽI IऽI ऽII ऽIऽ
५ र १० अक्षरमा विश्राम ।
१७३, हरिणीलुप्ता- म स ज ज भ
र ऽऽऽ IIऽ IऽI IऽI ऽII ऽIऽ
८ अक्षरमा विश्राम ।
१७४, छाया-
य म न
स त त गुरु
Iऽऽ
ऽऽऽ III IIऽ ऽऽI ऽऽI ऽ
६ र
१२ अक्षरमा विश्राम ।
१७५, मेघविस्फुर्जिता- य म न स र र गुरु Iऽऽ ऽऽऽ III IIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽ
६ र
१२ अक्षरमा विश्राम ।
१७६, सुरसा-
म र भ
न य न गुरु
ऽऽऽ ऽIऽ ऽII III Iऽऽ III ऽ
७ र
१४ अक्षरमा विश्राम ।
१७७, फुल्लदाम- म त न स र र गुरु ऽऽऽ ऽऽI III IIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽ
५ र
१२ अक्षरमा विश्राम ।
१७८, शम्भु-
स त य
भ म म गुरु
IIऽ ऽऽI Iऽऽ ऽII ऽऽऽ
ऽऽऽ ऽ
५ र १० अक्षरमा विश्राम ।
१७९, धृतपल्लवी- न त स भ ज ज गुरु III ऽऽI IIऽ ऽII IऽI IऽI ऽ
५ र १० अक्षरमा विश्राम ।
१८०, सुवदना- म र भ न य भ लघु गुरु ऽऽऽ ऽIऽ ऽII III Iऽऽ ऽII I ऽ
७ र
१४ अक्षरमा विश्राम ।
१८१, गीतिका- स ज ज भ र स लघु गुरु IIऽ IऽI IऽI ऽII ऽIऽ IIऽ I ऽ
५ र
१० अक्षरमा विश्राम ।
१८२, चित्र-
र ज र
ज र ज गुरु लघु ऽIऽ IऽI ऽIऽ IऽI ऽIऽ IऽI ऽ I
७ र
१४ अक्षरमा विश्राम ।
१८३, स्रग्वरी-
र र र
र र र लघु गुरु ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ ऽIऽ I ऽ ६ र १२ अक्षरमा विश्राम ।
१८४, सरसी-
न ज भ
ज ज ज र
III IऽI ऽII IऽI IऽI IऽI ऽIऽ
७ र
१४ अक्षरमा विश्राम ।
१८५, भामिनी- भ भ भ भ भ भ भ ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII
६ र
१२ अक्षरमा विश्राम ।
१८६, सिद्धक-
न ज भ
ज ज ज भ
III IऽI ऽII IऽI IऽI IऽI ऽII
७, ७
अक्षरमा विश्राम ।
१८७, मदिरा-
भ भ भ
भ भ भ भ गुरु ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽ ६ र १२ अक्षरमा विश्राम ।
१८८, भद्रक-
भ र न
र न र न गुरु ऽII ऽIऽ III ऽIऽ III ऽIऽ III ऽ विश्राम १० र १६ ।
१८९, आख्यानकी- त त ज म र भ र गुरु ऽऽI ऽऽI IऽI ऽऽऽ ऽIऽ ऽII ऽIऽ ऽ विश्राम ५, ११ र १६ ।
१९०, देवकी-
र भ भ
भ भ भ भ गुरु ऽIऽ ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽ विश्राम ४, १२ र १८ ।
१९१, अश्वललित- न ज भ ज भ ज भ लघु गुरु III IऽI ऽII IऽI ऽII IऽI ऽII I ऽ विश्राम ५ र १२ ।
१९२, सुन्दरी-
स स भ
स त ज ज लघु गुरु IIऽ IIऽ ऽII IIऽ ऽऽI IऽI IऽI I ऽ विश्राम
७ र १३ ।
१९३, नवमदिरा- भ भ भ भ भ भ भ गुरु गुरु ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽ ऽ विश्राम ६ र १२ ।
१९४, दुर्मिता-
स स स
स स स स स IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ IIऽ विश्राम ६, १२ र १८ ।
१९५, तन्वी-
भ त न
स भ भ न य ऽII ऽऽI III IIऽ ऽII ऽII III Iऽऽ विश्राम ५ र १२ ।
१९६, किरीट-
भ भ भ
भ भ भ भ भ ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII ऽII विश्राम ६, १२ र १८ ।
१९७, ललितलता- न य न य न य न य III Iऽऽ III Iऽऽ III Iऽऽ III Iऽऽ विश्राम १० र १७ ।
लोक छन्द :
लोकलयमा गण र मात्रा मिलाइरहनु पर्दैन । यसमा लय मिले हुन्छ
। लोकलय भनेको लोकले गाउने लयात्मक लोकप्रिय गीत हो । नेपाल लोकलयको धनी देश हो ।
नेपालीले गाउँघरतिर घाँस काट्दा, खेतमा धान रोप्दा, बारीमा
कोदो लाउँदा, पूजाआजा गर्दा, विवाह-ब्रतबन्ध या कुनै
उत्सवमा गाउने गीत नै लोकलयमा आधारित रचना हो । यसलाई जान्न-बुझ्न शहरका ठूलठूला
अकादमी एवं विश्वविद्यालय धाएर मात्रै पुग्दैन, यसको ज्ञान प्राप्त गर्नको
लागि दुर्गम गाउँहरू पुगी त्यहाँका बासिन्दासँग घुलमेल हुँदै उनीहरूको रीतिरिवाज, परम्परा
र संस्कृतिलाई जान्न पनि जरुरी हुन्छ । नेपाल बहुभाषी, बहुजाति
राष्ट्र हो, त्यसैले यहाँ अनेकौँ लोकलय पाइन्छन् ।
जातिगत, भाषीगत एवं क्षेत्रगत रूपले भिन्न-भिन्न लयमा
आधारित लोकगीतहरू प्रचलित छन् । लोकलय अति मीठो र सुन्दर हुन्छ ।
१, झ्याउरे-
एक पंक्तिमा १६ अक्षर हुने र
२ पंक्तिको एक श्लोक हुने झ्याउरेको संरचना यस्तो हुन्छ -
३+२+३+२+३+३= १६ अथवा ५+५+३+३=
१६
एक पंक्तिमा १६ अक्षर हुने र ४ पंक्तिको एक श्लोक हुने
झ्याउरेको संरचना यस्तो हुन्छ- ४+४+४+४= १६
२, सवाई-
यसको संरचना ४+४+४+२= १४ अथवा ४+४+२+४= १४ अक्षरको हुन्छ र
४ चरणको १ श्लोक हुन्छ । यसलयमा कविता, गीत, गजल, भजन
जे पनि लेख्न सकिन्छ । यो गीत र गजल लेख्दा २ पंक्तिमा पनि पूर्ण हुन्छ ।
३, सेलो-
यसको संरचना २+२+३ = ७ अक्षरको हुन्छ र ४ चरणको १ श्लोक
हुन्छ । लय नबिग्रिएमा ८/९ अक्षरसम्म फैलिन सक्छ ।
४, तेह्र अक्षरको लोक छन्द-
यसको संरचना ४+४+२+३= १३ अक्षरको हुन्छ र ४ चरणको १ श्लोक
हुन्छ ।
५, घाँसे भाका-
यसमा १८ देखि २१ अक्षरसम्म हुन्छ । ४ पाउको १ श्लोक हुन्छ
। प्रत्येक पाउमा समान अक्षर हुन जरुरी छैन ।
६, तीज/देउसी भैलो/शोक भाका-
यसमा २ अथवा ४ पाउको १ श्लोक हुन्छ । यसको पहिलो र तेस्रो
पाउमा १५ अक्षर एवं दोस्रो र चौथो पाउमा १३ अक्षर हुन्छ । संरचना ४+४+४+३= १५ /
४+४+२+३= १३ हुन्छ ।
७, रोइला-
यसको संरचना पहिलो पाउ ४+२= ६, दोस्रो
पाउ ४+३= ७ र तेस्रो पाउ ४+३= ७ अक्षरको हुन्छ । ३ पाउको १ श्लोक हुन्छ ।
८, मारुनी-
यसको संरचना ४+३+३= १० अक्षरको हुन्छ । यसमा २ वा ४ पाउको
१ श्लोक हुन्छ ।
९, रसिया-
यसको संरचना सवाई र मारुनी मिलेर बनेको हुन्छ । यसमा २, ४, ५ वा
६ पाउ हुन सक्छन् । यसको २/ ३/ ४ पाउ सवाई (४+४+४+२= १४)को सूत्रमा हुन्छ भने
अन्त्यका दुई पाउ मारुनीको दुई पाउ जोडिएको (४+३+३+४+३+३= २०) वा मारुनीको १ पाउ
(४+३+३= १०) हुन्छ । जसरी मारुनीको पाउ जोडिएर प्रयोग हुन्छ त्यसैगरि सवाईको पनि
जोडिन सक्छ । यसतो अवस्थामा सवाईको दुई पाउ जोडिएर एक पाउ र मारुनीको दुई पाउ
जोडिएर एक पाउ गरी दुई पाउमा श्लोक पूर्ण हुन्छ ।
उदाहरण-
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+३+३+४+३+३= २०
४+३+३+४+३+३= २०
वा
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+३+३+४+३+३= २०
४+३+३+४+३+३= २०
वा
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+३+३+४+३+३= २०
४+३+३+४+३+३= २०
वा
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+३+३= १०
४+३+३= १०
वा
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+३+३= १०
४+३+३= १०
वा
(४+४+४+२) + (४+४+४+२) = २८
(४+३+३) + (४+३+३) = २०
वा
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+४+४+२= १४
४+३+३+४+३+३= २०
नोट:- यसमा मारुनीबाट शुरू र सवाईबाट अन्त्य पनि गर्न
सकिन्छ ।
१०, पन्द्र अक्षरी लोक भाका-
यसको संरचना 3+3+3+3+3= १५ अक्षरको हुन्छ । दुई
पाउको एक श्लोक हुन्छ ।
नउठी
भएन नेपालका दिदी र बैनी हो
के छ
र बाँच्ने आधार कम्मर नकसे ।
-प्रसिद्ध नेपाली गीत
११, सोह्र अक्षरी लोक भाका-
यसको संरचना ५+3+५+3= १६
अक्षरको हुन्छ । चार पाउको एक श्लोकहुन्छ ।
आमाले
साथ माग्दछिन् माटोले रगत माग्दछ
वीरको
सन्तान तिमी हौ युगले ब्युँझ भन्दछ
शत्रुले
काहीँ हाँक दिए ढुंगाको धार बनिदेऊ
वीरको
पहाड तिमी हौ आमाको आधार बनिदेऊ ।
-बम देवान
१२, सत्र अक्षरी लोक भाका-
यसको संरचना ३+३+२+३+३+३= १७ अक्षरको हुन्छ । दुई अथवा चार
पाउको एक श्लोकहुन्छ ।
सिमली
छायामा बसी भरिया लामो सास फेरेको
उमेर
भैसक्यो असी झन् ठूला दु:खले घेरेको ।
-जीवन शर्मा
यस्तै अरू पनि थुप्रै लोकलय छन् । लय मिल्ने गरी जति पनि
अक्षरमा लोक छन्दमा साहित्य रचना गर्न सकिन्छ । यसरी रच्दा धेरै लामो र छोटो
नभैकन ९/१० अक्षरदेखि २०/२१ अक्षरसम्मको छ भने सुन्दर वा उत्तम हुन्छ ।
flU/kq Nan ekf=d Nan 20 ek=kvksa
dk Nan
1] 5] 15 oha ek=k y?kq var esa
rhu xq:
12112 22] 21222
y[kkS =;yksd efgek fla/kq dh
Hkkjh A
rs iqfu xoZ ds dkju Hk;ks [kkjh
AA
ygS izHkqrk lnk tks ‘’khy dks
/kkjs A
n;k gfj lks rjSa dqy vkiuks rkjS
AA
vuq"Vqi Nan
;k ’yksd & blesa pkj pj.k
gksrs gSa pkjks pj.k esa ikWapoh ek=k y?kq vkSj nksuks le pj.kksa esa NVoha
ek=k nh?kZ vkSj lkroha ek=k vfuok;Z :Ik ls y?kq gksrh gS A
foeksgk Nan nks jx.k
ykyyk ykyyk
1@rkVad pkScksyk Nan 16@14 var
222 xq:
2@:iekyk ekf=d Nan@ enu Nan
:iekyk :iekyk] :iekyk :i
3@Hkqtaxiz;kr of.kZd Nan A yykyk
yykyk yykyk yykyk
4@NIi; Nan
5@dqaMfy;k Nan
6@loS;k Nan
7@’kksHku @flfgadk Nan
8@lqfe= Nan
9@lqxhfrdk Nan
10@’kadj Nan 16@10 var esa
2222 2222] 21 22 21
?kuk{kjh Nan 8&8&8&8
12@misUnzotzk Nan
13@bUnzotzk Nan
14@l[kh Nan
15@fo/kkrk Nan 1222 1222 1222
1222
16@’kq)xhrk Nan
17@oklo Nan
18@vpy/k`fr Nan
19@vpy Nan
20@vuqxhr Nan
21@vghj Nan
22@ v:.k Nan
23@vorkj Nan
24@mieku Nan
25@n`<in Nan
26@,dkoyh Nan
27@ve`r/ofu Nan
28@vknzkZ Nan
29@ dqdqHk Nan 16@14 var22 xq:
30@ dTty Nan 14@14 ek=k ds ekf=d
Nan
31@dean Nan
32@dke:i Nan
33@dkfeuh Nan
34@eksgu@ enukorkj Nan
35@dkO; Nan
36@ of.kZd dhfrZ Nan
37@dqaMy Nan
38@ xhrk Nan
39@pafMdk Nan 13&13 ek=k ij
rqd pkj pj.k nks in
40@pUnzk;.k Nan
41@Nfo@ e/kqHkkj Nan
42@tx Nan
43@tk;k Nan
44@rkaMo Nan
45@rksej Nan
46@f=yksdh Nan
47@fnDiky@e`nqxfr Nan
48@nhi Nan
49@nhidh Nan
50@nks/kd Nan
51@fuf/k Nan
52@fuJ~py Nan
53@Iyoaxe Nan
54@izfrHkk Nan
55@iznks"k Nan
56@izsek Nan
57@ckyk Nan
58@Hko Nan
59@Hkkuq Nan
60@eatqfrydk Nan
61@enukx Nan
62@e/kqekyrh Nan
63@eueksgu Nan
64@euksje Nan
65@ekuo Nan
66@ekyh@jkthox.k Nan
67@ejgBk Nan
68@pqfy;kyk Nan
69@ejgBk ek/koh Nan
70@eksgu Nan
71@’kksHkk Nan
72@fu’Ny Nan
73@;ksxNan
74@jlke`r Nan
75@jlky@lqfe=k Nan
76@jkx Nan
77@ jkek Nan
78@jkf/kdk Nan
79@_f) Nan
80@fuf/k Nan
81@yhyk Nan
82@oLrqonud Nan
83@ok.kh Nan
84@foeksgk Nan
85@fojg.kh Nan
86@fo’ksf"kdk Nan
87@ek;k@ eRre;wj] ekyk@pUnzkorh
Nan
mnkgj.k&
pkS ukS ;fr] rsjg v{kj gS ek;k A
fdls fdls] D;k dgsa ugha Hkjek;k
AA
vkne D;k] gfj vki ugh cp ik;sA
ukp ukp] os eRr e;wj dgk;s AA
88@ef.kxq.kfudj Nan
89@fo".kqin Nan
-------------------------
Nany{k.k&tkfr egkHkkxor]
izfrin26 ek=k 16&10 ij ;fr
inkUr y?kq xq:
mnkjg.k
lksyg xq.k vkxkj fo".kqin]
nl fnf’k cls jek A
vo<jnkuh izHkq izlUu gks] ns
vk’kh"k mek AA
xq: inkar ‘’kksfHkr gks xq:or]
lqe/kqj can jps A
Hkko fcEc y; vyadkj jl] lLoj Nan
ups AA
90@v"Vekf=d@ oklo Nan
Tkkfr uke oklo vkB olqvksa ds uke
ij vk/kkfjr Nan
blds 34 Hksn gSa
-y{k.k Nan&izfr iafDr vkB
ek=k
--------------------------------------------------------------------------------
mnk& v"Vdyk pqu] oklo jfp;s A
le
rqdkar j[k] jl Hkh pf[k;s AA
--------------------------------------------------------------------------------
ey;t Nan vkB y?kqek=k
1111]
1111]
1111]
1111]
mnk&lqjfHkr ey;t]
y?kq vBdy lt]
:d er gfj Hkt]
Hko ’ko
jo rt]
-----------------------------------------------------------------------------------
v"Vd
Nan] pkjks iafDr esa 8&8 ek=k
1111112]
1111112]
1111112]
1111112]
--------------------------------------------------------------------------------------
v"Vkax Nan&
111122]
111122]
111122
111122]
mnk&
pkS }S y?kq xq:]
v"Vkax l`ftr]
lRdkO; e/kqj]
lRdk;Z
vftr]
-----------------------------------------------------------------------------------
Ik;kZoj.kh
Nan
11222
11222]
11222]
11222]
------------------------------------------------------------------------------------
/kkjkokgh Nan
2222]
2222]
2222]
2222]
nkuyhyk ds vkas[kh
lksyk lky
ds mEej gj
ts[kj
thuxh esa vkFks
NksVs
cM+s xwuh vixwuh
Tkho
gygyhr erkFks
iaMjh
Vwjh Hkwjh jÅrkbZu
uke jghl
gs jk/kk
tÅu cksy;
derh derh
gkal;
tknk tknk
ts[kj jg;
xksVkju vkWa[kh
tbZls
djsyk ds nw Qkadh
ykyh
vksaB xky gj xwtxwt
mijgk esa
ewpewp ewpewp
Nwos ys
tbZls V?ky; ysouk
QwjZ gks;
yids ys ijsouk
vrdk
pwycwy j/kh;k jkuh
pkjks
thuhl laxslax ikuh
ykt luk;s
:Ik jouh;k
lksaVk
csuh ikrj duhgk
duhgk
ikrj yj dj/kuh;k
:Ik ywdk
jk[ks tl cuh;k
Ykwxjk
esa cxjs jaxchjaxh;k
djs
loakxk uhdy; Bxh;k
ns[kds
:Ik lcks lhlh;koa;
lax
iobZ;k xjc Hkj tkoa;
rkerkj dl
pedr pwanh;k
xky es
lwanjh ds rhycwanh;k
Vhdyh
pwjh egwj lokaxk
Rkkcht xj
eas djh;k rkxk
:Ik ys
mIij jax tokuh
lwanj ds
cuxs thuxkuh
eu esa trdk
ygjk vko;
vkds ikj
esa lcks /kksoko;
lwanjyky
vÅ jkuh j/kh;k
e;k ds
[ksrh djFksa v/kh;k
tsek Qwy
e;k ds QwyFks
liuk ds
lc Qwanuk >wyFks
eu ds
Hkje Hkhats xhnxhn ys
feys jg;
tc laxh
nwuh;k ds
lc ckr Hkwyk ds
cuxs jga;
eraxh
jk/kk lax
eueaxuh gksxs
lwanj
cuhl ewjkjh
vejbZ;k
esa Åa[kj ihjhr
ds mids
jg; phUgkjh
jk/kk e;k
xjh Qkank esa
lw[knw[k
ygjk ysor
e;k ds
jhr vtc vygjgk
tho ngjk
esa nsor
ighjs jg;
e;k ds ckjh
lwu; Hktu
dl lcds xkjh
ghjns ds
meax gj ukp;
vkWa[kh
eu ds ikrh ckap;
jk/kk
dhlu dgkWa fey ikbZu
jkuh cu u
ld; jÅrkbZu
rksj e;k
esa e; cbZgk ds
ikjk cLrh
ywdk ywdk ds
ikuh
dkWath djds vks[kh
Mj ds
ekjs ikjr [kksa[kh
drdk fnu
ys vkWa[kh ewangwWa
drdk ewag
ds Qjhdk :a/kgw
MÅdu ds
dk vkFks tkFks
Rkhjh;k
Nh;s Nhukj dgkFks
vc ;s
[ksy vÅ ugha [ksyoa
vÅ ,[kj
mits nw[k >syao
tx ds e;k
ys cM+ vucurk
e;k
NksaM+k;s tx esa lwurk
vkWalw
esa vlukanr ihjh;k
nsds viu
e;k ds dhjh;k
cjs
chgkrk jkuh j/kh;k yk
ysxs yk
vkxs xou djbZ;k
yhl
chnkxjh euclh;k esj
lwjrk
Hkwyk;s cpu gjbZ;k
nw[k ds
ygjk yk dHkw vkou
ugha nhl
vkWa[kh ds ?kkV
Qsj
lwHkko [kj gksxs vks[kj
eu /kj
ysbZl mpkV
gkFk
ehatr cbZBs lwanj ds
NwVxs jg;
e;k ds xkWao
x:ok;s
cksyh gj mNj;
eu ds
vuehV ?kko
bgh ?kko
gj NRrhlx<+h
cksyh yk
Hkk[kk dj nhl
NRrhlx<+
ys e/;ijns’k yk
vyxk;s
yk[kk dj nhl
nkuyhyk
esa ts dhjhLu ds
:Ik
midk;s gko;
viu ihjk
ds lwanj vÅ
Lkhx tksj
yxk;s gko;
Ikhjk
eu[ks yk mdlk ds
Lkhjtu
djs cj dkspdFks
Ikhjk ys
eu Bal gksFks
Ikhjk ys
eu[ks idFks
viu ihjk
tk ij ds ihjk
Eksa ]
tÅu yk tksjs vkFks
vks[kj
ihjk Qsj ;s tx es
Tku tu ds
cu tkFks
NRrhlx<+
ds ihjk gj
Lkwwanj
yk xksn; xksnuk
jksnuk
ns[k ma[kj cuxs
Tkhojk[ku
eucks/kuk
Nkuyhyk
esa lwanjyky gj
Xksjl tÅu
[kokbZl
tkugh mgh
lokn vks[kj okn
tsgk
vks[kj ph[kk ikbZl
eksj
yh[ks vyok tyok tl
ubZgs u[k
ds cjkscj
lwus
ldsys xksB yk xaBh;k
dye
[kksHkFkao Mj Mj
/ku /ku
vks jÅrkbZu Vwjh
vks[kj
nh;s /ku ihjk
/ku /ku
gksxs eksj NRrhlx<+
Hkk[kk
chHkwrk ds t[khjk
jksik ?kjrksik
ikxk ewM+
ca/kk; vÅ
chaM+h
[kksapk; gko; xk
dk xwu
laxh gk ewM+ esa
gkFk
eM+k; gko; xk
dksutuh
dk xwur xwur
ewM+h
[ktwokor gko;
lghFks
rÅus yghFks twUuk
gkuk yk
xkor gko;
lgr lgr
vc vYyj ijxs
gej gkFk
vÅ xksM+
thuxh ds
xkM+h yk <+dsys
,d ?kVk
,d tksM+
dk djcks
dbZls thcksa
laxh
lksaps cj ijFks
th;s [kk;
cj uok uok
jn~nk
[kkstsa cj ijFks
ra; cbZBs
xksBh;kr jk HkkbZ
ea; ijnsl
esa tkgwaW
cbZyk
HkabZlk tkaxj djgwaW
gkMk giV
dekgwWa
ibZlk
dÅM+h jgh rHks
vkgh Vwjh
cj pwjh
xkM+k
lwrs gko; thuxh ds
pkgh
vksyk /kwjh
eksj ys
tknk eksj ?kj ds
NkUgh
vlkM+ esa jksFks
Tkkr lxk
esa eksj rhugk ds
vcM+
Qnhrk gksFks
lkou esa
trdk lkou rrds
eksj ?kj
ds jksuk
gkFk
ehatr cbZBs yk ijFks
ekVh esa
/kku dw<+ksuk
lxk lekt
esa eksyk dksuk
iwN;
lwa?k; ugha nkbZ
ibZlk
jghFks rHks HkkbZ yk
HkkbZ
dghFks HkkbZ
nl
[kkaM+h ds [ksr ?kyksd
eksj gko;
HkjhZ HkkaBk
drdks
iyksoao ikuh jkrnhu
drks
chuFko dkaWVk
dkWVk
xM+s eksj iaÅjh ds
ihjk
?kyksd Hkwykxs
eksj isV
pwygk esa tko;
ybZdk
eksj Hkaw[kkxs
drdks dj;
dawn; dhlku
/kjs cj
ijFks /kwjkZ
xguk
/kjkFks rhjh;k loakxk
ibZjh
igwapk lwjkZ
iV~Bj
HkawbZ;k esa ?kj Hkj ds
ljcl /kku
xaok;so
ekj Mjhl
eksyk ch/kuk
pkjks Mgj
Bxk;sao
lkgwdkj
?kyksd [khlh;k xs
nsor nsor
ck<+h
esNk eksj
rhjkor gko;
iwnxkor
gko; nk<+h
Hkkaoj
lax xhatkj ds ykuso
rÅuksa yk
lw[k ugh ans ik;sao
mluk Mcdk
ilh;k ist
[kok;sao
tÅus [kk;aso
vRrsd yke
ykgdj gko;
eksj
iwj[kÅrh vkM+h
lksyk lky
ds lwanj :il
Vwjh Qsj
tl jkaMh
Ckksa
Mjcs ra; dgwaW laÅ[k esa
dgkWa ds
dkaM+h ikcs
chu xguk
xwjh;k ds rhjh;k
uksuh yk
ckaM+h ikcs
csj csj
ds ;s nwdky esa
ukjh gej
twM+kxs
ejs th;s
lc ,d cjkscj
lw[k
dkstuh ijkxs
,d nwdky
chxu ikuh ds
,d nwdky
gs iuh;k
va/kh;kjh
yk ,d twx gksxs
dc gksgh
rs chguh;k
vbZlu djr
dhlkuh gejksa
gkFk
xksM+ gj VwVxs
gej Hkkx
ds ngh Hkjs nksuk
pkjks
ewM+k ys QwVxs
vbZls
ejuk obZls ejuk
cjEgk ds
djs uh;ko js
drsd
[kks/kjao ?ksjhcsjh
mgh ,d Bu
?kko js
Nhrdk
dwjh;k ds lw[k lksgj
dksuks yk
ugha lwgko;
jap vdu
lw[k n; Hkxoku u
viusp esj
cyko;
gej tho
chV~Vk xs gko;
,d nhu
vbZls djcksu
Tkgj
eksgjk ?kj Hkj [kkds
lCcks
pjiV ejcksu
ckr
lwubZ;k ] ykt j[kbZ;k
dksu gko;
xhj/kkjh
bgh
le>cksu tejktk ?kj
gejsp
gko; ikjh
lwanj
ikjr gkad tksj ys
lw[k
cxjk;s yk vatksj ys
mBo js
eaxyw ] mBo cw/kk:
cbZyk
<+hyo lek: >kMw
ikWapks
a] lkrks vÅ lwdokjks
Qwy iku
vÅ nh;uk ckjks
lwuo
lwysuk ] lwuo jeÅrhu
vc rwe
>u chyeo ,dks Nhu
djh;k
cknj vk;s ds ighyh
espdk ds
ujh;k;s ds ighyh
ukaxj
/kjds [ksr pyspy
pqIis jgh
xksBh;k >u cycy
?kwpwj
iwpwj >u dj euVksjk
gM+chM+
gM+chM+ Hkhj ys dNksjk
dk gksxs
dgh iwN; nsjkuh
tku; rHks
rks dg; tsBkuh
vbZls
vbZls lc twjh;kxs
QksDdV ds
rhgkj dl ykx;
djebZrk
ds Hkkx txk;s
lwanjyky
gk vkxw tkx;
tkuao rwe
lc tCcjNkrh
xwuh
/kwuh ctjaxk
rwagj
ckWag ds cy txtkghj
dk Nsadgh
vM+xk
rwagj
nw[k ns[kr lcnhu ds
eksj eu
dkVkWa vj>;
eksj eu
es gygyhr erko;
tc tc
cknj xjt;
eodk ik
tkikuh laxh
laax
Fkksdwu xksBh;k;sao
;s nw[k
ds mckj ys laxh
Ek; vks
nhu xe ik;aso
ma[kj nsl
iyiyk QwVr
ys gksFks
/kku ds [ksrh
jn~nk
/kjs gko; jksik ds
lwrFkas
lst lwisrh
[kksaV
dksu esj gs rsyk
ighyh
ehyds uhjokjo
dk djFku
dk djuk pkgha
Fkksjhd
cbZB chpkjo
csj csj
cksaFku [kkFku ge
HkwabZ;k
veVh gksFks
xwu derh gksFks
ekVh ds
mIir derh
gksFks
djr gko;
chxh;ku vxksjk
gej vkxw
vk;s ds
vnyk cnyh
djds cksacksu
thuhl
teks [kk;s ds
puk mjhn
vÅ ewWax yk cksa;s
ds ikNw
/kku yk cksacksu
/kku
dw<+ksg; /kjrh ekbZ
vÅ ge
eaMy gkscksu
dk;k yk
rks ?kke >ka> eas
NRrhlx<+h;k
HkwatFku
x:ok xk;
ys pht capk;sa
dkWaVk
[kwaVh :a/kFku
Qsj vrds
esa js eksj HkkbZ
gkso;
ugha dhlkuh
drdks
vko; djh;k cknj
drdks
cjl; ikuh
gkaFk esa
gkFk /kjs jghcksa
HkbZxs
jksor jgh tkcksu
viu tho
ds dydhFkaok yk
tk tu tu
yk crkcksu
djebZrk
lax BkWao BkWo
pyFks
dhjhLu ds xhrk
xwuh
dgkFks oks eu[ks
?kj
jghFks [kkrkihrk
/kku ds
mir c<+k;s [kkrhj
Ek;
cka/kr gao ikxk
eUrj uok
dku ek /kj yo
twUuk ckr
Hkwyk tk
lwuo lcks
>u HkkbZ cghuh
xksB eksj
xaBh;k yo
eu vko;
ro djds ns[ko
ijNks dj
irh;k yo
bgh esj ?kjh;k
no euds
dwanjk
vkuh ckuh
nsch
nsaork lwehju dj yo
ukaxj
iaM+dh /kjr [kkuh
HkwabZ;k
yk /kwuh;k /kwuh;k ds
tksar ds
iksUMk dj no
?ku ds
[kkrw iky ds [ksr ds
dksugk
dksugk Hkj no
tsB ds tc
djkZ; ?kke ek
ekVh gj
HkjHkjkgh
rc vlkM+
ds tknk ikuh
HkwabZ;k
v?kkr vekgh
[ksr erk
ds lw??kj lCcks
>u
cksa Mjgw Fkjgk
Mcjk
Mhijk ns[k rkd
rhjgw
ghlkc ds cjgk
Mgj Mgj
ys ygj ygj ys
vkgh
cjlkjkuh
lkou
Hkknksa [ksr [ksr es
Nydr
Hkjgh ikuh
ckcw eu
cka/ko ikxk
uksuh eu
Hkhj; dNksjk
eudIiM+
ykyh ih;aj
[kwejh
vks<+o vÅ eksjk
vksjer
csuh lkWai cjkscj
tHks
ca/kkgh [kksik
tHks
Hkwykgo chaM+h pksaxh
rHksa
cksaokg; jksik
lkou esa
loukgh cjks ds
gjh;j
djgw gjsyh
ukaxj
cD[kj iwtk djds
iksjk
djgw jaxjsyh
gjh;j
csVh vUudwaokjh
tc lxh;ku
gks tkgh
xn gjh;j
ywxjk ighugh
ygl ygl
ds ytkgh
tkus dksu
ljx ds jktk
vuiwjuk
yk chgkgh
Hkknks
xjHkiwtk gksgh
ikuk ikuk
MaM+h;kgh
lksu
iha;j tc cky cky esa
ghjk
eksrh >wygh
rHks Hkkx
gj rwagj tkxgh
vÅ eksj
Nkrh Qwygh
vUudwaokjh
iky iksal ds
?kj ys
chnk dj nsgo
d[kjksa
ewWag vatksj dj;
mitk;s ds
lw[k ysgo
;s[kjs cy
cbZyk ukaxj
ysgo ?kj
HkawbZ;k Hkkjk
lw[k ds
lCcks ykgks ysgw
tsgj gko;
vtkjk
lcds uke
mtkxj djgh
,d nhu
bgh dhlkuh
NksVs
cM+s xaÅVh;k gksgo
csVk vkoo
cjnkuh
cjdl cuds
HkhaM tkoo
<+hYyk
>u djgw ikxh
dUgh;k
dls Hkhats dk;k ys
Qsads
yxgh vkxh
ywd nsor
gao e; gk dje ds
nh;uk
rweu tykgo
e; rks
ekVh ek ehy tkgWaw
ekVh yk
rwe eegkgo
ekVh ds
egegh bgh gj
eksyk Qsj
th;kgh
eksj tl
ykxgh eksyk tc
dksuks gj
rksj tl xkgh
HkkxhjFkh
ds ykus xaxk
Rksj ykus
liuk lrjaxk
Tkikuh
i/krh ds jksik
rs jksik
gksxs ?kjrksik
lwanj
rksj mnhe ys vkt
Nydr gs
Hkj Hkj dksBh
ighjr gsa
irywu Hkwykxsa
iVwdk vÅ
yaxksVh
rksj vlhn
ys ;s nkbZ ds
ygjkor
gko; dksjk
nwuh;k
nwuh;k dgkor vkt gs
/kku ds
Hkjs dVksjk
rksj e;k
ekVh ds lcyk
ekVh ys
e;k djkFks
rksj crk;s
jn~nk lcyk
lw[k ds
Mgj ns[kkFks
ekVh bgh
gj; isViksaluk
ekVh bgh
tk;s ds csj nluk
vks<+uk
ekVh tkrh chjkrh
ekVh
lkFkh txr cjkrh
lwanj
rksj lwanj yhyk ds
drdk djoa
c[kku
ekVh ds
csVk vaorkjh
[ksrhgj
ds Hkxoku
Lkwjkt ds >xjk
gejs ?kj
esa vkds geyk
vkWaa[kh
yky ns[kkFks
nwcds
nwcds ns[k ds geyk
dksMjk
viu cjlkFks
ygw cksgk
x:ok eu[ks ds
Nkrh
Nksyr gko;
ewDdk
eu[ksa eu yk /kj /kj
ngha
[kha/kksyr gko;
xjdV~Vk
xjh;kj Qhjaxh
ijyks[kh;k
?kjysok
esNjkor
barjkor ns[ko
dj xjhc
ds dsok
Hkkjh
Hkksjgk gks; gs dghFkas
pj[kk
dgwaW pykFku
tsy ysx
ds vksbZykFksa tc
cans
ekrje xkFku
vius nkbZ
ds uko ys; es
tk; ijr
gko; tsy
drdk
ma[kj lrk gs ns[ko
tsyk
le>asu [ksy
tsy xatk;
teks vksj>Bh;k
ns[kr jg;
lwjkt ds liuk
ts liuk
ds iksals [kkrhj
lgh lgh
tEeks Qhjaxh riuk
ykjh ykjh
ysx; iVda;
phph;ko;
pkca; vÅ gVd;
pwUnh
d[kjks /kj;a m[kku;
d[kjks
Åij reapk rku;
dksuks yk
iVd; dksuks yk dpkj;
ehjpk
d[kjks vkWa[kh esa Mkj;
yksgk rkr
rkr dj Mkja;
vkad;
Hkwat; xksHka; ekja;
lg;
lcs xwu xwu ds riuh
riuh ds
jghFks gksds [kiuh
vÅ nw pkj
?kjs ds ?kjysok
djr
Qhjaxh eu ds lsok
tbZls
jkou ds ?kjHksnh
dj Mkjhl
yadk ds Nsnh
obZlus
gejs nsl ds Fkksdhu
cgerh;k
nsl [kjnaxh;k
phUg phUg
ds yhl tsyk
Qhajaxh
viu dksrh vaxh;k
Bksyk cus
csanjk dl ukp;
vÅ vius
HkkbZ yk dkap;
dg;
lwjkth ,ds lwj ek
ykMw
ca/kk;s ,Dds xwj ek
,d ekjs
ys vÅ nl mit;
nl ekjs
ys lgl mita;
vUrl
vks[kj xksgkj yk ikj;
ts gj
vYyj ijds gkj;
dUl yk
ekjs vkbZl dkUgk
lwUnj
rgWaw gej cj vk uk
lcdss
vkWa[kh lwjkt ds liuk
churh
chuksor djr dyiuk
vHkh
chyeuk Hkksjgk gksg;
;s chyes
ds csjk uksg;
pyo js
laxh pyo vaxkM+h
ewWag
djuk gko; djh;k
csanjk
[ksn ds ygjkcksu
nkbZ ds
gjh pwujh;k
jkst jkst
ds ejs th;s ys
cus gs
,Dds nhu ejuk
thuk gj;
yckjh ejuk
lkWap
rs[kj ys dk Mjuk
tw>s
cj vkxw vkgw
rÅu eu ighyh lwu yo
ikNw Qsj
?kwapu ugha nsoao
Fkhjk
twM+k ds xwu yo
Rkkr ygw
ds xjts ys
bu
ukpghaa rkrk&FkbZ;k
dl Mkjo
dfUg;k ikxh
>u
f<Yyk djgWaaw HkbZ;k
jsaxVw
yw<+w fQjaxh;k ns[ko
ts ugha
gsa ,d ewBk
viu /ktk
ygjk;s [kkfrj
xfM+;kor
gsa [kwaVk
vius viu
geyk >xjk ds
ns[kr
gko; reklk
rksj gej
>xjk esa viu
cukor
jklk &cklk
iqj[kk
ma[kj fl[kks; gko;
lcyk
>xjk djoko
nwlj ds
>xjk&>xjh esa
viu
tqxkM+ tekoo
;s ma[kj
cq/k uksg; ma[kj
fl[kkiu
ds Hkksjgk ,s
bu /ku ds
yksfHk;k xjcbZrk
?kjysok
pksjgk ,sa
Yksu&nsu
cj vk; jfgu ro
Caksap&fclk
dqNq tkfru
lbRrk cus
dgWaw jfgfrl ro
dk vbZlus
yksfj;kfuu
ghjk
eksrh lksu mxyFks
ekVh ;s
lksu fpjbZ;k
vm tku;
;s ?kk?k fQjaxh
eu[kas
gsa ckWa/ks xbZ;k
ns[k
bgkWa ds lq[k lair yk
QwVxs js
ba[kj vkWa[kh
Xwkj
le> ds Hkuu&Hkuu
>wexas
gsa cuds ekNh
vjs geh eu
nwlj ds
ckWaVk
[kk;s ys MjkZFku
ybZdk&yksx
yk NqNqok eqlwok
cuFks dfg
ds le>kFku
eqWag
yqdk;s ds fnu ugha gs
djs fl[ko
eqWagtksjh
yw Mkjo
dkWanh dl buyk
/kjds
gafl;k Mksjh
dPPk dPp
gafl;k /kj ds
lCcksa
cbZjh yk iwt Mkjo
VksaVk
esa Mksjh vksjek ds
Qkalh ds
QkWank Mkjo
Ukgh
lh[khgo >xjs cj ro
Tkh;r
ugha cpapkgh
dk
fcxkMgw yÅBh /kj ds
csanjk
vlu upkgh
dsidsigk
flxflxgk eu cj
lcds lc
gj pyFks
lhr ljh[k
lc dkWair jfgFks
tmu gk
vkxh mxyFks
xksM+
gkFk >u /kj ds cbZBo
>xjk
djo ngkM+o
nksxyk
uutfr;k >ik; ro
/kjds
th;r xkM+o
Lko ipkl
ctjaxk tqjds
mM+k
Mkjrsu /kqjkZ
dgkWa
[kaVkfru jkt djs cj
bgkWa
fQjaxh cqjkZ
egrkjh
lkadj esa ca/k;s
lqanj
vkWa[kh uhan ugha vko;
vyFkh&dyFkh
/kjs VdVdh
gkFk&xksM+
tw>s ds ydydh
jkr jkr
Hkj ds xqurkM+k
Qjdr vax
vax vm gkM+k
Xkqur&xqur
gks tk; fcgfu;k
?kj ys
fudy; Nkrh rfu;k
py;
vaxkM+h lcks ldsyr
vius viu
/kfd;kor isyr
Mcdr ygw
tw>s cj dkWair
lc Qkalh
ds Qkank ukir
vkt
ekjcks tsy ds eqf[k;k
vm
mckjcks laxh nqf[k;k
pyo
lcks ngh vm xwj [kk
[kkoo
fdfj;k ihrj iqj[kk
Nsnhyky
cSjhLVj lax ek
jken;ky
?kyksd jaxs jax ek
Bkdqj
I;kjsyky laxokjh
vm ctjaxk
lcks vaxkM+h
d[kjks
ckWag py; d[kjks cq/k
vkxw dk
gkso; u jg; lw/k
tkds
ns[kFksa tsyj HkkbZ
xfn;k
cbZBs [kkor [kkbZ
j[kfe[k&j[kfe[k
djr >xjgk
ru ys cyh
eu ys vxjgk
tsyj dfgFks
dkcj vk;so
vksbZy
tkgo ts lwjkt crk;so
lqanjyky yky rc gksds
dfgFks
geyk ldl u jksds
va/kjk
dksu fu;ko djs gs
lrcksyok
yk tsy Hkjs gs
dksp&dksp
ds tssy Hkjs gs
vm eu[ks
ds jsyeisy gs
dfgl
fQjaxh dksu , vxqok
nsor gko;
tho eqWag c?kok
lqanj
cans vaxkM+h ekrje
cknj dl
tc xjftl ?ke&?ke
xksfj;k
eu ds eqWag Qd gksxs
QDd ns[k
lqanj ld gksxs
Ckspdr
gko; ba[kj ikxh
Cksjk ;s
bgh yxk; ds vkxh
Cakns
ekrje tsy esa gksbZl
/kka/ks
ckWa/ks tksj iqjkbZl
Pyks dgo
lc cans ekrje
Pkyo Hkjo
lCcks tsy
xkWao jkt
?kj ?kj mfEg;kxs
gksxs tsy
Hkj jsyeisy
,d csj
cans esa chj ds
gkso;
ekrje ljx phj ds
cans
ekrje cans ekrje
yM+uk gej
/kje
cans
ekrje cans ekrje
ejuk gej
dje
cans
ekrje cans ekrje
cksyo
fcxu Hkje
cans
ekrje cajs ekrje
ygjkckssu
ijpe
cans
ekrje cans ekrje
gkso;
ugha [kre
cans
ekrje ] cans ekrje
dfgds
ejcks ge
vkt eksj
lax nl gtkj gsa
cans
ekrje ds xksgkj gs
drdk
>u yk tsy es Hkjcs
ugha Hkj
ldcs rc dk djcs
ge tsu
ekVh ds jfguss okyk
,d cjkscj
xksfj;k dkyk
cM+s
bgkWa xksfj;k ys dkjk
eksgu
lkWl&lkWal j[kokjk
vYyj gks
tEeks laxokjh
>jQj
mfBu exu gks Hkkjh
Tkho Hkys
ckWap; rs NwV;
vc gekj
mikl >u NwV;
fcu lqjkt
dk eqWag ns[kkcks
pyks
lqjkt vkxh flipkcksa
xksfj;k
lax lalksa esa ijxs
tsy
/ka/kk;s ijfNu ijxs
eqj>k;s
liuk gfj;kxs
lqanj lax
laxokjh vkxs
nq[k ds lcks
Hkqykxs ihjk
eqWag esa
vkxs ikuh
cjdl ykr
dikj ekj ds
mM+k Mfju
/kwj/kkuh
/ka/kuh[kksyh
drdk yk iqj;
drdk
>u cj lkaWdj tqj;
xksfj;k
eu ds tho dmokxs
vksj>fB;k
vksbZys ymgkxs
drdks
>u yk Hkhrjh jkf[ku
drdks
>u yk ckfgj gkafdu
lqanj yky
tsy ds Hkhrjh
?kyksd
mM+k; fQjaxh ds fpFkjh
HksaVs
tk; paUnzls[kj ukrh
Eakxk ds
dkxn dye lkFkh
Tksy
Hkhrj ys fy[k; dal ca/k
n; lqjkt
liuk yk vm dn
jfgFkl
ftgkWa yxkFkl vkxh
lcys
vksj>fB;k vm nkxh
rgha lcks
>xjk ds tj vl
[ksy [kre
rksj djcks cl
/ka/kk
x;sl Qsj ugha fFkjk;sal
?kkr djsl
tc eodk ik;sl
Pkkdj viu
?kqM+d ds dfgFks
Pkgs tmu
j[kokj gk jfgFks
Lkqanj gj
dkxn >u iko;
dkxn ik;
dye >u iko;
lqjrk ds
yeMksjok Mksjh
nkbZ ds
vkWa[kh vksjh&vksjh
HksaV djs
tko; egrkjh
eu esa
vksdj dyiuk Hkkjh
rksj cj
gs gFkdM+h vm csyh
Hkjs
frgkj iksjk vm gjsyh
jkstsp
thFkao jkstsp ejFkao
nsch
nsaork lqfeju djFkao
dfgFkao
eksj csVk ds >xjk
lRrh nkbZ
Hkkjr Hkj cxjk
,d fnu
lqugh lhryk nkbZ
egknUrsljh
vm egkekbZ
Qsj nkbZ
ds tho ugha eku;
Ckq/k
Qfjgj yk e;k gj lku;
/kjs
dysok /kjs irsok
e;k ds
xBjh dktw esok
nw/k yk
djds jcM+h yku;
dk;
feBkFks nkbZ tku;
tc lqanj
ys gkso; nwfjgk
rj rj
pwg; vkWa[kh vksfj;k
nkbZ yk
iFkjk giVk Nsad;
lqld tk;
ts lax tk ns[k;
pUnzls[kj
ds tho Hkjs vkxh
/khjs
&/khjs cuxs ckxh
Cck dksu
fnu ckfgj vkcs
vm lqjkt vkxh
flipkcs
cc kcal
c/k gj dc gksgh
vm drdk
fnu /kjrh jksgh
/khjt /kj
ugha gs tknk fnu
Ckhtk
NkaVs jfgcs fcu&fcu
Xkak/kh
cck ?kyksd Fkj gksxs
vc lqjkt
gj ?kj ?kj gksxs
vHkh yxr
gko; tmu vkxh
feygh vc
lqjkt eqWagekWaxh
cjdl
ctjaxk eksfV;kjk
ugha cpk;
xksfj;k ds gkM+k
feyr
lwjkt eksj nw ?kj gs
cgqrs tsy
Fkksjgs ?kj gs
chlks csj
tsy esa Mkfju
rHkks
fQjaxh ys ugha gkfju
yky cky
vm iky ds >xjk
rbZlus
lqanjyky ds >xjk
pUnls[kj
fcfLey vm Hkxr ds
lqUnjyky
?kyksd mgh dn ds
mEgh;ko;
tc /kjs vaxkM+h
mM+;
fQjaxh cuds dkaM+h
drdks
drdks vkxw vk;s
egrkjh ds
ykt cpk;s
NksVsyky
vm Nsnhyky ds
Tkcj
lqjkth lqanjyky ds
egktX; ds
gou cubZ;k
tsyk e;
ugha tkuao HkbZ;k
oks lc yk
eksj t; tksgkj gs
jkt mWadj
;s ykxknkj gs
uok jkt
ds uko txk;s
chj tmu
gj tho xaok;s
NRrhlx<+
esa uko ts m?kfju
Rks[kj ys
rks dqNq gksxs mfju
Qsj tmu
uso yndk xs
Tksyk
csjk ?kM+h Hkqyk xs
Oks lc
chj Hkqtaxk eu yk
Lkiuk
fn;s lrjaxk eu yk
csVh ,d
>u madjs dqy ds
lqjrk djr
gko; Qwy&Qwy ds
t; tksgkj
gs t; tksgkj gs
/kjrh cj
tsdj nqykj gs
Bksad; cbZjh
ds Nkrh esa [khyk
Ekskj
lqanj ds lqanj yhyk
lqanjyky ds cwM+grdky ds ihjk
dje ds
ykgks ysor ysor
,d fnu
vbZls vkbZl
lqUnjyky
ds /ku ds laxslax
tEeks urk
ijkbZl
iwj[kk ds
Mhg nh;uk ckjr
nq[k ds
djr j[kokjh
tk;s ds
tEeks tksjk djds
cbZBs jg;
nwvkjh
csVk irks
fcyxckBh eu
vyxk
Mkfju gakM+h
ts[kj efr
ys lqurk tkx;
vks[kj
m?kkjs ekM+h
ts[kj
ixjghrh lqjkt cj
uok mfne
vksjh;ko;
ts[kj
/kjs ikx esa fcerk
lqerckB
cu tko;
dgkWa
fcykxs cjr gosyh
vkt
dksuks ugha tku;
uk dksuks
yk Qjd ij;
uk rks
dksuks yk th;ku;
nq[k ds
lwjrk ?ksjhcsjh djs
ys nq[k
?ku gksFks
ij nw[k
ds dhjokj djs ys
thuxh /ku
/ku gksFks
lwanjyky
ds vkWa[kh lhjtr
jg; lwjkt
ds liuk
vÅ lwjkt
ds liuk ys >kQj
eu ds jg;
dyiuk
lr py iabZ;k iabZ;k
lo ds cjkscj
,d gk gksFks
lr py
iabZ;k&iabZ;k
Hkys
yckjh lo Bu gksFks
lr Qsj
xtc ,d Bu HkbZ;k
cwM+r
M+ksxk [kksobZ;k lr ds
>wB
yckjh ds iDdk cbZjh
lr cj
yM+; vdsYyk vkxw
erk Mj;
yckjh ds xbZjh
uodj pkdj
,srh cj tk
vksrh
dgWaw crko;
e;k yxk
ds rhj cyko;
cyk ds cwrk
cuko;
ijyksf[k;k
uutfr;k lkys
da[kuw
nksxyk ycjk
dqcjh
ymBh esa rhj Mkj;
xksM+ yk
vks[kj gcjk
dqcjh
ymBh ds Mj ds ekjs
ycjk eu
nwfjgk Bk<+;
trds
nwfjgk Bk<+; eu[ks
vksrds
vksdj jhl ck<+;
ycjh ycjk
ekj [kk; vm
e;k iko;
lrcksyok
dqcjh
ymBh vWamgk&>amgk
dj nso;
[kksjok dksyok
tqUuk
eu[ks pelwj ds
dqcjh
vHkks ugha Hkqyk;s
drdks
>u ns[ks ns[ks vm
drdks
[kk;s [kk;s
p<+s
yckjh M+ksaxk eyds
ys Mj Mj
ds thuk
vm lr tgj
cjkscj yk
gjfgUNk
cbZgk ih uk
lr ds cy
esa js iapHkbZ;k
dj fnu
dojo ds djybZ;k
lr yk fy[ks
iksaNs ugha ykx;
lr gj
lqjrk ys ugha Hkkx;
dksu lax
nso; rs NksM+;
dksusk
Hkys xky eqWag eksj;
lr vm
lbZRrk jk[k j[kbZ;k
lr lax
jfgFks fdlu dUgbZ;k
cycy
>wB yckjh xi ,
vm lr ckB
pybZ gj ri ,
ycjk ycjh
drdk ckspdFks
cksyr
cksyr yckjh FkdFks
dgs yckjh
tc [kqy tkFks
rc ikuh
vkWa[kh es vkFks
e;
dfgFkao >u cksy yckjh
[kk ys
Hkys ekj vm xkjh
,d ckr vm
lr esa gksFks
lr ds
chtk ijrhr yk cksaFks
naryk
jkst cqMr gao dfgFks
,d fnu
fljrksu cwM+r jfgFks
Qsj
dksuks gj ugha ifr;ko;
dfg naryk
csycsygk gko;
naryk ej
ds ikuh mQyxs
vks[kj
uko ds gkuk pyxs
naryk dl
fcu ejuk ejFks
yid yckjh
esa ts ijFks
,d vCcM+
gksFks lr [kwaVk
Drdks
>wB >wB Qsj >wBk
Lqkuo
lcks js ckcw uksauh
>u
djgw yckj ds cksuh
dgWaw
cksygw ,d yckjh
Qsj
Hkqxruk ijgh Hkkjh
Lkr ri ds
jn~nk gsa dkWaVk
dkWaVk
lgs ijksuk gs ?kkaWBk
csj csj
tc dkWaVk xM+gh
rks tX;
gj etxwr ijgh
Qsj fxjk;
xjsjk vkgh
bpuh
fcpuh NkUgh Nkgh
vkds
<+dsygk vka/kh /kwa/kh
,Dds djgh
ewMh pwUnh
lr ys ra;
>u Mxex gkscs
Qsj ,d
fnu ra; txex gkscs
ycjk ycjh
iki ds Hkkxh
lrcksfy;k
icfjr tl vkxh
cM+s cM+s
iksFkh ds fdjok
ckas; ld;
ugha lr ds fcjok
ns[ks go
egkHkkjr xhrk
vxfur
>wB lkaWp ,d chrk
dk crkao
,d fnu ds dhlk
lqaUnj
ckafpl lr pkyhlk
uaxk iqnd
nkbZ ds dksjk
xksfj;k
iwN; lqjkt l/kojk
oksyk dg;
lqjkt gk pkgh
rqEgyk yku
dksu vejkgh
lqUnj
dfgl ge dkVr tkcks
ra; dk
nscs ge gk uaxkcks
pkjks
xqjeqV pqUnh okyk
ts[kj
gkFk fu;ko ds ikyk
dfgFks
rgha lqjkt dgs gl
ns[ks
dHkw lwjkt jgs gl
lqUnj
dfgFks lqjkt dgr gao
pkgs fxj;
dksuks xkt dgr gao
dk
m[kkugw gej fQjaxh
ge
i<+cks lqjkt cj caxh
pksj yckj
Hkys fxafx;ko;
lqUnj lr
yk xjt xksfB;ko;
ts lqjkt
ds ftfHk;k ykus
xksfj;k
eu gks tkoa; cbZgk
oks lqjkt
ds NRrhlx<+ esa
lqUnjyky
gk mjFkh djbZ;k
oksdj
crk;s jn~nk pkrj
xm dl
nw/k lks>gk ikrj
/kjds
pygh ts laxokjh
Okksdj
cugh vyx fpUgkjh
Pkkj csn
gs vm iqjku gs
lCcks esa
lr ds fx;ku gs
lr vm
lqlaxr tsgj ikFks
ftuxh
vksdj lqQy gks tkFks
lr gs
lks>gk lr gs lknk
lr , x:
lCcks ys tknk
trdk fjlh
equh vm fx;kuh
NkWaV
NkWaV dfgFksa lr ckuh
Hkys dlk
v, pqjpqj gksFks
Lkr ds
lksj xtc nwj gksFks
Lr gj
gksFks d: djsayk
[kkFks
mgh feBkFks tsyk
Tks[kj
fl[kkiu esa lr gksFks
Lcys cus
vksdj xr gksFks
Lko yckj
rd eWaqg yqdkFks
,Dds lr
gygyhr erkFksa
dgs yckjh
vkxh cjFks
vEej oks
lr cj ts ejFks
drdks
vkxh coaMj vko;
lkWap gk
dHkw vkWap ugha iko;
ycjk ycjh
tmu tukxs
ro Qsj
vksdj iki [kjkxs
fdfj;k
[kk; /kj; xm iwNh
rHks ys
gksFks ljs[kk iwNh
lhryk
egekbZ esa vekFks
rCHks
dgWaw ifr;k;s tkFks
lqu yckj
>u cksy yckjh
dfg ds
x;s gkao; vaorkjh
egkchj
ukud gk crk;s
i;xEcj vm
fdjhLu psrk;s
bZlk lr
cj p<+xs lwyh
lr gj
ugha gkso; ekewyh
xkscjdhjk
vk; yckjh
dqdqj xqg
dl gkWalh&pkjh
tku ds
dksuks [kk; ugha dwgk
dpjk dg;
vlr lk/kw gk
dfj;k
ewWag iksrk; ys ckWapo
tc rd ;s
xEer esa ukpo
lr ds
ns[ks >wB ?kqap jfgFks
lr ds ukd
lnk mWap jfgFks
lr chtgk
cksa /kjejkt dl
fxj ycjk
ds ewM xkt dl
cl lr ds
ra; ckB yk /kj ys
vm ,dj
mjFkh dj ?kj ys
dksuks
vko; lr >u gky;
,Dds lr
drdksu yk ?kky;
Tksyk viu
ijrhr ugha gkso;
Okksgj
>wB yckj yk cksao;
Dksu
lh[kFks yid yxkjh
Tksdj erh
mctFks dkjh
dk lkcwu
dfj;k yk /kksFks
dfj;k rks
cl dfj;k gksFks
Qwy ,d
oks drdks gko;
Qsj
dkWaVk Nsns ugha iko;
drdks
ycjk dg; yckjh
Qssj
vaarl gj nsFks xkjh
Dkcj geyk
tmu x<+bZ;k
Okksgj ,
lrcksyok HkbZ;k
trdk lr
ds ckB pybZ;k
eksj Mgj
ys tksgkj gs HkbZ;k
t; tksgkj
xhrk ds lr yk
t; tksgkj
vjtqu ds jFk yk
t; tksgkj
gs jFk ds gadbZ;k
t; tksgkj
rksj /kjds iabZ;k
t; lhrk
t; t; chjhtjkuh
t; tqx
th;r rqagj dgkuh
t; tksgkj
dkUgk ds calh
t; t; t;
gkso; j?kqcalh
t; tksgkj
gs gfjlpan yk
t; vksdj
lr ds lqxa/k yk
t; jksfgr
t; jkuh rkjk
tsyk tho
ys lr gs fia;kjk
t; tksgkj
lr lkWal ysobZ;k
t; tksgkj
lr nq[k lg;bZ;k
t; lr
ngjk t; t; lqnaj
lr ys flo
gs flo gs lqanj
rsjgh ihrjHkkr x;k gM+ljh ds fcjks/k
tqUuk tqx
ds fcPNy fcPNy
vm vydjgk
jhr fjokt
eu[ks ds
eqMfijok HkkbZ
vm xjhc
ds ewM+ ds xkt
Qsj dqjhr
ds /kkj tksjgk
tEeks
cksgkor tko;
?kj jkgu
/kj Mkj; pkgs
/kugk
d[kjks csapko;
Tks[kj
iqj[kk tksj ds jk[ks
Rkmu Qwnd
ds ukp;
vm
VwViawft;k efj;k
gfj;k ds
ekjs ugha ckWap;
x;k esa
gkM+ ljksgw dfg
Mksdjh
Mksdjk ej tko;
bgh vk;
vk[kjh fcnkxjh
dfg ds
tEeks fuHkko;
>jrh
fcnk nsor nsor
ewM+h
pwUnh ugha ckWap;
dj ugha
ldao dg sys Qsj
lxk ewM+
eas ukp;
pht[kobZ;k
iwr pyo
x;k esa
fiaMk ikjo
nkbZ nnk
ihrj iqj[kk
eu HkVdr
gko; rkjo
ckEgu vm
Bkdqj eu ds
lcys tknk
eleksVh
dksuks
ej; lj; [kk;s cj
pkghp
rsygk jksVh
trdk
[k/kjk ckEgu rrds
jhr fjokt
tubZ;k
viu
ftfHk;k ds lsokn cj
mghp rk;
fljtbZ;k
dk vks[kh
esa VksaVk dk[kj
dbZls
gko; elduk
tku; lcks
pykxr ds
Mkjk
lk[kk tduk
dksu ij;
xaMk;u esa bZ[kj
vkWa[kh
ewWan ds eku;
viu ,daxw
ckr yk lkLrj
lEer dfg ds
rku;
lqUnjyky
eus eu viu
djr jg;
xqurkM+k
yksHkthus
;s tcj pykxr
vUiCcj
xkM+k xkM+k
xksM+
gkFk esa dkbZ jp; Qsj
ikV ld;
ugha [kbZgk
,d gks;
cbZgk rs cbZgk
bgkWa rks
tEeks cbZgk
,d m[kygk
drsd iqjkso;
Tkksj
ftgkWa lc dksfYg;k
Pky;
ftgkWa cycy iqjku
mgkWa
dksu lqur gs veksfygk
lqanjyky
yk cbZgk ixyk
/kje ys
ghu crkoa;
vm vUrs
rUrs iqjku yk
viu tksj
ys xkoa;
ejuh Hkkr
[kk; cj
ckEgu eu
cM+ ydydM+k
cM+dk ckr
lqu; uk tku;
vius
isya; cdcdgk
ejuh Hkkr
tmu gj [kkFks
oksgj vk;
Hkw[kjkZ
jax
p<+kFks th esa pqVqd
fcxu
fQVfdjh gjkZ
g: gks;
cj x: mijgk
vm
nqf[k;k cj nksgjk
tmus yk
usors Hkqyk; x;
vksdjs
eqWag d: dqgjk
tFkk lfDr
ds fdfj;k dje esa
>u
mM+ko /kj ika[kh
<+ksx
/krwjk esa djs >u djo
ewM+ ys
cM+dk vkWa[kh
nw ckEgu
nw Bkdwj nw dsaoV
nw rsyh
tqfj;k;s
rmu esaj
lqUnj gj viu
tk
eulqHkk crko;
ts[kj
[khalk x: gs rs[kj
cj ij;kx
x;k th
Qsj daxyu
?kyksd rks
vbZlu
jhru esa >u c;k th
th;r nkbZ
nnk ds tsgj
,Ddks
Hkk[kk ugha ekuso
nkbZ yk
nkbZ ekuso uk
rks nnk
yk nnk tkuso
uko /kjhl
cijh thojk[ku
gksxsl
ra; thoysok
HklHklk;
vm ej; fcpkjh
dg; dksu
yk dsok
[kfV;k
[kjgj cbZBs Mksdjh
Hkw[k
essa iksV iksV ej tkFks
ns[k cijh
yk ybZdk eu
vm Mmdh
rksj f?kukFks
vks<+uk
?kkas?kV ijs clouk
rksj
vkWa[kh ewWan jsaxuk
fctjkor
ybZdk dksjh Hkj
vm j[kokj
vksdj Basxuk
cLlkor vksdj
vks<+uk yk
dkWapo
ugha pqjsuk
Hkksxr
ujd th;; vm ns[k;
vksdj
vojnk iqj; uk
eqVqj
eqVqj cjr tksxuh dl
Hkjs vkl
ys vkWa[kh
csVk
eqWag Hkj cksy uk dfg dfg
nso; nw/k
ds lk[kh
rHkks ys
rksj xjc ds ?kj esa
lsa/k
,dks ugha gksbZl
drdks
ewM+ iVd ds gkfjl
drdks
drdks jksbZl
va/kjh
Mksdjh HkbZjh dfgFkl
Qsj dgl u
nkbZ
Nasg phj
ds tx ns[ksl Qsj
tqPNk gs
vksdj dekbZ
[wku nw/k
ds urk eegkbZl
Ek;k gk
cuds NkUgh NkbZl
fNu fNu
x: x: x:okbZl
rj&rj
rj&rj nw/k cksgkbZl
c?knwn~/kh
Ndcksd fi;kbZl
dksu
lwokjFk iwr fc;kbZl
fljt&fljt
ds ekl ds /kksa/kk
dj dj
BqWavk BksBdk vks/kk
e;k oksdj
gks drsd erouk
dktj
vkWats Mkj fMaBouk
x<+
x<+ ds eu[ks dj Mkjs
viu xksM+
esa Vaxyh ekjs
ekfrl
vrsd erkbZl lc Qsj
xe ugha
ikbZl BxkbZl dc Qsj
?kwu?kwV~Vh
ds fpijk [kk;s
jfg jfg vkWa[kh
esa >weuk
ekNh eu
ds ?kko djks;s
vkWagh
ckWagh ?kweuk
fiVr
Fkiksjh Fkd tkuk
Qsj nkbZ
nnk xksgukuk
ftuxh ds
dkVs tEeks lq[k
fcxu lqrs
liukuk
ikgjks
viu djr lqjrk
vkWa[kh
ds dksj fQatksuk
egjkuh dl
dkVs ftuxh
gwu gwu
ds jksuk
dj ;sdj
lsok thojk[ku
drdk fnu
ds gs paoFkkiu
ejs ihrj
dksuks ugha ns[k;
dj dqNw
th;r ihrj ds ys[ks
th;r ihrj
lax gM+fcM+gaxk
ejs ihrj
vejk;s xaxk
th;r ihrj
ds /kjs u vaxjh
ejs ihrj
efj;k eu vxjh
th;r ihrj
ds xksM+ esa dkWaVk
iugh ejs
ihrj ds ckWaVk
th;r ihrj
lqrs [kjgj csVh
ejs ihrj
cj iyax lqisrh
th;r ihrj
ds vkWa[kh yk eqanuk
ejs ihrj
yk fn;k ns :a/kuk
th;r ihrj
cj Hkkr u ikuh
ejs cj ,d
ik[k ngdkuh
th;r ihrj
cj diM+k u vks<+uk
ejs ihrj
cj nkj ds cksjuk
th;r ihrj
lax >xjk >xjh
ejs ihrj
efj;k eu vxjh
th;r ihrj
cj xkyh xYyk
ejs ihrj
ikuh cj iYyk
th;r ihrj
gj ej; fcekjh
ejs ihrj
cj cjk lksagkjh
vc ytk;
ts gk vbZlu djFks
psr; tmu
Hkxoku ys MjFks
th;r ihrj
ds tho tj+ks ds
ejs ihrj
ds tho tqM+obZ;k
rksj
tEeks dfj;k djuh yk
ns[kr
gko; xaxk ebZ;k
nkbZ nnk
ds djtk NwVs yk
nlks tue
dgWw /kjcs
vksdj ys
eqDrk;s cj tho
ns ?kyks
ugha mcjcs
FkksjFkkj
djtk ys mcjs ds
Ekodk
>usp xaokoo
Tkrdk iwr
gkoo lCcks >u
Lksok
namM+ ctkoo
,Dds nkbZ
nnk nl ybZdk
Ikksal
Bk<+ dj nsFks
vm ,d
nkbZ nnk ugha iksal;
ybZdk
vbZlu gksFks
Fkkjh
cVdh ckWaVs vlu
nkbZ nnk
yk >u ckWaVo
djs vuhr
ds fNek ekaxo
xksM+ ds
/kwjkZ yk pkaWVo
rCHksp
rqagj nkbZ nnk ds
tho ngjk
gk tqM+kgh
eku xmu
yk rqagj ihrj ds
iqj[kk rd
vejkgh
lc chjFkk
fiaMk vm ikuh
cjk
lksagkjh vkuh&ckuh
th;r
fl;ku Hkwa[k ds ekjs
vm tkFko
rqe fiaMk ikjs
pq:ok Hkj
ikuh esa cwM+ tkoo
vm ihrj
iqj[kk >u xkoo
e;
fljrksu vydjgk dfgFkao
rs[kjs
lsrh dgWw ugha yfgFkao
xwg ewr
esa cwM+s jfgFko
dbZls
ukUgk ckjk ds lfgFko
vk[kjhiu
,d csj Qsj
ybZdbZ ds
vk; ygwVuk
rmuks esa
tCcj nq[k vko;
e;k ds
xaBjh ds NwVuk A
cbZB ds
cck nqvkjh esa
Bwl Bwl
[kkalr jfgFks
vkjks
ysor vkor tkor
dksu vkol
js dfgFks
drsd
crkoao dksu , rsyk
ukrh
uruhu f[kfl;kFks
rHkks cck
gj dksu vk; gs
iwNs yk
dgkWa HkwykFks
dk;
ljks[kk cck yk ijs gs
iwNFks
vobZ;k tobZ;k
fcu fl;ku
ds dksu f/k;ku
yk /kjFks
js eksj HkbZ;k
tc ?kj ds
lhjte fl;ku yk
twBk vm
cklh [kokgw
th;r ihrj
fjlok ds dbZls
ejs ihrj
yk eukgw
vuQHkhr
vuhr ckr gj
eksyk eu
ugha vko;
pkgs
dksuks lgjko; eksyk
pkgs
dksuks fjlko;
dk
fcxkM+gh dksu jlbZ;k
dk nsg;
lgjbZ;k
e; rks
Ik;Mxjh yk crk ds
rqgj
mckj[kkstbZ;k A
Pkwfd;k
esa Hkjds gkM+k yk
VksaVk
esa js ifgjs ifgjs
Ukrk
xksrk e;k ds ?kj ys
NVds NVds
cfgjs cfgjs
Xk;k tkcs
ro x;kjke th
djgh iaMk
gj gjke th
vkuh ckuh
xksB xksfB;kgh
uksV
ns[kkcs eksN djkgh
eksN dgwW
ibZlk esa gksFks
Qsj x;k
esa dk jk[k leksFks
Tkh;s
[kk;s ds lc jn~nk ,
vHkjkxs
ro Fkw cn~nk ,
xaxk ds
icfjr ikuh yk
gkM+k Mkj
Mkj >u ikVo
Fkksfjd
xaxk ds nq[k ckWaVo
Fkksfjd
xaxk ds nq[k ckWaVo
djo xquku
dqNw rks xqukuhd
gkM+k
jk[k yk cksjr [kkuh
bgh dje
esa vm drdk fnu
icfjr
jfgg; xaxk ikuh
xaxk tHks
yqdk tkgh rc
lc xaxk
dfggo vm lqfugo
dk xaxk
xaxk ugha jfgg;
rc tkds
xaxk cj xqfugo
icfjr
xaxk yk ft;u no
lcyk ;s
ikuh ih;u no
;s
HkkjrHkwabZ;k ek cbZgk
Tksrh
tkcs rsrh rhjhFk gs
HksoHkatk
gjfgUNk gks tk
tmu esj
rksj e;k ihjhr gs
mgkW mgkW
gM+ljh djo vm
ikuh nsoo
fiaMk ikjo
Qsj
x;kljh cj ?kj vkxh
yxk >u
HkwjhZ ckjo
,Dds Bu
ij;kx gko;
dfgFks
geu lqus gu
vm ij;kx
gko; e; dfgFkao
ftgkWa
vk; eksj tueu
tbZls
xaxk tequk ljlrh
tqj ij;kx
cus gko;
nw Bu
fn[kFks ns[kc esa Qsj
tbZls rhu
xus gko;
vksbZlusp
NRrhlx<+ ds
jkfte
rqEg ns[ko vkds
nw ufna;k
ds /kkj cksgkor
,d yqdk;
ytk ds
Hkkjh
ikWao cgqfj;k tbZls
Ekgkunh
ds ikuh isy;
ibZjh
ifgjs ibZjh jsaxr
ikuh
[kjkZ [kjkZ >sy;
vm
lksa<wj tsu fn[k; ugha
Qsj ge
xquxkjh xkFku
lksurhjhFk
dsa frjcsuh esa
laxe Mqcd ugkFku
?kj ds
ukaxnso yk NksM+
fHkaHkksjk
iwts yk tkFks
viu cq/k
esa rqEgh crkoo
dk oks gk
xquhd dgkFks
djo xqeku
ge vbZlu
HkwabZ;k
esa tue /kjs gu
Qsjxquku
dj ns[ko ,dj
drdk eku
djs gu
dksuks
thuhl jg; tx ds
eu[ks gj
eku c<+kFks
eku
c<+kFks tuesa ekVh ds
rmu vEej
gks tkFks
tue
nsobZ;k egrkjhu ds
djtk dqNq
rks mrkjo
djo bgkW
vlukan nku vm
iqj[ku
fiaMk ikjo
QVQV ijds
daxyk eu
Tkhosp
>u ns Mkjo
pqeqd eqank;s vkWa[kh yk
vc rks
rqeu m?kkjo
cq/keubZ;k
ckr j[kbZ;k
vutfr;k
eu vxwokxsa
ekj
Qywn~nh <+ksxhgk tEeks
ÅWapewfM+;k
iNwokxsa
nq[k
Hkksxr larki lgr Qsj
psrr dgkW
gs cbZgk
rbZgk ds
ckr yk ysxs cbZgk
rHkks jVr
gsa rbZgk
cq/k yxk;
uk cq/k eku;
oksgj
[kfPpr nq[k ikFks
nwlj ds
lq[k ns[k dqM+dFks
tho vkxh
cj tkFks
vkt
?kyksd ij;kx tobZ;k
eu gj
derh ugha gs
jkfte
rhjhFk vobZ;k eu[ks
euds
?kyksd xurh ugha gs
lqanj gj
rks tue /kjs
ekVh ds
eku dj;
mgh :[k
ds ukuqd Mkjk
lqanj mij
xqeku dj; A
Vhdk&cjth
peds
>>ds vm MjkZ;s
jk[ks
j[kbZ;k yqdk ds dksjk
vxqu lxqu
esa Hkjs iwjs ds
nkbZ cus
ds lk/k l/kaojk
yViV esa
uoeklk dkVa;
csVh
dgWaw fc;koa;
ejdh esa
ewjdsV ds Hkjds
HkwabZ;k
esa xfM+;koa;
dgWaw
th;ko; rHkks dgkW
Qsj eu[ks
tku; vksyk
gcds pkcs
dl xksfB;k ds
Nsnjk
ikja; pksyk
Pkj cfjl
ys Vgy&Vwgwy
ikWap esa
tk; fcgkbZ
ijkZ esa
Hkkaoj ikja;
/kjk ds
ukuqd [kkbZ
Rkmuks
esa lqjlk dl eqWag
Qkjs
dqjhr ds ?kkWaBk
dje /kjk
ds vko; csVh
Hkkx Qdr
cl dkWaVk
dc dbZls
tufel dqjhr
dgkWa ys
QwfVl ihdk
;s[kj
ewM+h iwNh ugha tkuu
lquFkau
dfgFksa Vhdk
ekFk yxk;
ds Vhdk uksg;
Qsj ikxs
;s[kj ts ph[kk
Tkhoijgk
ckEgu lekt esa
tjr&cjr
;s Vhdk
csVh ds
cki gk drdks [kqjp;
rHkks
dgkWa ifr;ko;
cj ds cki
rHksp eku;
tCHksp
Vhdk iko;
tc cj
dbZuk ns[k rkd ds
[kko;
Vhdk ds fdfj;k
gjnh
p<+; vm fiamjh ifgj;
rHksp
nqymjhu fifj;k
vViV vm
yaiV lekt ds
pkWamj
jkst pckuk
dksuks
mnhe dj Qsj dbZuk ds
cki yk
ij; fuHkkuk
lxk lxksr
crkoa; jn~nk
iki djs
vc dj iqu
dgWaw ys
yku ldsy ugh arks
xqu xqu
pqj pqj vm /qku
cj ds
eM+ok ds [kjpk yk
dbZZuk ds
cki mBko;
rHksp
p<+; cj yk rsypX?kh
vm cjkr
?kj vko;
nkbZ nnk
tho dyfdaFkok
vm lxk ds
jksgks&iksgks
?kj
ifjokj nsjku tsBku ds
nkWar
fuiksjr gks gks
drdks tru
dj cki ciqjk
Vhdk tksj
ugha iko;
Ckgqqrs
ns Fkksjgs yk
eM+ok esa
fn;s capko;
Vhdk ik;
ds ikNw ckEgu
jliwr
Hkkaoj ikj;
mfne
mfne djds ciqjk eu
xksM+ esa
ikxk Mkj;
rCHks
gks; fcgko tHks
Vhdk ds
usax iwjkso;a
csVh ds
fcgko laxslax
Vhdk ds
lsrh jksoa;
HkkWaoj
esa cbZBs csVh ds
nkbZ nnk
tho /kd&/kd
cj ds nnk
/kjs ewBk Hkj
ibZlk ds
ekjs pd&pd
csVh ds
cijh nkbZ cijk
nnk eqM+h
/kj cbZBs
csVk ds
nnk ds dk iwNcs
gko;
vabZBs&vabZBs
lCcks ?kj
csVh gko; Qsj
psr dgkWa
gs dksuk yk
ikjh vkgh
ns[ks tkgh
vHkh Hkjr
gs >ksyk
cj ds nnk
ds gkFk esa jg;
fpr iV
nwuk iklk
dbZuk ds
cki fcpkjk namM+r
Mcdr jg;
yklk
Ckkfgj
ckfgj lxk leks[kr
HklHklkr
vm rjh&rjh
nkbZ ds
nnk Qkank esa Qals
csVh
tbZls gksxs xjh
le/kh
ikxk xksM+ eM+ko;
oks yfr;k
ds lku;
jksok xok
ds tho tqM+ko;
Vhdk ysds
eku;
;sdjs
lsrh nkbZ nnk
csVh
>u gks; euko;
vm csVh
ds nkbZ cki ds
tho ijku
flgjko;
djds fcnk
ferku gj
lqanjyky
esj vk jksFks
csVk gksFks
rs gksFks Qsj
csVh dkcj
gksFks
lqanjyky
?kyks ds jb;
ikWap
ikWap >u fcfV;k
Qsj dqjhr
cj vksj>bZ;k
Lkc fnu
ds vksj>fB;k
MksdjhnkbZ
cM+hnkbZ cbZBs
Ckfguh vm
egrkjh
Lalks djr
xqur MjkZor
cj fcgko
ds yxkjh
lcys tknk
cks/kuh ckbZ
tho grkl
dj Mkj;
vius
xksalbZ;k ds pkjh dj
tkWa?k yk
dbZls m?kkj;
cM+h dg;
cjisygk csVk
dbZls
fcgko djokgh
fcu Vhdk
[kipygk euds
dbZl
ewWag vekgh
lqanj
dfgFks viu nkbZ yk
viu rhj
cyk ds
vlhn rksj
eksyk feygh ro
ns[kkgWaw
lekt gyk ds
ybZdk eu
ds fcgko rks djgWaw
Qsj fcxu
Vhdk ds
jghga;
vVy dqWaokjh dgWaw
vk;s gas
dje fy[kk ds
lksu ds
lhy lksus ds yksM+gk
pedr cjr
gosyh
Qsj viu
lqjcbZgk lqanj
Eku; ugha
cjcsyh
drdks ds
tho tjr cjr
;s fjokt
ds ns[ks
Djr jg;
>xjk lqanj gj
madjs
euds ys[ks
lqanj
lqer /kkj [kjkZ esa
ts vko;
rs cksgko;
ts[kj ?kj
esa csVhp csVh
lqu ds
ckr eksgko;
pyr lqckB
dksuks u dksuks
[kfPpr
feyFks laxh
/ktk /kje
ds Qgjk;s cj
/kjFks ts
gj eujaxh
le/kh viu
dVkj ds nsf[kl
cq/koUrk
xqu fifj;k
csVh eu
ds Hkkaoj ikfjl
viu
iwjksbZl fdfj;k
ikWapks
csVh cM+s cM+s
jktk jkBh
?kj Mksyk
fnl
cbZBkj yky lqanj
mfju dj
Mfjl pksyk
jkedqaWoj
lq:tdqWaoj
dslj
lqlhyk ljkstuh
ljyx
ikWapks >u cfguh
:Ik jax
cjr xquh
fcu Vhdk
fcgko ds vksdj
ckr tsyk
eu vko;
rmus
ckEgu ehr ferku
lxk le/kh
cu tko;
ijxs tc
csVh eu ds
HkkWaoj ijxs
fcu Vhdk ds
Qsj
mBkbZl ckuk lxk
Lkekt
?kyksd lh[kk ds
Xkksdqy/kj
nsoku uko ds
mRrh
ea>ksr ds xaÅfV;k
vksdj ?kj
yk vatksjs cj
fxl
jkedqWaoj uko ds fcfV;k
lc ys
cM+s cfguh eu esa
lqanjh lc
xqu vkxj
rqd ds
Bmdk ckr cksybZ;k
mTtj ikrj
ikrj
nwlj csVh
lq:tdqWaoj
cqVjh vm
csycsygh
lam[kuhu
xguk xwfj;k vm
viu ckr
cj isygh
lksuiqj
ds tehnkj
lkfydjke
feflj ?kj
e;k ds
/kkj fjrkbZl tkds
Ndkcksd
eu Hkj&Hkj
dslj uko
ds rhlj uksuh
xbZl
jufpjbZ xkWao
floijlkn
feflj jfgl
vksdj
xksalbZ;k ds uko
dksutuh
dk dje dek ds
dslj ckbZ
gk vkbZl
dks<+
QwVxs gkFk xksM+ Hkj
th;r Hkj
nq[k ikbZl
ebZdss
esa nkbZ ds ewWag vm
cki ds
FksHkk ikds
viu
[kjk;s iki ds ykxk
ys Qsj
dbZls Hkkxs
lgr lgr
nq[k ?kkaBk ejxs
rHks
fljkbZl dfguh
lq[k lair
esa jkt dfju
Qsj vksdj
pkjks cfguh
Uko lqlhyk
vm ljkstuh
nw fcfV;k
,ds ?kj fcgkbZl
flon;ky
ds lqlhyk vm
xaxk/kj
ljkstuh dgkbZl
cus ckr
yk mgh gk /kjFks
ts gksFks
xquoark
xquoark
ys cM+s dHkw
ugha gks;
ld; /kuoark
csVh euds
cki fey;
muyk ldsy
ds dfgFks
lqUnj ckB
crkor gao e;
dgWaw
cw/k esa yghFks
Vhdk
ekWax; rs Hkh[keaxk ?kj
dHkw
>u nsoo csVh
ykuo dqNw
rks vkxw dksrh
cq/k ts
gk gko; psFkh
e; gk dgr
gao fcu Vhdk ds
vc fcgko
dj gksgh
fcxu
dqjhr fuHkk;s cugh
cj dbZuk
ds tkasgh
tmu u
ysgh Vhdk vksdjs
vaxuk
Nokgh eM+ok
yij
>ij ts djgh rs[kj
csVk gk
jfgg; fMaM+ok
ckr lqu
ds lqanjyky ds
drdks
>u Hkao rkfuu
drdks
iNjsaxk eu[ks Qsj
ckB crk;s
yk ekfuu
tmu gj
ekaWx; Vhdk vksdj
?kj fcgko
ugha gkso;
fM+aM+ok
fMa+M+ok Vwjk /kjs eu
cbZBs
cbZBs jkso;
Vhdk
eaxbZ;k ds ewWag dfj;k
gks;
fQjas ekjs ekjs
ewWaag
Qjdko; dksuks c<+ p<+
dksuks
xksB esa gkjs
lqanjyky
ds lcks txk;s
eu[ks
tkxs tkxs
uok twx
ds mjFkh djbZ;k
dl eu[ks
eu ykx;
vksdj ?kj
Mksyk ugha mrj;
tmWau gj
ewWag yeko;
cacjM+r
fM+Maok ?kj ns[kds
eu[ks
ugha veko;
lRrckB
esa fn;k cjbZ;k ds
drdks laxokjh
gksFks
vm dgWaw
,Ddks ugha fey;
lCcks
ludyi gksFks
ts Vhdk
ys nkbZ nnk ds
gkFk
xksM+ VwV tko;
vm csVh
gj dksjk nkbZ
ds djybZ
dl vko;
rmu Vhdk
ds tj m[kku ds
ra; gk
jgs <+yxk;s
oks Vhdk
ds :[k cslje jghl
tsyk ra;
midk;s
ijs ijs
Qsj gfj;kxs gs
vksdj
Mkjk ikuk
vkt mgh
nkbZt cuds
tho ysor
gs Qsj vk uk
,d lwjlk
yk rks ra; ekjsl
Qsj ,d
lwjlk vkxs
dk frugk
dk /kuoark
tEeks
>u ,sek c;kxs
lqanj
rksyk ,d csj Qsj
;s
HkwabZ;k esa vk;s yk ijgh
dksuks
ekjs ugha ldr gs
;s jDlk
rksjs cwrh ejgh
nkbZt
tksjr derh gksor
cki ds
/ku csVh ds tokuh
jde&jde
ds bpuh&fcpuh
rs[kj
ikNw xjgu ikuh
cqxwj&ckxj
eu fjaxh&fpaxh
uok jsokt
cukor
ijcq/k
eku ds daxyk tEeks
Qksdyk
viu NaM+kor
tmu /kjs
gs <+ksx /krwjk
uhdrk yk
Fkksfjd lh[k;
drdk cq/k
gko; Hkstk esa
dksuks
esj ys rks fn[k;
fctyh
pybZ;k teks ftful ns
Hkys
>dr gs rhuks frfyd ns
csVh yk
ckstgk vkol lh[k ns
Hkah[k
ekWax le/kh yk Hkha[k ns
Pkjpfd;k
ugh arks nw pfd;k
Ukasx
iwjksor Qksdyk Qafl;k
<+ksx
pykxu uki vxfl;k
Hkys ih;s
ugha ist vm ifl;k
nkbZt
>u no nkbZt >u yo
>up
dgo d[kjks go esa go
dk
lksf>;kgw ej tkgw ro
ckr eku
ds ns[ko ,d ?kao
drdks
drdks tjr cjr gsa
drdks
thrs th;r ejr gsa
csVh euds
nqdky ijr gs
csVh
xjHksp Hkhrj ejr gs
csVh xjHk
Hkhrj >u ekjo
nkbZt ns
>u Hkkaoj ikjo
csVh lsoo
csVh capkoo
eksj vjth
yk eku rks tkoo
ugha
ekuso ro rqagj ukl yk
vkds
lamgr dkyh djgh
Qsj
dksuks ugha dghl >u dgw
tbZls ts
djgh rbZls Hkjgh
vksrds
ykyp ck<+r tkgh
trds tknk
nkbZt feygh
csjk jgr
dgWaw ugha psrso
ro ;s
nkbZt lc yk yhygh
daMsy ugj ikuh fu;ko
e;k cVksjr
/kkj cksgkor
tÅu /kkj
eu[ks esNjkor
ufn;k
ujok ugj ds ikuh
tsek lc
ekj; ngdkuh
ngjk ys
vxkl gj yso;
Qsj fy;s
cj ykgks nso;
Ikkuh
nso; lq[k vax vaxk yk
fpUg;
ugha xaÅfV;k daxyk
ugj uko
ufn;k ds cfguh
lq[k yk
ckWaVr fiyok eu yk
xksfj;k
eu yk ikj xksgkj vm
gkaWlr
gkWalr fcyok eu yk
ikuh ds
ijlkn yk ikds
e;k ds
[ksrh gj gfj;ko;
pkjks
ewM+k frgkj gks tko;
[kkjs
[kkj tc /kkj cksgko;
xkWao
dqaMsy ydBgk tEeks
ukUgs
cM+s xWamfV;k fdlugk
iko; Nydr
ugj ds ikuh
jlgk
[ksrh ljlgk /kugk
xjdV~Vk
xfj;kj fQjaxh
iViVgk eu
ikNw ijxs
>hads
iwnds Hkjuk ikuh
Ikk;s ds
nfynjh esa ejxs
jn~nk
lks> pybZ;k eu ds
vc dbZls
i; ik[kk gsj;
dbZls
xaobZgk Qkank Qkalo
xqu ldqfu
dl iklk Qsja;
[kksfM+y
jpa; iki ds jpuk
Pkksjgk
lcks fdlku yk /kjds
Ikkuh
pksjgk /kjds uko yk
/kka/kr cka/kr
,dd dj ds
Ckmjs
ikuh txkr eM+koo
rHks
cmfjgo vkxw ikuh
vc ugha
py; rqagj gqfl;kjh
ekj Mjso
rqe vcM+ QqVkuh
lk<+s
pkj gtkj jksdM+k
,grjkQ ds
eu[ks ykuo
dgWw djso
tkylkth ro
ikuh cwan
fey; ugha tkuo
[ke[kj
ciqjk dgkW fHkaM+ko;
vrdk
ibZlk dÅM+h js HkkbZ
fcxu gkFk
gfFk;kj ds dbZls
yM+; jpr
gs gkM+k dkbZ
cbZyk
HkabZlk x: xk; lc
djs
yhykeh ysxs fQjaxh
/kedh
pedh nsor lc yk
Qqgjs&Qqgj
cdr caxh
Ekky
eoslh fcxu dgkW
[ksrh
ds dqPNw cwrk gkso;
dksu dje
ds gej fy[kk;s
dsjoN yk
vkds vc /kksg;
tc tEeks
vfu;ko ckr ds
lqanjyky
yk fefyl [kcj
cbZykxkM+h
Qank ds fudfyl
djds Nkrh
viu tcj
tkor Hkj
eu esa xqurkM+k
djr djr
lqanj FkjkZ xs
dsok
dfgrs dgr fdlku
fdlkuhu
ds VksaVk HkjkZ xs
teks mnkl
gnkl fdlugk
eu yk
laqnj ckaf/kl /khjtk
jn~nk
?kyksd crkbZl madj
vkWa[kh
esa vkWats ds fejpk
vrdk x:ok
xk; ysx ds
lqYysM+gk
eu dk;sp djgha
ikWap
dksl ys dksuks fuykeh
esa >u
tkgo rHksp gadjgha
?kjQks:d
cbZeku fQjafx;k
Cksaps yk
dgWaw yxkg; cksyh
jfggo
dyspqi viu viu ys
[kqljs
jfggo viu [kksyh
Rkqeu
vrdsp Hkj dfjgo
vkxw e;
ns[kr gkoao
dksuks u
dksuks jn~nk nq[k ys
mcjs ds
Qsj crkgao
lqanjyky
ds ihB djr
Qsj naos
fQjafx;k vkbZu
tbZls eu
vkbZl MjokbZu
pedkbZu ]
>>dkbZu
lqanj yk
ewM+/k:ok djds
dksuks
dfju ugha fpViksV
xqjhZ
xqjhZ ns[kr fQjaxh
vkWa[kh
NVdr cksV cksV
ewWg
Vkja; dgWaw Nhu igj cj
fcnfcnk;
Qsj vkoa;
v/kfjt
cijk lcks fdlugk
cl ns[kr
jfg tkoa;
dfju
equknh x:ok xk; ds
fyykeh ds
tc ,dmgk
isjs cj
tho NViVkr xk
xksfj;u
ds tho ymgk
dkcj tkur
jga; fQjafx;k
bZ[kj
ft;s ds FksHkk [ksrh
dj; inouk
ljckaoV ds
yd>soj
ds rs[kj lsrh
ckpk ekus
lcks laxh eu
viu
ns[kkbZu ckuh
ns[kds
bZdj vabZB vaxjsft;k
ekrk Mfju
/kqj/kkuh
dku esa
tqWavk ugha jsaxr gs
cbZBs
gkoo fdlugk
lkou
Hkknks Bygk&Bygk
ns[kr go
ifj;k /kugk
eu esa
vte jg; lqanj ds
dksuks
ugha ysg; x:ok
drdk drdk
dgkWa /kka/kgh
drsd
iqjksg; xs:ok
fljrksu
gksor fxl xqurkM+k
Fkksaj
cgqr yk /kkaf/ku
/kka/kar
/kka/kr vkxw ihNw
,srh
oksrh yk >kafdu
Lkcks
xaobZgk ,ds xwj ikxs
gko; vc
dk gksg;
dfgl
xksfj;k NksM+o x:ok
vc vm
tknk jksga;
?kj nqvkj
yk dqMdh djkds
vc th;u ugha
nsuk gs
ewM++ ds
Nijh uaxk ds vc rks
ba[kj tho
yk ysuk gs
?kj nwvkj
tc ewM+ ywdk;s
jfgg;
rHksp vksjf>ga;
dk[kj
ckpk ekus pyFks
vc ijiap
gj fnf[kg;
?kj ?kj
dqMdh fMxjh gksg;
Ckq/k gj
pdjk tkgh
gkFk tksj
ds ekbZ&cki
geh yk
Qsj cukgh
rc
fudkycks lCcks cnyk
gejks rks
ikjh vkgh
NksM+
gsjlV~Bh ,sc gsdM+h
gejsp xqu
yk xkgh
dqMqd
dja; ?kj rkjk nso;
vm
vkWa[kh NVdkoa;
ewBk Hkj
ljgk eNjh eu
rfj;k yk
eryko;
fNrdk
dqfj;k ds jkpj esa
rkjk
dbZls nsoko;
ns[k
iykuh Qfjdk jkpj
cq/k madj
pdjko;
dk gksFks
frugk fdlku ?kj
gafM;k
ijbZ dqM+sjk
jspdk
[kfV;k ] ifj;k psanjk
eaxlk
ekNh ds Msjk
rmu fdlku
yk nq[k ns;s ys
ykt tsyk
ugha vko;
lksuk
vkuk fljrksu oks jDlk
ys vko; u
tko;
cM+s
flifg;k yk NksVs flifg;k
dfgFks dk
dj Mkjao
rkjk lax
xqtj ladjh dikV
dgkWa ys
e; ykuao
vIiM+
lcks fdlku ds vkxw
xksfj;u
ds cq/k ikrj ijxs
Qfjdk
jkpj vm iykuh
lquds Qsj
lksaps yk ijxs
lqnajyky
ds vkxh esa vksdj
lksu gj
fnufnu mrj; [kj
[kjiuk
ns[k badj vaxjsf;k
eu ds tho
gks tko; Fkj
vax Hkys
m?kjk m?kjk vm
ykt yk
<+kds ,d yaxksVh
Qsj
yaxksfV;k dHkw ugha lg;
QksdV
nwlj ds eleksVh
Ikkuh ds
txkr ekWax ftu
Pkksjgk
dgr vrssd ftxj gsa
Ekky
eoslh trj&drj dj
cur
xkslabZ;k gej ?kj gs
,rokjh
cbZlk[kw eaxw
/kj ds
ewM+ yk cbZBs jksor
gfj;j
HkwabZ;k dbZls djcks
Vi&Vi
vkWalw /kkj fjrksor
jkevkljk
NNu&cNu ds
Rkc Bmdk
csjk esa vkds
Bsaxk viu
dpkjr dfgFks
Qsj
tksjgk mB dmok ds
dbZls
fuPpV iksaxiksaxgk go
Fkksd&Fkksd
ckr esa jksFko
Ckq/k
pyk;s NksM+&NkM+ ds
dgkWa ds
dgkWa cjksFko
pUnlwj
pyo xaWmfV;k esj
jn~nk mgh
gk crkgh
vksdj
vkxw tkds jksg;
[kfPpr
oksgj iksgkgh
dHkw ldsy
ds ld vxwokoa;
Qsj Nhu
esa MjkZoa;
Rka; e;
vkxw ds >xjk esa
ihNw
?kwap; <+dykoa;
dqcjh
eqMlfj;k esa ekM+s
ns[k ds
lCcks dkair
,ds
<+dsyr ,Dds ?kwapr
liV liV
ds >kadr
mepr uhan
jeat ds vkWa[kh
ns[khl
lqUnjyky nqvkjh
dbZls lc
ldyk; goo
dk gksxs
Qsj js ,rokjh
ikWao
ifju Qsj vxqu lxqu
cksyu rs
ugha cksyu
viu nq[k
larki dyiuk
eu esa
drsd f[ka/kksyu
jkevkljk
dkWair&dkWair
dfgFks
dyfdaFkok dhLlk
Hkjr
gqWadk: lc laxokjh
Ckrk
iqjku iphlk
Ukgjikuh
ds pksjh gkjh
x:ok xk;
fyekeh lkjh
?kj nwvkj
ds dwM+dh fMxjh
lqrr mBr
ds pcM+h ?kqM+dh
dksu
txkrh ysg; Hkjuk
vc gs
vbZlh rbZlh djuk
ljcl ugha
esVkou nsou
muyk ugha
esNjkou nsou
vkWa[kh
gj jhl esa yfy;kxs
dVdV ys
ewBk gk ca/kkxs
ul&ul
ru ds dkWais ykfxl
ns[k ds
lc Mjiksduk Hkkfxl
lqanj lax
pfyu laxokjh
vkxs madj
ejs ds ikjh
dl Vksjs
cj vfr;kpkjh
NRrhlxf<+;k
fcQj xs Hkkjh
Drdks
psFkh ds ekl [kk; gsa
rHkks
dgkWa j:gk fFkjk; gsa
pyo ldsyr
tkoo eu[ks
ikgha
vkseu tokc gdu ds
,dd xkWao
ds ,dd eqf[k;k
nqf[k;k
eu eqWag pqfd;k pqfd;k
lqanjyky
gk gok iNsyr
HkwabZ;k
ijs iFkjk yk [ksyr
Tkqfj;kbZu
tc tEeks v/kjgk
Tkksj
yxkbZl rc lqanj gk
Pkyo pyo
daMsy ugj esa
vc >u
ijo d[kjks xgj esa
vkoo rmu
laÅ[k ls vkoo
ugha vkoo
ro >[k ejkoo
Qsj lCcks
gksxs fiNyXxk
,d nwlj
lax Bxh ds BXxk
Pkhgwj
ijr cLrh ds cLrh
Tkc fdlku
eu dqgdh ikj;
lqanjyky
ds ckjs vkxh
lcds eu
yk gqndk ekj;
dksuks
iwN; lc dgkW tkr gsa
dksuks
dgr eksyk dksu cykr gs
dksusk
blkjk esa ifr;k [kksyr
dksuks
Nksir dksuks cksyr
tkoo
iwNbZ;k iwNo js vxwok
vxwok tmu
gsa lamgr c?kwok
tmu xkWao
ys Vksyh fudy;
vm nl chl
mgkWa tqfj;koa;
dksuks yk
dqNw dgs ugha ykx;
vius viu
tekr c<+koa;
yM+ ds
Qksjcks ugj ds ewgh
cxjkcks
xksfj;u cncwgh
Mcdr [kwu
[kkr jg; fdfj;k
vdcdk;
ns[kr lc frfj;k
tc
mfEg;kxs NRrhlxf<+;k
Qsj
xksfj;k eu chu ld gksxss
cbZBxs
teks fQjafx;k eqM+ /kj
xksfj;k
jax vm Qd gksxs
mgh ygu
esa xkWa/kh cck gj
uwu dkuwu
yk Vksjs jg;
ugha ekuu
rksj ckr fQjaxh
dfgds xtc
jVkVksjs jg;
ijlokuh
ds dkWalh nkÅ
es?kk
okys jken;ky
,Dds
/kjlk ds jgobZ;k
Rkkjkpan
lkgw lqdyky
jkfte
/kerjh gksor gksor
,d ywd ys
flip; vkxh
Tks vkxh
ds gou cubZ;k
Lkcks
lqjkth ,s cM+Hkkxh
Tkxex
txex jru lqanj ds
vm
tqfj;k;sa xkWao ds xkWao
ewM+hp
ewM+h daMsy esa gksxs
psr ugha
jfgxs dk dk uko
igqWafpu
tc daMsy ugj esa
phgwjs&phgwj
xksgkj lquko;
dksuks lqjkthxhr
yk xko;
cans
ekrjae dksuks nedko;
t;t;dkj
ds cM+gj jsjh
vkxw ikNw
tsouh Msjh
Qksj ds
/kkj ugj ds lc cj
Lkqanj
iqjksbZl viu fdfj;k
Ikjlq[k
ds j[kokj fijksghy
NRrhlxf<+;k
eu ds fifj;k
tbZls
v/ksj v/kj fQjafx;k
xkWa/kh
cck ds uko ys dkWai;
NRrhlx<+
esa ikjs fcxjgu
Xkksfj;k
lqanjyky yk >kaWd;
Lkaqnjyky
ds uhr fl;kuh
ckB yk
tEeks xkWa/kh tku;
vni djs
cj ,d nwlj yk
nwuks viu
xq: eku;
lkWaB&xkWaB
lc tku; xksfj;k
Mj&Mj
ds vm xksM+ eM+koa;
madj dl
yk Vksjs [kkfrj
uok&uok
mnhe fljtko;
Hkjuk
Vksjuk dsj mxkgh
mgh esju
?kfj;k fnu
vm eodk
ds rkd esa xksfj;k
pqIis
cbZB fFkjk fxu
ikuh cj
rjQr eNjh dl
eu[ks eu
ds tho tqM+kxs
lcds tho
tqM+k; ns[k ds
lqanj gj
varllq[k ikxs
ikuh ik
lc gksgks gkgk
vm lcds
eqWag vkxs ikuh
uksuh eu
ds vkWa[kh pedr
ckcw ds
vkWa[kh Hkjxs Nykuh
,dd dj dj
Qksj Mjsl ra;
NRrhlx<+
dksjk ds Qksjk
Rkksyk
dks[k fn;s Qsj HkqabZ;k
djgh tqqx
tqx rksj vxksjk
rksyk
dks[k fn;s Qsj HkqabZ;k
djgh tqx
tqx rksj vxksajk
ybZdk fdjokj
uhyeuh
ifgykaor csVk
xtc
xqukxj ckts
dqqynsch ds
n;k ys ts[kj
ewM+h
ljlrh fcjkts
i<+ds
vkor lkB cukjl
xqu yk
viu tuokbZl
lqanjyky
ds nkuyhyk yk
viu cy
NkWaV NikbZl
lqanjyky ds cwM+grdky ds ihjk
dje ds
ykgks ysor ysor
,d fnu
vbZls vkbZl
lqUnjyky
ds /ku ds laxslax
tEeks urk
ijkbZl
iwj[kk ds
Mhg nh;uk ckjr
nq[k ds
djr j[kokjh
tk;s ds
tEeks tksjk djds
cbZBs jg;
nwvkjh
csVk irks
fcyxckBh eu
vyxk
Mkfju gakM+h
ts[kj efr
ys lqurk tkx;
vks[kj
m?kkjs ekM+h
ts[kj
ixjghrh lqjkt cj
uok mfne
vksjh;ko;
ts[kj
/kjs ikx esa fcerk
lqerckB
cu tko;
dgkWa
fcykxs cjr gosyh
vkt
dksuks ugha tku;
uk dksuks
yk Qjd ij;
uk rks
dksuks yk th;ku;
nq[k ds
lwjrk ?ksjhcsjh djs
ys nq[k
?ku gksFks
ij nw[k
ds dhjokj djs ys
thuxh /ku
/ku gksFks
lwanjyky
ds vkWa[kh lhjtr
jg; lwjkt
ds liuk
vÅ lwjkt
ds liuk ys >kQj
eu ds jg;
dyiuk
i<+bZ xwubZ
jktheykspu
eafnj ds rhj
txex cjr
gosyh
tsek
lwanj lwanjyky
cuhl dj
dj csycsyh
uk rks
fpfHkd i<+ds ds eu[ks yk
uk rks
bLdwy enjlk
vPNj
xh;ku xtc gkso;
ftuxh
th;s ds /kjlk
dksuks
Fkksdwu i<+s xwus yk
xwu xwu
ds vkxjko;
drdks
>u eu fcxu i<+s
tue /kj;
ej tko;
ft;kyky
gj xbZl cukjl
xw: yk
/kj ds ykbZl
rÅu xw:
ljlrh ds xaBjh
yk gsj
gsj cxjkbZl
ekVh ds
yksanh yk /kjds
xM+gu
x<+; x<+bZ;k
x<+r
x<+r xM+gu Fkd tko;
Fkd; ugha
x<+obZ;k
tÅu dhle
ds /kj; pkd
vÅ djds
xwuku ?kweko;
ewgju mgh
/kj; pV ekVh
x<+
x<+ xw: lw[k iko;
dbZlu
xM+gu x<+s yk /kj ysao
dbZlu
x<+s yk vk;sao
x<+r
x<+r e; dk; x<+r gao
x<+s
ds jhr Hkwyk;sao
pkd mgh
;s tsyk /kjds
xMgu
x<+s ?kwek;sao
dhle dhle
ds ekVh ns[ksao
vbZlu
ugha vHkjk;sao
, ekVh ds
ckr cju esa
xtc Qjd
vÅ ekVh ys
ns[ksao
ekVh xyh xyh ds
VeM+sao
jktk jkBh ys
, ekVh ds
pwywd ns[kFkao
xM+gu yk
ik;s cj
;syk ns[k
eksjks tho gksFks
Tkko;
frgka vejk;s cj
;s[kj
tksj esa egwa gk viu
Lkjcl
tksj yxkFkao
,[kj /kwu
ds xksB vyx e;
Tkx ds
jhr crkFkao
dksujax
jax Mkjao rksyk
Ekskyk
lw>r ugha gs ekVh
,
x<+Fkao ro vks x<+ dfgFkl
pkcFksa
eksj eu pkWaVh
x<+r
x<+r varkt ik; gao
xMgu eksj
eegkgh
ckjgh
nh;k ns[kkgh jn~nk
fxjs cj ]
gkFk yekgh
xwur
/kwur vÅ cka/kr xaBjh
eksyk
tukFksa ckaVgh gVjh
dhle dhle
ds gs thxh;klk
cw/k
gnjgk xh;ku ih;klk
gwu gwu
dk [kkstr jghFks
dk ds dk
xksBh;kor jghFks
,[kj yPNu
lRr crkoao
Fkksfjd
vÅ vixwu xksBh;koao
vksj>Bh;k
gs gsjlBh;k gs
cjisyh
esa >jdVh;k gs
xwu ds
xhjkghd vÅ lrcksyok
cbZjh eu
cj NkrhNksyok
;s tx ds
tEeks xh;ku gj
Dje djs
ys xM+gu ikFks
?kj ys
fudy lekt ds Hky cj
ts vkFks
vEEkj gks tkFks
trdk eksj
efr esa vkbZl
vksrdk
;syk vatksjs gao
;s vatksj
ys vÅ vksxjkgh
e; gj
trdk tksjs gao
xw: ds
ckjs nh;uk ys lwanj
drdks
drdks nh;uk ckjhl
eu naÅMk
ds Fkkg yxkbZl
thuxh ds
jn~nk prokjhl
?ksjh
csjh ?kksaVr ?kksaVr
?kksa[k
Mjhl tEeksa earj yk
i<+ ds
xwu ds /kwu /kwu ds
vksXxj
djhl viu varj yk
uok thuhl
fd uok phHkhd
cw/k ds
/kkj ds ijNks yso;
lwanjyky
ds lnkcjr /kwu
vbZls dje
ds ykgks yso;
fgUnh
laLd`r vÅ vaxjsth
vksljhikjh
lc yk lh[khl
vius viu
ys i<+ i<+ ds
vÅ drdks
Bu Hkk[kk ph[khl
caxyk
ejkBh vÅ xwtjkrh
chjht ds
Hkk[kk vÅ vksafM;k
NRrhlx<+h
yk djhl mtkxj
vks[kj
nkuyhyk ds vksjh;k
lknk dkxn
xksns xksnuk
vbZls
lw??kj xM+gu ikxs
NRrhlx<+h
cksyh Hkk[kk ds
Tksek tEeks
eje tukxs
nkuyhyk ds vkas[kh
lksyk lky
ds mEej gj
ts[kj
thuxh esa vkFks
NksVs
cM+s xwuh vixwuh
Tkho
gygyhr erkFks
iaMjh
Vwjh Hkwjh jÅrkbZu
uke jghl
gs jk/kk
tÅu cksy;
derh derh
gkal;
tknk tknk
ts[kj jg;
xksVkju vkWa[kh
tbZls
djsyk ds nw Qkadh
ykyh
vksaB xky gj xwtxwt
mijgk esa
ewpewp ewpewp
Nwos ys
tbZls V?ky; ysouk
QwjZ gks;
yids ys ijsouk
vrdk
pwycwy j/kh;k jkuh
pkjks
thuhl laxslax ikuh
ykt luk;s
:Ik jouh;k
lksaVk
csuh ikrj duhgk
duhgk
ikrj yj dj/kuh;k
:Ik ywdk
jk[ks tl cuh;k
Ykwxjk
esa cxjs jaxchjaxh;k
djs
loakxk uhdy; Bxh;k
ns[kds
:Ik lcks lhlh;koa;
lax
iobZ;k xjc Hkj tkoa;
rkerkj dl
pedr pwanh;k
xky es
lwanjh ds rhycwanh;k
Vhdyh
pwjh egwj lokaxk
Rkkcht xj
eas djh;k rkxk
:Ik ys
mIij jax tokuh
lwanj ds
cuxs thuxkuh
eu esa
trdk ygjk vko;
vkds ikj
esa lcks /kksoko;
lwanjyky
vÅ jkuh j/kh;k
e;k ds
[ksrh djFksa v/kh;k
tsek Qwy
e;k ds QwyFks
liuk ds
lc Qwanuk >wyFks
eu ds
Hkje Hkhats xhnxhn ys
feys jg;
tc laxh
nwuh;k ds
lc ckr Hkwyk ds
cuxs jga;
eraxh
jk/kk lax
eueaxuh gksxs
lwanj
cuhl ewjkjh
vejbZ;k
esa Åa[kj ihjhr
ds mids
jg; phUgkjh
jk/kk e;k
xjh Qkank esa
lw[knw[k
ygjk ysor
e;k ds
jhr vtc vygjgk
tho ngjk
esa nsor
ighjs jg;
e;k ds ckjh
lwu; Hktu
dl lcds xkjh
ghjns ds
meax gj ukp;
vkWa[kh
eu ds ikrh ckap;
jk/kk
dhlu dgkWa fey ikbZu
jkuh cu u
ld; jÅrkbZu
rksj e;k
esa e; cbZgk ds
ikjk cLrh
ywdk ywdk ds
ikuh
dkWath djds vks[kh
Mj ds
ekjs ikjr [kksa[kh
drdk fnu
ys vkWa[kh ewangwWa
drdk ewag
ds Qjhdk :a/kgw
MÅdu ds
dk vkFks tkFks
Rkhjh;k
Nh;s Nhukj dgkFks
vc ;s
[ksy vÅ ugha [ksyoa
vÅ ,[kj
mits nw[k >syao
tx ds e;k
ys cM+ vucurk
e;k
NksaM+k;s tx esa lwurk
vkWalw
esa vlukanr ihjh;k
nsds viu
e;k ds dhjh;k
cjs
chgkrk jkuh j/kh;k yk
ysxs yk
vkxs xou djbZ;k
yhl
chnkxjh euclh;k esj
lwjrk
Hkwyk;s cpu gjbZ;k
nw[k ds
ygjk yk dHkw vkou
ugha nhl vkWa[kh
ds ?kkV
Qsj
lwHkko [kj gksxs vks[kj
eu /kj
ysbZl mpkV
gkFk
ehatr cbZBs lwanj ds
NwVxs jg;
e;k ds xkWao
x:ok;s
cksyh gj mNj;
eu ds
vuehV ?kko
bgh ?kko
gj NRrhlx<+h
cksyh yk
Hkk[kk dj nhl
NRrhlx<+
ys e/;ijns’k yk
vyxk;s
yk[kk dj nhl
nkuyhyk
esa ts dhjhLu ds
:Ik
midk;s gko;
viu ihjk
ds lwanj vÅ
Lkhx tksj
yxk;s gko;
Ikhjk
eu[ks yk mdlk ds
Lkhjtu
djs cj dkspdFks
Ikhjk ys
eu Bal gksFks
Ikhjk ys
eu[ks idFks
viu ihjk
tk ij ds ihjk
Eksa ]
tÅu yk tksjs vkFks
vks[kj
ihjk Qsj ;s tx es
Tku tu ds
cu tkFks
NRrhlx<+
ds ihjk gj
Lkwwanj
yk xksn; xksnuk
jksnuk
ns[k ma[kj cuxs
Tkhojk[ku
eucks/kuk
Nkuyhyk
esa lwanjyky gj
Xksjl tÅu
[kokbZl
tkugh mgh
lokn vks[kj okn
tsgk
vks[kj ph[kk ikbZl
eksj
yh[ks vyok tyok tl
ubZgs u[k
ds cjkscj
lwus
ldsys xksB yk xaBh;k
dye [kksHkFkao
Mj Mj
/ku /ku
vks jÅrkbZu Vwjh
vks[kj
nh;s /ku ihjk
/ku /ku
gksxs eksj NRrhlx<+
Hkk[kk
chHkwrk ds t[khjk
Lkwjkt ds >xjk
gejs ?kj
esa vkds geyk
vkWaa[kh
yky ns[kkFks
nwcds
nwcds ns[k ds geyk
dksMjk
viu cjlkFks
ygw cksgk
x:ok eu[ks ds
Nkrh
Nksyr gko;
ewDdk
eu[ksa eu yk /kj /kj
ngha
[kha/kksyr gko;
xjdV~Vk
xjh;kj Qhjaxh
ijyks[kh;k
?kjysok
esNjkor
barjkor ns[ko
dj xjhc
ds dsok
Hkkjh
Hkksjgk gks; gs dghFkas
pj[kk
dgwaW pykFku
tsy ysx
ds vksbZykFksa tc
cans
ekrje xkFku
vius nkbZ
ds uko ys; es
tk; ijr
gko; tsy
drdk
ma[kj lrk gs ns[ko
tsyk
le>asu [ksy
tsy xatk;
teks vksj>Bh;k
ns[kr jg;
lwjkt ds liuk
ts liuk
ds iksals [kkrhj
lgh lgh
tEeks Qhjaxh riuk
ykjh ykjh
ysx; iVda;
phph;ko;
pkca; vÅ gVd;
pwUnh
d[kjks /kj;a m[kku;
d[kjks
Åij reapk rku;
dksuks yk
iVd; dksuks yk dpkj;
ehjpk
d[kjks vkWa[kh esa Mkj;
yksgk rkr
rkr dj Mkja;
vkad;
Hkwat; xksHka; ekja;
lg;
lcs xwu xwu ds riuh
riuh ds
jghFks gksds [kiuh
vÅ nw pkj
?kjs ds ?kjysok
djr
Qhjaxh eu ds lsok
tbZls
jkou ds ?kjHksnh
dj Mkjhl
yadk ds Nsnh
obZlus
gejs nsl ds Fkksdhu
cgerh;k
nsl [kjnaxh;k
phUg phUg
ds yhl tsyk
Qhajaxh
viu dksrh vaxh;k
Bksyk cus
csanjk dl ukp;
vÅ vius
HkkbZ yk dkap;
dg;
lwjkth ,ds lwj ek
ykMw
ca/kk;s ,Dds xwj ek
,d ekjs
ys vÅ nl mit;
nl ekjs ys
lgl mita;
vUrl
vks[kj xksgkj yk ikj;
ts gj
vYyj ijds gkj;
dUl yk
ekjs vkbZl dkUgk
lwUnj
rgWaw gej cj vk uk
lcdss
vkWa[kh lwjkt ds liuk
churh
chuksor djr dyiuk
vHkh
chyeuk Hkksjgk gksg;
;s chyes
ds csjk uksg;
pyo js
laxh pyo vaxkM+h
ewWag
djuk gko; djh;k
csanjk
[ksn ds ygjkcksu
nkbZ ds
gjh pwujh;k
jkst jkst
ds ejs th;s ys
cus gs
,Dds nhu ejuk
thuk gj;
yckjh ejuk
lkWap
rs[kj ys dk Mjuk
tw>s
cj vkxw vkgw
rÅu eu ighyh lwu yo
ikNw Qsj
?kwapu ugha nsoao
Fkhjk
twM+k ds xwu yo
Rkkr ygw
ds xjts ys
bu ukpghaa
rkrk&FkbZ;k
dl Mkjo
dfUg;k ikxh
>u
f<Yyk djgWaaw HkbZ;k
jsaxVw
yw<+w fQjaxh;k ns[ko
ts ugha
gsa ,d ewBk
viu /ktk
ygjk;s [kkfrj
xfM+;kor
gsa [kwaVk
vius viu
geyk >xjk ds
ns[kr
gko; reklk
rksj gej
>xjk esa viu
cukor
jklk &cklk
iqj[kk
ma[kj fl[kks; gko;
lcyk
>xjk djoko
nwlj ds
>xjk&>xjh esa
viu
tqxkM+ tekoo
;s ma[kj
cq/k uksg; ma[kj
fl[kkiu
ds Hkksjgk ,s
bu /ku ds
yksfHk;k xjcbZrk
?kjysok
pksjgk ,sa
Yksu&nsu
cj vk; jfgu ro
Caksap&fclk
dqNq tkfru
lbRrk cus
dgWaw jfgfrl ro
dk vbZlus
yksfj;kfuu
ghjk
eksrh lksu mxyFks
ekVh ;s
lksu fpjbZ;k
vm tku;
;s ?kk?k fQjaxh
eu[kas
gsa ckWa/ks xbZ;k
ns[k
bgkWa ds lq[k lair yk
QwVxs js
ba[kj vkWa[kh
Xwkj
le> ds Hkuu&Hkuu
>wexas
gsa cuds ekNh
vjs geh
eu nwlj ds
ckWaVk
[kk;s ys MjkZFku
ybZdk&yksx
yk NqNqok eqlwok
cuFks dfg
ds le>kFku
eqWag
yqdk;s ds fnu ugha gs
djs fl[ko
eqWagtksjh
yw Mkjo
dkWanh dl buyk
/kjds
gafl;k Mksjh
dPPk dPp
gafl;k /kj ds
lCcksa
cbZjh yk iwt Mkjo
VksaVk
esa Mksjh vksjek ds
Qkalh ds
QkWank Mkjo
Ukgh
lh[khgo >xjs cj ro
Tkh;r
ugha cpapkgh
dk
fcxkMgw yÅBh /kj ds
csanjk
vlu upkgh
dsidsigk
flxflxgk eu cj
lcds lc
gj pyFks
lhr ljh[k
lc dkWair jfgFks
tmu gk
vkxh mxyFks
xksM+
gkFk >u /kj ds cbZBo
>xjk
djo ngkM+o
nksxyk
uutfr;k >ik; ro
/kjds
th;r xkM+o
Lko ipkl
ctjaxk tqjds
mM+k
Mkjrsu /kqjkZ
dgkWa
[kaVkfru jkt djs cj
bgkWa
fQjaxh cqjkZ
egrkjh
lkadj esa ca/k;s
lqanj
vkWa[kh uhan ugha vko;
vyFkh&dyFkh
/kjs VdVdh
gkFk&xksM+
tw>s ds ydydh
jkr jkr
Hkj ds xqurkM+k
Qjdr vax
vax vm gkM+k
Xkqur&xqur
gks tk; fcgfu;k
?kj ys
fudy; Nkrh rfu;k
py;
vaxkM+h lcks ldsyr
vius viu
/kfd;kor isyr
Mcdr ygw
tw>s cj dkWair
lc Qkalh
ds Qkank ukir
vkt
ekjcks tsy ds eqf[k;k
vm
mckjcks laxh nqf[k;k
pyo
lcks ngh vm xwj [kk
[kkoo
fdfj;k ihrj iqj[kk
Nsnhyky
cSjhLVj lax ek
jken;ky
?kyksd jaxs jax ek
Bkdqj
I;kjsyky laxokjh
vm ctjaxk
lcks vaxkM+h
d[kjks
ckWag py; d[kjks cq/k
vkxw dk
gkso; u jg; lw/k
tkds
ns[kFksa tsyj HkkbZ
xfn;k
cbZBs [kkor [kkbZ
j[kfe[k&j[kfe[k
djr >xjgk
ru ys cyh
eu ys vxjgk
tsyj
dfgFks dkcj vk;so
vksbZy
tkgo ts lwjkt crk;so
lqanjyky yky rc gksds
dfgFks
geyk ldl u jksds
va/kjk
dksu fu;ko djs gs
lrcksyok
yk tsy Hkjs gs
dksp&dksp
ds tssy Hkjs gs
vm eu[ks
ds jsyeisy gs
dfgl
fQjaxh dksu , vxqok
nsor gko;
tho eqWag c?kok
lqanj
cans vaxkM+h ekrje
cknj dl
tc xjftl ?ke&?ke
xksfj;k
eu ds eqWag Qd gksxs
QDd ns[k
lqanj ld gksxs
Ckspdr
gko; ba[kj ikxh
Cksjk ;s
bgh yxk; ds vkxh
Cakns
ekrje tsy esa gksbZl
/kka/ks
ckWa/ks tksj iqjkbZl
Pyks dgo
lc cans ekrje
Pkyo Hkjo
lCcks tsy
xkWao jkt
?kj ?kj mfEg;kxs
gksxs tsy
Hkj jsyeisy
,d csj
cans esa chj ds
gkso;
ekrje ljx phj ds
cans
ekrje cans ekrje
yM+uk gej
/kje
cans
ekrje cans ekrje
ejuk gej
dje
cans
ekrje cans ekrje
cksyo
fcxu Hkje
cans
ekrje cajs ekrje
ygjkckssu
ijpe
cans
ekrje cans ekrje
gkso;
ugha [kre
cans
ekrje ] cans ekrje
dfgds
ejcks ge
vkt eksj
lax nl gtkj gsa
cans
ekrje ds xksgkj gs
drdk
>u yk tsy es Hkjcs
ugha Hkj
ldcs rc dk djcs
ge tsu
ekVh ds jfguss okyk
,d cjkscj
xksfj;k dkyk
cM+s
bgkWa xksfj;k ys dkjk
eksgu
lkWl&lkWal j[kokjk
vYyj gks
tEeks laxokjh
>jQj
mfBu exu gks Hkkjh
Tkho Hkys
ckWap; rs NwV;
vc gekj
mikl >u NwV;
fcu lqjkt
dk eqWag ns[kkcks
pyks
lqjkt vkxh flipkcksa
xksfj;k
lax lalksa esa ijxs
tsy
/ka/kk;s ijfNu ijxs
eqj>k;s
liuk gfj;kxs
lqanj lax
laxokjh vkxs
nq[k ds
lcks Hkqykxs ihjk
eqWag esa
vkxs ikuh
cjdl ykr
dikj ekj ds
mM+k Mfju
/kwj/kkuh
/ka/kuh[kksyh
drdk yk iqj;
drdk
>u cj lkaWdj tqj;
xksfj;k
eu ds tho dmokxs
vksj>fB;k
vksbZys ymgkxs
drdks
>u yk Hkhrjh jkf[ku
drdks
>u yk ckfgj gkafdu
lqanj yky
tsy ds Hkhrjh
?kyksd
mM+k; fQjaxh ds fpFkjh
HksaVs
tk; paUnzls[kj ukrh
Eakxk ds
dkxn dye lkFkh
Tksy
Hkhrj ys fy[k; dal ca/k
n; lqjkt
liuk yk vm dn
jfgFkl
ftgkWa yxkFkl vkxh
lcys
vksj>fB;k vm nkxh
rgha lcks
>xjk ds tj vl
[ksy [kre
rksj djcks cl
/ka/kk
x;sl Qsj ugha fFkjk;sal
?kkr djsl
tc eodk ik;sl
Pkkdj viu
?kqM+d ds dfgFks
Pkgs tmu
j[kokj gk jfgFks
Lkqanj gj
dkxn >u iko;
dkxn ik;
dye >u iko;
lqjrk ds
yeMksjok Mksjh
nkbZ ds
vkWa[kh vksjh&vksjh
HksaV djs
tko; egrkjh
eu esa
vksdj dyiuk Hkkjh
rksj cj
gs gFkdM+h vm csyh
Hkjs
frgkj iksjk vm gjsyh
jkstsp
thFkao jkstsp ejFkao
nsch
nsaork lqfeju djFkao
dfgFkao
eksj csVk ds >xjk
lRrh nkbZ
Hkkjr Hkj cxjk
,d fnu
lqugh lhryk nkbZ
egknUrsljh
vm egkekbZ
Qsj nkbZ
ds tho ugha eku;
Ckq/k
Qfjgj yk e;k gj lku;
/kjs
dysok /kjs irsok
e;k ds
xBjh dktw esok
nw/k yk
djds jcM+h yku;
dk;
feBkFks nkbZ tku;
tc lqanj
ys gkso; nwfjgk
rj rj
pwg; vkWa[kh vksfj;k
nkbZ yk
iFkjk giVk Nsad;
lqld tk;
ts lax tk ns[k;
pUnzls[kj
ds tho Hkjs vkxh
/khjs
&/khjs cuxs ckxh
Cck dksu
fnu ckfgj vkcs
vm lqjkt
vkxh flipkcs
cc kcal
c/k gj dc gksgh
vm drdk
fnu /kjrh jksgh
/khjt /kj
ugha gs tknk fnu
Ckhtk
NkaVs jfgcs fcu&fcu
Xkak/kh
cck ?kyksd Fkj gksxs
vc lqjkt
gj ?kj ?kj gksxs
vHkh yxr
gko; tmu vkxh
feygh vc
lqjkt eqWagekWaxh
cjdl
ctjaxk eksfV;kjk
ugha cpk;
xksfj;k ds gkM+k
feyr
lwjkt eksj nw ?kj gs
cgqrs tsy
Fkksjgs ?kj gs
chlks csj
tsy esa Mkfju
rHkks
fQjaxh ys ugha gkfju
yky cky
vm iky ds >xjk
rbZlus
lqanjyky ds >xjk
pUnls[kj
fcfLey vm Hkxr ds
lqUnjyky
?kyksd mgh dn ds
mEgh;ko;
tc /kjs vaxkM+h
mM+;
fQjaxh cuds dkaM+h
drdks
drdks vkxw vk;s
egrkjh ds
ykt cpk;s
NksVsyky
vm Nsnhyky ds
Tkcj
lqjkth lqanjyky ds
egktX; ds
gou cubZ;k
tsyk e;
ugha tkuao HkbZ;k
oks lc yk
eksj t; tksgkj gs
jkt mWadj
;s ykxknkj gs
uok jkt
ds uko txk;s
chj tmu
gj tho xaok;s
NRrhlx<+
esa uko ts m?kfju
Rks[kj ys
rks dqNq gksxs mfju
Qsj tmu
uso yndk xs
Tksyk
csjk ?kM+h Hkqyk xs
Oks lc
chj Hkqtaxk eu yk
Lkiuk
fn;s lrjaxk eu yk
csVh ,d
>u madjs dqy ds
lqjrk djr
gko; Qwy&Qwy ds
t; tksgkj
gs t; tksgkj gs
/kjrh cj
tsdj nqykj gs
Bksad;
cbZjh ds Nkrh esa [khyk
Ekskj
lqanj ds lqanj yhyk
lqanjyky ds cwM+grdky ds ihjk
dje ds
ykgks ysor ysor
,d fnu
vbZls vkbZl
lqUnjyky
ds /ku ds laxslax
tEeks urk
ijkbZl
iwj[kk ds
Mhg nh;uk ckjr
nq[k ds
djr j[kokjh
tk;s ds
tEeks tksjk djds
cbZBs jg;
nwvkjh
csVk irks
fcyxckBh eu
vyxk
Mkfju gakM+h
ts[kj efr
ys lqurk tkx;
vks[kj
m?kkjs ekM+h
ts[kj
ixjghrh lqjkt cj
uok mfne
vksjh;ko;
ts[kj
/kjs ikx esa fcerk
lqerckB
cu tko;
dgkWa
fcykxs cjr gosyh
vkt
dksuks ugha tku;
uk dksuks
yk Qjd ij;
uk rks
dksuks yk th;ku;
nq[k ds
lwjrk ?ksjhcsjh djs
ys nq[k
?ku gksFks
ij nw[k
ds dhjokj djs ys
thuxh /ku
/ku gksFks
lwanjyky
ds vkWa[kh lhjtr
jg; lwjkt
ds liuk
vÅ lwjkt
ds liuk ys >kQj
eu ds jg;
dyiuk
lr py iabZ;k iabZ;k
lo ds
cjkscj ,d gk gksFks
lr py
iabZ;k&iabZ;k
Hkys
yckjh lo Bu gksFks
lr Qsj
xtc ,d Bu HkbZ;k
cwM+r
M+ksxk [kksobZ;k lr ds
>wB
yckjh ds iDdk cbZjh
lr cj
yM+; vdsYyk vkxw
erk Mj;
yckjh ds xbZjh
uodj pkdj
,srh cj tk
vksrh
dgWaw crko;
e;k yxk
ds rhj cyko;
cyk ds
cwrk cuko;
ijyksf[k;k
uutfr;k lkys
da[kuw
nksxyk ycjk
dqcjh
ymBh esa rhj Mkj;
xksM+ yk
vks[kj gcjk
dqcjh
ymBh ds Mj ds ekjs
ycjk eu
nwfjgk Bk<+;
trds
nwfjgk Bk<+; eu[ks
vksrds
vksdj jhl ck<+;
ycjh ycjk
ekj [kk; vm
e;k iko;
lrcksyok
dqcjh
ymBh vWamgk&>amgk
dj nso;
[kksjok dksyok
tqUuk
eu[ks pelwj ds
dqcjh
vHkks ugha Hkqyk;s
drdks
>u ns[ks ns[ks vm
drdks
[kk;s [kk;s
p<+s
yckjh M+ksaxk eyds
ys Mj Mj
ds thuk
vm lr tgj
cjkscj yk
gjfgUNk
cbZgk ih uk
lr ds cy
esa js iapHkbZ;k
dj fnu
dojo ds djybZ;k
lr yk
fy[ks iksaNs ugha ykx;
lr gj
lqjrk ys ugha Hkkx;
dksu lax
nso; rs NksM+;
dksusk
Hkys xky eqWag eksj;
lr vm
lbZRrk jk[k j[kbZ;k
lr lax
jfgFks fdlu dUgbZ;k
cycy
>wB yckjh xi ,
vm lr ckB
pybZ gj ri ,
ycjk ycjh
drdk ckspdFks
cksyr
cksyr yckjh FkdFks
dgs yckjh
tc [kqy tkFks
rc ikuh
vkWa[kh es vkFks
e;
dfgFkao >u cksy yckjh
[kk ys
Hkys ekj vm xkjh
,d ckr vm
lr esa gksFks
lr ds
chtk ijrhr yk cksaFks
naryk
jkst cqMr gao dfgFks
,d fnu
fljrksu cwM+r jfgFks
Qsj
dksuks gj ugha ifr;ko;
dfg naryk
csycsygk gko;
naryk ej
ds ikuh mQyxs
vks[kj
uko ds gkuk pyxs
naryk dl
fcu ejuk ejFks
yid yckjh
esa ts ijFks
,d vCcM+
gksFks lr [kwaVk
Drdks
>wB >wB Qsj >wBk
Lqkuo
lcks js ckcw uksauh
>u
djgw yckj ds cksuh
dgWaw
cksygw ,d yckjh
Qsj
Hkqxruk ijgh Hkkjh
Lkr ri ds
jn~nk gsa dkWaVk
dkWaVk
lgs ijksuk gs ?kkaWBk
csj csj
tc dkWaVk xM+gh
rks tX; gj
etxwr ijgh
Qsj fxjk;
xjsjk vkgh
bpuh
fcpuh NkUgh Nkgh
vkds
<+dsygk vka/kh /kwa/kh
,Dds djgh
ewMh pwUnh
lr ys ra;
>u Mxex gkscs
Qsj ,d
fnu ra; txex gkscs
ycjk ycjh
iki ds Hkkxh
lrcksfy;k
icfjr tl vkxh
cM+s cM+s
iksFkh ds fdjok
ckas; ld;
ugha lr ds fcjok
ns[ks go
egkHkkjr xhrk
vxfur
>wB lkaWp ,d chrk
dk crkao
,d fnu ds dhlk
lqaUnj
ckafpl lr pkyhlk
uaxk iqnd
nkbZ ds dksjk
xksfj;k
iwN; lqjkt l/kojk
oksyk dg;
lqjkt gk pkgh
rqEgyk
yku dksu vejkgh
lqUnj
dfgl ge dkVr tkcks
ra; dk
nscs ge gk uaxkcks
pkjks
xqjeqV pqUnh okyk
ts[kj
gkFk fu;ko ds ikyk
dfgFks
rgha lqjkt dgs gl
ns[ks
dHkw lwjkt jgs gl
lqUnj
dfgFks lqjkt dgr gao
pkgs fxj;
dksuks xkt dgr gao
dk
m[kkugw gej fQjaxh
ge
i<+cks lqjkt cj caxh
pksj yckj
Hkys fxafx;ko;
lqUnj lr
yk xjt xksfB;ko;
ts lqjkt
ds ftfHk;k ykus
xksfj;k
eu gks tkoa; cbZgk
oks lqjkt
ds NRrhlx<+ esa
lqUnjyky
gk mjFkh djbZ;k
oksdj
crk;s jn~nk pkrj
xm dl
nw/k lks>gk ikrj
/kjds
pygh ts laxokjh
Okksdj
cugh vyx fpUgkjh
Pkkj csn
gs vm iqjku gs
lCcks esa
lr ds fx;ku gs
lr vm
lqlaxr tsgj ikFks
ftuxh
vksdj lqQy gks tkFks
lr gs
lks>gk lr gs lknk
lr , x:
lCcks ys tknk
trdk fjlh
equh vm fx;kuh
NkWaV
NkWaV dfgFksa lr ckuh
Hkys dlk
v, pqjpqj gksFks
Lkr ds
lksj xtc nwj gksFks
Lr gj
gksFks d: djsayk
[kkFks
mgh feBkFks tsyk
Tks[kj fl[kkiu
esa lr gksFks
Lcys cus
vksdj xr gksFks
Lko yckj
rd eWaqg yqdkFks
,Dds lr
gygyhr erkFksa
dgs yckjh
vkxh cjFks
vEej oks
lr cj ts ejFks
drdks
vkxh coaMj vko;
lkWap gk
dHkw vkWap ugha iko;
ycjk ycjh
tmu tukxs
ro Qsj
vksdj iki [kjkxs
fdfj;k
[kk; /kj; xm iwNh
rHks ys
gksFks ljs[kk iwNh
lhryk
egekbZ esa vekFks
rCHks
dgWaw ifr;k;s tkFks
lqu yckj
>u cksy yckjh
dfg ds
x;s gkao; vaorkjh
egkchj
ukud gk crk;s
i;xEcj vm
fdjhLu psrk;s
bZlk lr
cj p<+xs lwyh
lr gj
ugha gkso; ekewyh
xkscjdhjk
vk; yckjh
dqdqj xqg
dl gkWalh&pkjh
tku ds
dksuks [kk; ugha dwgk
dpjk dg;
vlr lk/kw gk
dfj;k
ewWag iksrk; ys ckWapo
tc rd ;s
xEer esa ukpo
lr ds
ns[ks >wB ?kqap jfgFks
lr ds ukd
lnk mWap jfgFks
lr chtgk
cksa /kjejkt dl
fxj ycjk
ds ewM xkt dl
cl lr ds
ra; ckB yk /kj ys
vm ,dj
mjFkh dj ?kj ys
dksuks
vko; lr >u gky;
,Dds lr
drdksu yk ?kky;
Tksyk viu
ijrhr ugha gkso;
Okksgj
>wB yckj yk cksao;
Dksu
lh[kFks yid yxkjh
Tksdj erh
mctFks dkjh
dk lkcwu
dfj;k yk /kksFks
dfj;k rks
cl dfj;k gksFks
Qwy ,d
oks drdks gko;
Qsj
dkWaVk Nsns ugha iko;
drdks
ycjk dg; yckjh
Qssj
vaarl gj nsFks xkjh
Dkcj geyk
tmu x<+bZ;k
Okksgj ,
lrcksyok HkbZ;k
trdk lr
ds ckB pybZ;k
eksj Mgj
ys tksgkj gs HkbZ;k
t; tksgkj
xhrk ds lr yk
t; tksgkj
vjtqu ds jFk yk
t; tksgkj
gs jFk ds gadbZ;k
t; tksgkj
rksj /kjds iabZ;k
t; lhrk
t; t; chjhtjkuh
t; tqx
th;r rqagj dgkuh
t; tksgkj
dkUgk ds calh
t; t; t;
gkso; j?kqcalh
t; tksgkj
gs gfjlpan yk
t; vksdj
lr ds lqxa/k yk
t; jksfgr
t; jkuh rkjk
tsyk tho
ys lr gs fia;kjk
t; tksgkj
lr lkWal ysobZ;k
t; tksgkj
lr nq[k lg;bZ;k
t; lr
ngjk t; t; lqnaj
lr ys flo
gs flo gs lqanj
rsjgh ihrjHkkr x;k gM+ljh ds fcjks/k
tqUuk tqx
ds fcPNy fcPNy
vm vydjgk
jhr fjokt
eu[ks ds
eqMfijok HkkbZ
vm xjhc
ds ewM+ ds xkt
Qsj dqjhr
ds /kkj tksjgk
tEeks
cksgkor tko;
?kj jkgu
/kj Mkj; pkgs
/kugk
d[kjks csapko;
Tks[kj
iqj[kk tksj ds jk[ks
Rkmu Qwnd
ds ukp;
vm
VwViawft;k efj;k
gfj;k ds
ekjs ugha ckWap;
x;k esa
gkM+ ljksgw dfg
Mksdjh
Mksdjk ej tko;
bgh vk;
vk[kjh fcnkxjh
dfg ds
tEeks fuHkko;
>jrh
fcnk nsor nsor
ewM+h
pwUnh ugha ckWap;
dj ugha
ldao dg sys Qsj
lxk ewM+
eas ukp;
pht[kobZ;k
iwr pyo
x;k esa
fiaMk ikjo
nkbZ nnk
ihrj iqj[kk
eu HkVdr
gko; rkjo
ckEgu vm
Bkdqj eu ds
lcys tknk
eleksVh
dksuks
ej; lj; [kk;s cj
pkghp
rsygk jksVh
trdk
[k/kjk ckEgu rrds
jhr fjokt
tubZ;k
viu ftfHk;k
ds lsokn cj
mghp rk;
fljtbZ;k
dk vks[kh
esa VksaVk dk[kj
dbZls
gko; elduk
tku; lcks
pykxr ds
Mkjk
lk[kk tduk
dksu ij;
xaMk;u esa bZ[kj
vkWa[kh
ewWan ds eku;
viu ,daxw
ckr yk lkLrj
lEer dfg
ds rku;
lqUnjyky
eus eu viu
djr jg;
xqurkM+k
yksHkthus
;s tcj pykxr
vUiCcj
xkM+k xkM+k
xksM+
gkFk esa dkbZ jp; Qsj
ikV ld;
ugha [kbZgk
,d gks;
cbZgk rs cbZgk
bgkWa rks
tEeks cbZgk
,d m[kygk
drsd iqjkso;
Tkksj
ftgkWa lc dksfYg;k
Pky;
ftgkWa cycy iqjku
mgkWa
dksu lqur gs veksfygk
lqanjyky
yk cbZgk ixyk
/kje ys
ghu crkoa;
vm vUrs
rUrs iqjku yk
viu tksj
ys xkoa;
ejuh Hkkr
[kk; cj
ckEgu eu
cM+ ydydM+k
cM+dk ckr
lqu; uk tku;
vius
isya; cdcdgk
ejuh Hkkr
tmu gj [kkFks
oksgj vk;
Hkw[kjkZ
jax
p<+kFks th esa pqVqd
fcxu
fQVfdjh gjkZ
g: gks;
cj x: mijgk
vm
nqf[k;k cj nksgjk
tmus yk
usors Hkqyk; x;
vksdjs
eqWag d: dqgjk
tFkk lfDr
ds fdfj;k dje esa
>u
mM+ko /kj ika[kh
<+ksx
/krwjk esa djs >u djo
ewM+ ys
cM+dk vkWa[kh
nw ckEgu
nw Bkdwj nw dsaoV
nw rsyh
tqfj;k;s
rmu esaj
lqUnj gj viu
tk
eulqHkk crko;
ts[kj
[khalk x: gs rs[kj
cj ij;kx
x;k th
Qsj daxyu
?kyksd rks
vbZlu
jhru esa >u c;k th
th;r nkbZ
nnk ds tsgj
,Ddks
Hkk[kk ugha ekuso
nkbZ yk
nkbZ ekuso uk
rks nnk
yk nnk tkuso
uko /kjhl
cijh thojk[ku
gksxsl
ra; thoysok
HklHklk;
vm ej; fcpkjh
dg; dksu
yk dsok
[kfV;k
[kjgj cbZBs Mksdjh
Hkw[k
essa iksV iksV ej tkFks
ns[k cijh
yk ybZdk eu
vm Mmdh
rksj f?kukFks
vks<+uk
?kkas?kV ijs clouk
rksj
vkWa[kh ewWan jsaxuk
fctjkor
ybZdk dksjh Hkj
vm j[kokj
vksdj Basxuk
cLlkor
vksdj vks<+uk yk
dkWapo
ugha pqjsuk
Hkksxr
ujd th;; vm ns[k;
vksdj
vojnk iqj; uk
eqVqj
eqVqj cjr tksxuh dl
Hkjs vkl
ys vkWa[kh
csVk
eqWag Hkj cksy uk dfg dfg
nso; nw/k
ds lk[kh
rHkks ys
rksj xjc ds ?kj esa
lsa/k
,dks ugha gksbZl
drdks
ewM+ iVd ds gkfjl
drdks
drdks jksbZl
va/kjh
Mksdjh HkbZjh dfgFkl
Qsj dgl u
nkbZ
Nasg phj
ds tx ns[ksl Qsj
tqPNk gs
vksdj dekbZ
[wku nw/k
ds urk eegkbZl
Ek;k gk
cuds NkUgh NkbZl
fNu fNu
x: x: x:okbZl
rj&rj
rj&rj nw/k cksgkbZl
c?knwn~/kh
Ndcksd fi;kbZl
dksu
lwokjFk iwr fc;kbZl
fljt&fljt
ds ekl ds /kksa/kk
dj dj
BqWavk BksBdk vks/kk
e;k oksdj
gks drsd erouk
dktj
vkWats Mkj fMaBouk
x<+
x<+ ds eu[ks dj Mkjs
viu xksM+
esa Vaxyh ekjs
ekfrl
vrsd erkbZl lc Qsj
xe ugha
ikbZl BxkbZl dc Qsj
?kwu?kwV~Vh
ds fpijk [kk;s
jfg jfg
vkWa[kh esa >weuk
ekNh eu
ds ?kko djks;s
vkWagh
ckWagh ?kweuk
fiVr
Fkiksjh Fkd tkuk
Qsj nkbZ
nnk xksgukuk
ftuxh ds
dkVs tEeks lq[k
fcxu lqrs
liukuk
ikgjks
viu djr lqjrk
vkWa[kh
ds dksj fQatksuk
egjkuh dl
dkVs ftuxh
gwu gwu
ds jksuk
dj ;sdj
lsok thojk[ku
drdk fnu
ds gs paoFkkiu
ejs ihrj
dksuks ugha ns[k;
dj dqNw
th;r ihrj ds ys[ks
th;r ihrj
lax gM+fcM+gaxk
ejs ihrj
vejk;s xaxk
th;r ihrj
ds /kjs u vaxjh
ejs ihrj
efj;k eu vxjh
th;r ihrj
ds xksM+ esa dkWaVk
iugh ejs
ihrj ds ckWaVk
th;r ihrj
lqrs [kjgj csVh
ejs ihrj
cj iyax lqisrh
th;r ihrj
ds vkWa[kh yk eqanuk
ejs ihrj
yk fn;k ns :a/kuk
th;r ihrj
cj Hkkr u ikuh
ejs cj ,d
ik[k ngdkuh
th;r ihrj
cj diM+k u vks<+uk
ejs ihrj
cj nkj ds cksjuk
th;r ihrj
lax >xjk >xjh
ejs ihrj
efj;k eu vxjh
th;r ihrj
cj xkyh xYyk
ejs ihrj
ikuh cj iYyk
th;r ihrj
gj ej; fcekjh
ejs ihrj
cj cjk lksagkjh
vc ytk;
ts gk vbZlu djFks
psr; tmu
Hkxoku ys MjFks
th;r ihrj
ds tho tj+ks ds
ejs ihrj
ds tho tqM+obZ;k
rksj
tEeks dfj;k djuh yk
ns[kr
gko; xaxk ebZ;k
nkbZ nnk
ds djtk NwVs yk
nlks tue
dgWw /kjcs
vksdj ys
eqDrk;s cj tho
ns ?kyks
ugha mcjcs
FkksjFkkj
djtk ys mcjs ds
Ekodk
>usp xaokoo
Tkrdk iwr
gkoo lCcks >u
Lksok
namM+ ctkoo
,Dds nkbZ
nnk nl ybZdk
Ikksal
Bk<+ dj nsFks
vm ,d
nkbZ nnk ugha iksal;
ybZdk
vbZlu gksFks
Fkkjh
cVdh ckWaVs vlu
nkbZ nnk
yk >u ckWaVo
djs vuhr
ds fNek ekaxo
xksM+ ds
/kwjkZ yk pkaWVo
rCHksp
rqagj nkbZ nnk ds
tho ngjk
gk tqM+kgh
eku xmu
yk rqagj ihrj ds
iqj[kk rd
vejkgh
lc chjFkk
fiaMk vm ikuh
cjk
lksagkjh vkuh&ckuh
th;r
fl;ku Hkwa[k ds ekjs
vm tkFko
rqe fiaMk ikjs
pq:ok Hkj
ikuh esa cwM+ tkoo
vm ihrj
iqj[kk >u xkoo
e;
fljrksu vydjgk dfgFkao
rs[kjs
lsrh dgWw ugha yfgFkao
xwg ewr
esa cwM+s jfgFko
dbZls
ukUgk ckjk ds lfgFko
vk[kjhiu
,d csj Qsj
ybZdbZ ds
vk; ygwVuk
rmuks esa
tCcj nq[k vko;
e;k ds
xaBjh ds NwVuk A
cbZB ds
cck nqvkjh esa
Bwl Bwl
[kkalr jfgFks
vkjks
ysor vkor tkor
dksu vkol
js dfgFks
drsd
crkoao dksu , rsyk
ukrh
uruhu f[kfl;kFks
rHkks cck
gj dksu vk; gs
iwNs yk
dgkWa HkwykFks
dk;
ljks[kk cck yk ijs gs
iwNFks
vobZ;k tobZ;k
fcu fl;ku
ds dksu f/k;ku
yk /kjFks
js eksj HkbZ;k
tc ?kj ds
lhjte fl;ku yk
twBk vm
cklh [kokgw
th;r ihrj
fjlok ds dbZls
ejs ihrj
yk eukgw
vuQHkhr
vuhr ckr gj
eksyk eu
ugha vko;
pkgs
dksuks lgjko; eksyk
pkgs
dksuks fjlko;
dk
fcxkM+gh dksu jlbZ;k
dk nsg;
lgjbZ;k
e; rks
Ik;Mxjh yk crk ds
rqgj
mckj[kkstbZ;k A
Pkwfd;k
esa Hkjds gkM+k yk
VksaVk
esa js ifgjs ifgjs
Ukrk
xksrk e;k ds ?kj ys
NVds NVds
cfgjs cfgjs
Xk;k tkcs
ro x;kjke th
djgh iaMk
gj gjke th
vkuh ckuh
xksB xksfB;kgh
uksV
ns[kkcs eksN djkgh
eksN dgwW
ibZlk esa gksFks
Qsj x;k
esa dk jk[k leksFks
Tkh;s
[kk;s ds lc jn~nk ,
vHkjkxs
ro Fkw cn~nk ,
xaxk ds
icfjr ikuh yk
gkM+k Mkj
Mkj >u ikVo
Fkksfjd
xaxk ds nq[k ckWaVo
Fkksfjd
xaxk ds nq[k ckWaVo
djo xquku
dqNw rks xqukuhd
gkM+k
jk[k yk cksjr [kkuh
bgh dje
esa vm drdk fnu
icfjr
jfgg; xaxk ikuh
xaxk tHks
yqdk tkgh rc
lc xaxk
dfggo vm lqfugo
dk xaxk
xaxk ugha jfgg;
rc tkds
xaxk cj xqfugo
icfjr
xaxk yk ft;u no
lcyk ;s
ikuh ih;u no
;s
HkkjrHkwabZ;k ek cbZgk
Tksrh
tkcs rsrh rhjhFk gs
HksoHkatk
gjfgUNk gks tk
tmu esj
rksj e;k ihjhr gs
mgkW mgkW
gM+ljh djo vm
ikuh nsoo
fiaMk ikjo
Qsj
x;kljh cj ?kj vkxh
yxk >u
HkwjhZ ckjo
,Dds Bu
ij;kx gko;
dfgFks
geu lqus gu
vm ij;kx
gko; e; dfgFkao
ftgkWa
vk; eksj tueu
tbZls
xaxk tequk ljlrh
tqj ij;kx
cus gko;
nw Bu
fn[kFks ns[kc esa Qsj
tbZls rhu
xus gko;
vksbZlusp
NRrhlx<+ ds
jkfte
rqEg ns[ko vkds
nw ufna;k
ds /kkj cksgkor
,d yqdk;
ytk ds
Hkkjh
ikWao cgqfj;k tbZls
Ekgkunh
ds ikuh isy;
ibZjh
ifgjs ibZjh jsaxr
ikuh
[kjkZ [kjkZ >sy;
vm
lksa<wj tsu fn[k; ugha
Qsj ge
xquxkjh xkFku
lksurhjhFk
dsa frjcsuh esa
laxe Mqcd ugkFku
?kj ds
ukaxnso yk NksM+
fHkaHkksjk
iwts yk tkFks
viu cq/k
esa rqEgh crkoo
dk oks gk
xquhd dgkFks
djo xqeku
ge vbZlu
HkwabZ;k
esa tue /kjs gu
Qsjxquku
dj ns[ko ,dj
drdk eku
djs gu
dksuks
thuhl jg; tx ds
eu[ks gj
eku c<+kFks
eku
c<+kFks tuesa ekVh ds
rmu vEej
gks tkFks
tue
nsobZ;k egrkjhu ds
djtk dqNq
rks mrkjo
djo bgkW
vlukan nku vm
iqj[ku
fiaMk ikjo
QVQV ijds
daxyk eu
Tkhosp
>u ns Mkjo
pqeqd eqank;s vkWa[kh yk
vc rks
rqeu m?kkjo
cq/keubZ;k
ckr j[kbZ;k
vutfr;k
eu vxwokxsa
ekj
Qywn~nh <+ksxhgk tEeks
ÅWapewfM+;k
iNwokxsa
nq[k
Hkksxr larki lgr Qsj
psrr dgkW
gs cbZgk
rbZgk ds
ckr yk ysxs cbZgk
rHkks jVr
gsa rbZgk
cq/k yxk;
uk cq/k eku;
oksgj
[kfPpr nq[k ikFks
nwlj ds
lq[k ns[k dqM+dFks
tho vkxh
cj tkFks
vkt
?kyksd ij;kx tobZ;k
eu gj
derh ugha gs
jkfte rhjhFk
vobZ;k eu[ks
euds
?kyksd xurh ugha gs
lqanj gj
rks tue /kjs
ekVh ds
eku dj;
mgh :[k
ds ukuqd Mkjk
lqanj mij
xqeku dj; A
Vhdk&cjth
peds
>>ds vm MjkZ;s
jk[ks
j[kbZ;k yqdk ds dksjk
vxqu lxqu
esa Hkjs iwjs ds
nkbZ cus
ds lk/k l/kaojk
yViV esa
uoeklk dkVa;
csVh
dgWaw fc;koa;
ejdh esa
ewjdsV ds Hkjds
HkwabZ;k
esa xfM+;koa;
dgWaw
th;ko; rHkks dgkW
Qsj eu[ks
tku; vksyk
gcds pkcs
dl xksfB;k ds
Nsnjk
ikja; pksyk
Pkj cfjl
ys Vgy&Vwgwy
ikWap esa
tk; fcgkbZ
ijkZ esa
Hkkaoj ikja;
/kjk ds
ukuqd [kkbZ
Rkmuks
esa lqjlk dl eqWag
Qkjs
dqjhr ds ?kkWaBk
dje /kjk
ds vko; csVh
Hkkx Qdr
cl dkWaVk
dc dbZls
tufel dqjhr
dgkWa ys
QwfVl ihdk
;s[kj
ewM+h iwNh ugha tkuu
lquFkau
dfgFksa Vhdk
ekFk yxk;
ds Vhdk uksg;
Qsj ikxs
;s[kj ts ph[kk
Tkhoijgk
ckEgu lekt esa
tjr&cjr
;s Vhdk
csVh ds
cki gk drdks [kqjp;
rHkks
dgkWa ifr;ko;
cj ds cki
rHksp eku;
tCHksp
Vhdk iko;
tc cj
dbZuk ns[k rkd ds
[kko;
Vhdk ds fdfj;k
gjnh
p<+; vm fiamjh ifgj;
rHksp
nqymjhu fifj;k
vViV vm
yaiV lekt ds
pkWamj
jkst pckuk
dksuks
mnhe dj Qsj dbZuk ds
cki yk
ij; fuHkkuk
lxk lxksr
crkoa; jn~nk
iki djs
vc dj iqu
dgWaw ys
yku ldsy ugh arks
xqu xqu
pqj pqj vm /qku
cj ds
eM+ok ds [kjpk yk
dbZZuk ds
cki mBko;
rHksp
p<+; cj yk rsypX?kh
vm cjkr
?kj vko;
nkbZ nnk
tho dyfdaFkok
vm lxk ds
jksgks&iksgks
?kj
ifjokj nsjku tsBku ds
nkWar
fuiksjr gks gks
drdks tru
dj cki ciqjk
Vhdk tksj
ugha iko;
Ckgqqrs
ns Fkksjgs yk
eM+ok esa
fn;s capko;
Vhdk ik;
ds ikNw ckEgu
jliwr
Hkkaoj ikj;
mfne
mfne djds ciqjk eu
xksM+ esa
ikxk Mkj;
rCHks
gks; fcgko tHks
Vhdk ds usax
iwjkso;a
csVh ds
fcgko laxslax
Vhdk ds
lsrh jksoa;
HkkWaoj
esa cbZBs csVh ds
nkbZ nnk
tho /kd&/kd
cj ds nnk
/kjs ewBk Hkj
ibZlk ds
ekjs pd&pd
csVh ds
cijh nkbZ cijk
nnk eqM+h
/kj cbZBs
csVk ds
nnk ds dk iwNcs
gko;
vabZBs&vabZBs
lCcks ?kj
csVh gko; Qsj
psr dgkWa
gs dksuk yk
ikjh vkgh
ns[ks tkgh
vHkh Hkjr
gs >ksyk
cj ds nnk
ds gkFk esa jg;
fpr iV
nwuk iklk
dbZuk ds
cki fcpkjk namM+r
Mcdr jg;
yklk
Ckkfgj
ckfgj lxk leks[kr
HklHklkr
vm rjh&rjh
nkbZ ds
nnk Qkank esa Qals
csVh
tbZls gksxs xjh
le/kh
ikxk xksM+ eM+ko;
oks yfr;k
ds lku;
jksok xok
ds tho tqM+ko;
Vhdk ysds
eku;
;sdjs
lsrh nkbZ nnk
csVh
>u gks; euko;
vm csVh
ds nkbZ cki ds
tho ijku
flgjko;
djds fcnk
ferku gj
lqanjyky
esj vk jksFks
csVk
gksFks rs gksFks Qsj
csVh dkcj
gksFks
lqanjyky
?kyks ds jb;
ikWap
ikWap >u fcfV;k
Qsj dqjhr
cj vksj>bZ;k
Lkc fnu
ds vksj>fB;k
MksdjhnkbZ
cM+hnkbZ cbZBs
Ckfguh vm
egrkjh
Lalks djr
xqur MjkZor
cj fcgko
ds yxkjh
lcys tknk
cks/kuh ckbZ
tho grkl
dj Mkj;
vius
xksalbZ;k ds pkjh dj
tkWa?k yk
dbZls m?kkj;
cM+h dg;
cjisygk csVk
dbZls
fcgko djokgh
fcu Vhdk
[kipygk euds
dbZl
ewWag vekgh
lqanj
dfgFks viu nkbZ yk
viu rhj
cyk ds
vlhn rksj
eksyk feygh ro
ns[kkgWaw
lekt gyk ds
ybZdk eu
ds fcgko rks djgWaw
Qsj fcxu
Vhdk ds
jghga;
vVy dqWaokjh dgWaw
vk;s gas
dje fy[kk ds
lksu ds
lhy lksus ds yksM+gk
pedr cjr
gosyh
Qsj viu
lqjcbZgk lqanj
Eku; ugha
cjcsyh
drdks ds
tho tjr cjr
;s fjokt
ds ns[ks
Djr jg;
>xjk lqanj gj
madjs
euds ys[ks
lqanj
lqer /kkj [kjkZ esa
ts vko;
rs cksgko;
ts[kj ?kj
esa csVhp csVh
lqu ds
ckr eksgko;
pyr lqckB
dksuks u dksuks
[kfPpr
feyFks laxh
/ktk /kje
ds Qgjk;s cj
/kjFks ts
gj eujaxh
le/kh viu
dVkj ds nsf[kl
cq/koUrk
xqu fifj;k
csVh eu
ds Hkkaoj ikfjl
viu
iwjksbZl fdfj;k
ikWapks
csVh cM+s cM+s
jktk jkBh
?kj Mksyk
fnl
cbZBkj yky lqanj
mfju dj
Mfjl pksyk
jkedqaWoj
lq:tdqWaoj
dslj
lqlhyk ljkstuh
ljyx
ikWapks >u cfguh
:Ik jax
cjr xquh
fcu Vhdk
fcgko ds vksdj
ckr tsyk
eu vko;
rmus
ckEgu ehr ferku
lxk le/kh
cu tko;
ijxs tc
csVh eu ds
HkkWaoj
ijxs fcu Vhdk ds
Qsj
mBkbZl ckuk lxk
Lkekt
?kyksd lh[kk ds
Xkksdqy/kj
nsoku uko ds
mRrh
ea>ksr ds xaÅfV;k
vksdj ?kj
yk vatksjs cj
fxl
jkedqWaoj uko ds fcfV;k
lc ys
cM+s cfguh eu esa
lqanjh lc
xqu vkxj
rqd ds
Bmdk ckr cksybZ;k
mTtj ikrj
ikrj
nwlj csVh
lq:tdqWaoj
cqVjh vm
csycsygh
lam[kuhu
xguk xwfj;k vm
viu ckr cj
isygh
lksuiqj
ds tehnkj
lkfydjke
feflj ?kj
e;k ds
/kkj fjrkbZl tkds
Ndkcksd
eu Hkj&Hkj
dslj uko
ds rhlj uksuh
xbZl
jufpjbZ xkWao
floijlkn
feflj jfgl
vksdj
xksalbZ;k ds uko
dksutuh
dk dje dek ds
dslj ckbZ
gk vkbZl
dks<+
QwVxs gkFk xksM+ Hkj
th;r Hkj nq[k
ikbZl
ebZdss
esa nkbZ ds ewWag vm
cki ds
FksHkk ikds
viu
[kjk;s iki ds ykxk
ys Qsj
dbZls Hkkxs
lgr lgr
nq[k ?kkaBk ejxs
rHks
fljkbZl dfguh
lq[k lair
esa jkt dfju
Qsj vksdj
pkjks cfguh
Uko
lqlhyk vm ljkstuh
nw fcfV;k
,ds ?kj fcgkbZl
flon;ky
ds lqlhyk vm
xaxk/kj
ljkstuh dgkbZl
cus ckr
yk mgh gk /kjFks
ts gksFks
xquoark
xquoark
ys cM+s dHkw
ugha gks;
ld; /kuoark
csVh euds
cki fey;
muyk ldsy
ds dfgFks
lqUnj ckB
crkor gao e;
dgWaw
cw/k esa yghFks
Vhdk
ekWax; rs Hkh[keaxk ?kj
dHkw
>u nsoo csVh
ykuo dqNw
rks vkxw dksrh
cq/k ts
gk gko; psFkh
e; gk dgr
gao fcu Vhdk ds
vc fcgko
dj gksgh
fcxu
dqjhr fuHkk;s cugh
cj dbZuk
ds tkasgh
tmu u
ysgh Vhdk vksdjs
vaxuk
Nokgh eM+ok
yij
>ij ts djgh rs[kj
csVk gk
jfgg; fMaM+ok
ckr lqu
ds lqanjyky ds
drdks
>u Hkao rkfuu
drdks
iNjsaxk eu[ks Qsj
ckB crk;s
yk ekfuu
tmu gj
ekaWx; Vhdk vksdj
?kj fcgko
ugha gkso;
fM+aM+ok
fMa+M+ok Vwjk /kjs eu
cbZBs
cbZBs jkso;
Vhdk
eaxbZ;k ds ewWag dfj;k
gks;
fQjas ekjs ekjs
ewWaag
Qjdko; dksuks c<+ p<+
dksuks
xksB esa gkjs
lqanjyky
ds lcks txk;s
eu[ks
tkxs tkxs
uok twx
ds mjFkh djbZ;k
dl eu[ks
eu ykx;
vksdj ?kj
Mksyk ugha mrj;
tmWau gj
ewWag yeko;
cacjM+r
fM+Maok ?kj ns[kds
eu[ks
ugha veko;
lRrckB
esa fn;k cjbZ;k ds
drdks
laxokjh gksFks
vm dgWaw
,Ddks ugha fey;
lCcks
ludyi gksFks
ts Vhdk
ys nkbZ nnk ds
gkFk
xksM+ VwV tko;
vm csVh
gj dksjk nkbZ
ds djybZ
dl vko;
rmu Vhdk
ds tj m[kku ds
ra; gk
jgs <+yxk;s
oks Vhdk
ds :[k cslje jghl
tsyk ra;
midk;s
ijs ijs
Qsj gfj;kxs gs
vksdj
Mkjk ikuk
vkt mgh
nkbZt cuds
tho ysor
gs Qsj vk uk
,d lwjlk
yk rks ra; ekjsl
Qsj ,d
lwjlk vkxs
dk frugk
dk /kuoark
tEeks
>u ,sek c;kxs
lqanj
rksyk ,d csj Qsj
;s
HkwabZ;k esa vk;s yk ijgh
dksuks
ekjs ugha ldr gs
;s jDlk
rksjs cwrh ejgh
nkbZt
tksjr derh gksor
cki ds
/ku csVh ds tokuh
jde&jde
ds bpuh&fcpuh
rs[kj
ikNw xjgu ikuh
cqxwj&ckxj
eu fjaxh&fpaxh
uok jsokt
cukor
ijcq/k
eku ds daxyk tEeks
Qksdyk
viu NaM+kor
tmu /kjs
gs <+ksx /krwjk
uhdrk yk
Fkksfjd lh[k;
drdk cq/k
gko; Hkstk esa
dksuks
esj ys rks fn[k;
fctyh
pybZ;k teks ftful ns
Hkys
>dr gs rhuks frfyd ns
csVh yk
ckstgk vkol lh[k ns
Hkah[k
ekWax le/kh yk Hkha[k ns
Pkjpfd;k
ugh arks nw pfd;k
Ukasx
iwjksor Qksdyk Qafl;k
<+ksx
pykxu uki vxfl;k
Hkys ih;s
ugha ist vm ifl;k
nkbZt
>u no nkbZt >u yo
>up
dgo d[kjks go esa go
dk
lksf>;kgw ej tkgw ro
ckr eku
ds ns[ko ,d ?kao
drdks
drdks tjr cjr gsa
drdks
thrs th;r ejr gsa
csVh euds
nqdky ijr gs
csVh
xjHksp Hkhrj ejr gs
csVh xjHk
Hkhrj >u ekjo
nkbZt ns
>u Hkkaoj ikjo
csVh lsoo
csVh capkoo
eksj vjth
yk eku rks tkoo
ugha
ekuso ro rqagj ukl yk
vkds
lamgr dkyh djgh
Qsj
dksuks ugha dghl >u dgw
tbZls ts
djgh rbZls Hkjgh
vksrds
ykyp ck<+r tkgh
trds tknk
nkbZt feygh
csjk jgr
dgWaw ugha psrso
ro ;s
nkbZt lc yk yhygh
daMsy ugj ikuh fu;ko
e;k
cVksjr /kkj cksgkor
tÅu /kkj
eu[ks esNjkor
ufn;k
ujok ugj ds ikuh
tsek lc
ekj; ngdkuh
ngjk ys
vxkl gj yso;
Qsj fy;s
cj ykgks nso;
Ikkuh
nso; lq[k vax vaxk yk
fpUg;
ugha xaÅfV;k daxyk
ugj uko
ufn;k ds cfguh
lq[k yk
ckWaVr fiyok eu yk
xksfj;k
eu yk ikj xksgkj vm
gkaWlr
gkWalr fcyok eu yk
ikuh ds
ijlkn yk ikds
e;k ds
[ksrh gj gfj;ko;
pkjks
ewM+k frgkj gks tko;
[kkjs
[kkj tc /kkj cksgko;
xkWao
dqaMsy ydBgk tEeks
ukUgs
cM+s xWamfV;k fdlugk
iko; Nydr
ugj ds ikuh
jlgk
[ksrh ljlgk /kugk
xjdV~Vk
xfj;kj fQjaxh
iViVgk eu
ikNw ijxs
>hads
iwnds Hkjuk ikuh
Ikk;s ds
nfynjh esa ejxs
jn~nk
lks> pybZ;k eu ds
vc dbZls
i; ik[kk gsj;
dbZls
xaobZgk Qkank Qkalo
xqu ldqfu
dl iklk Qsja;
[kksfM+y
jpa; iki ds jpuk
Pkksjgk
lcks fdlku yk /kjds
Ikkuh
pksjgk /kjds uko yk
/kka/kr
cka/kr ,dd dj ds
Ckmjs
ikuh txkr eM+koo
rHks
cmfjgo vkxw ikuh
vc ugha
py; rqagj gqfl;kjh
ekj Mjso
rqe vcM+ QqVkuh
lk<+s
pkj gtkj jksdM+k
,grjkQ ds
eu[ks ykuo
dgWw djso
tkylkth ro
ikuh cwan
fey; ugha tkuo
[ke[kj
ciqjk dgkW fHkaM+ko;
vrdk
ibZlk dÅM+h js HkkbZ
fcxu gkFk
gfFk;kj ds dbZls
yM+; jpr
gs gkM+k dkbZ
cbZyk
HkabZlk x: xk; lc
djs
yhykeh ysxs fQjaxh
/kedh
pedh nsor lc yk
Qqgjs&Qqgj
cdr caxh
Ekky
eoslh fcxu dgkW
[ksrh
ds dqPNw cwrk gkso;
dksu dje
ds gej fy[kk;s
dsjoN yk
vkds vc /kksg;
tc tEeks
vfu;ko ckr ds
lqanjyky
yk fefyl [kcj
cbZykxkM+h
Qank ds fudfyl
djds Nkrh
viu tcj
tkor Hkj
eu esa xqurkM+k
djr djr
lqanj FkjkZ xs
dsok
dfgrs dgr fdlku
fdlkuhu
ds VksaVk HkjkZ xs
teks mnkl
gnkl fdlugk
eu yk
laqnj ckaf/kl /khjtk
jn~nk
?kyksd crkbZl madj
vkWa[kh
esa vkWats ds fejpk
vrdk x:ok
xk; ysx ds
lqYysM+gk
eu dk;sp djgha
ikWap
dksl ys dksuks fuykeh
esa >u
tkgo rHksp gadjgha
?kjQks:d
cbZeku fQjafx;k
Cksaps yk
dgWaw yxkg; cksyh
jfggo
dyspqi viu viu ys
[kqljs
jfggo viu [kksyh
Rkqeu
vrdsp Hkj dfjgo
vkxw e;
ns[kr gkoao
dksuks u
dksuks jn~nk nq[k ys
mcjs ds
Qsj crkgao
lqanjyky
ds ihB djr
Qsj naos
fQjafx;k vkbZu
tbZls eu
vkbZl MjokbZu
pedkbZu ]
>>dkbZu
lqanj yk
ewM+/k:ok djds
dksuks
dfju ugha fpViksV
xqjhZ
xqjhZ ns[kr fQjaxh
vkWa[kh
NVdr cksV cksV
ewWg
Vkja; dgWaw Nhu igj cj
fcnfcnk;
Qsj vkoa;
v/kfjt
cijk lcks fdlugk
cl ns[kr
jfg tkoa;
dfju
equknh x:ok xk; ds
fyykeh ds
tc ,dmgk
isjs cj
tho NViVkr xk
xksfj;u
ds tho ymgk
dkcj tkur
jga; fQjafx;k
bZ[kj
ft;s ds FksHkk [ksrh
dj; inouk
ljckaoV ds
yd>soj
ds rs[kj lsrh
ckpk ekus
lcks laxh eu
viu
ns[kkbZu ckuh
ns[kds bZdj
vabZB vaxjsft;k
ekrk Mfju
/kqj/kkuh
dku esa
tqWavk ugha jsaxr gs
cbZBs
gkoo fdlugk
lkou
Hkknks Bygk&Bygk
ns[kr go
ifj;k /kugk
eu esa
vte jg; lqanj ds
dksuks
ugha ysg; x:ok
drdk drdk
dgkWa /kka/kgh
drsd
iqjksg; xs:ok
fljrksu
gksor fxl xqurkM+k
Fkksaj
cgqr yk /kkaf/ku
/kka/kar
/kka/kr vkxw ihNw
,srh
oksrh yk >kafdu
Lkcks
xaobZgk ,ds xwj ikxs
gko; vc
dk gksg;
dfgl
xksfj;k NksM+o x:ok
vc vm
tknk jksga;
?kj nqvkj
yk dqMdh djkds
vc th;u
ugha nsuk gs
ewM++ ds
Nijh uaxk ds vc rks
ba[kj tho
yk ysuk gs
?kj nwvkj
tc ewM+ ywdk;s
jfgg;
rHksp vksjf>ga;
dk[kj
ckpk ekus pyFks
vc ijiap
gj fnf[kg;
?kj ?kj
dqMdh fMxjh gksg;
Ckq/k gj
pdjk tkgh
gkFk tksj
ds ekbZ&cki
geh yk
Qsj cukgh
rc
fudkycks lCcks cnyk
gejks rks
ikjh vkgh
NksM+
gsjlV~Bh ,sc gsdM+h
gejsp xqu
yk xkgh
dqMqd
dja; ?kj rkjk nso;
vm
vkWa[kh NVdkoa;
ewBk Hkj
ljgk eNjh eu
rfj;k yk
eryko;
fNrdk
dqfj;k ds jkpj esa
rkjk
dbZls nsoko;
ns[k
iykuh Qfjdk jkpj
cq/k madj
pdjko;
dk gksFks
frugk fdlku ?kj
gafM;k
ijbZ dqM+sjk
jspdk
[kfV;k ] ifj;k psanjk
eaxlk ekNh
ds Msjk
rmu fdlku
yk nq[k ns;s ys
ykt tsyk
ugha vko;
lksuk
vkuk fljrksu oks jDlk
ys vko; u
tko;
cM+s
flifg;k yk NksVs flifg;k
dfgFks dk
dj Mkjao
rkjk lax
xqtj ladjh dikV
dgkWa ys
e; ykuao
vIiM+
lcks fdlku ds vkxw
xksfj;u
ds cq/k ikrj ijxs
Qfjdk jkpj
vm iykuh
lquds Qsj
lksaps yk ijxs
lqnajyky
ds vkxh esa vksdj
lksu gj
fnufnu mrj; [kj
[kjiuk
ns[k badj vaxjsf;k
eu ds tho
gks tko; Fkj
vax Hkys
m?kjk m?kjk vm
ykt yk
<+kds ,d yaxksVh
Qsj
yaxksfV;k dHkw ugha lg;
QksdV
nwlj ds eleksVh
Ikkuh ds
txkr ekWax ftu
Pkksjgk
dgr vrssd ftxj gsa
Ekky
eoslh trj&drj dj
cur
xkslabZ;k gej ?kj gs
,rokjh
cbZlk[kw eaxw
/kj ds
ewM+ yk cbZBs jksor
gfj;j
HkwabZ;k dbZls djcks
Vi&Vi
vkWalw /kkj fjrksor
jkevkljk
NNu&cNu ds
Rkc Bmdk
csjk esa vkds
Bsaxk viu
dpkjr dfgFks
Qsj tksjgk
mB dmok ds
dbZls
fuPpV iksaxiksaxgk go
Fkksd&Fkksd
ckr esa jksFko
Ckq/k
pyk;s NksM+&NkM+ ds
dgkWa ds
dgkWa cjksFko
pUnlwj
pyo xaWmfV;k esj
jn~nk mgh
gk crkgh
vksdj
vkxw tkds jksg;
[kfPpr
oksgj iksgkgh
dHkw ldsy
ds ld vxwokoa;
Qsj Nhu
esa MjkZoa;
Rka; e;
vkxw ds >xjk esa
ihNw
?kwap; <+dykoa;
dqcjh
eqMlfj;k esa ekM+s
ns[k ds
lCcks dkair
,ds
<+dsyr ,Dds ?kwapr
liV liV
ds >kadr
mepr uhan
jeat ds vkWa[kh
ns[khl
lqUnjyky nqvkjh
dbZls lc
ldyk; goo
dk gksxs
Qsj js ,rokjh
ikWao
ifju Qsj vxqu lxqu
cksyu rs
ugha cksyu
viu nq[k
larki dyiuk
eu esa
drsd f[ka/kksyu
jkevkljk
dkWair&dkWair
dfgFks
dyfdaFkok dhLlk
Hkjr
gqWadk: lc laxokjh
Ckrk
iqjku iphlk
Ukgjikuh
ds pksjh gkjh
x:ok xk;
fyekeh lkjh
?kj nwvkj
ds dwM+dh fMxjh
lqrr mBr
ds pcM+h ?kqM+dh
dksu
txkrh ysg; Hkjuk
vc gs
vbZlh rbZlh djuk
ljcl ugha
esVkou nsou
muyk ugha
esNjkou nsou
vkWa[kh
gj jhl esa yfy;kxs
dVdV ys
ewBk gk ca/kkxs
ul&ul
ru ds dkWais ykfxl
ns[k ds
lc Mjiksduk Hkkfxl
lqanj lax
pfyu laxokjh
vkxs madj
ejs ds ikjh
dl Vksjs
cj vfr;kpkjh
NRrhlxf<+;k
fcQj xs Hkkjh
Drdks
psFkh ds ekl [kk; gsa
rHkks
dgkWa j:gk fFkjk; gsa
pyo ldsyr
tkoo eu[ks
ikgha
vkseu tokc gdu ds
,dd xkWao
ds ,dd eqf[k;k
nqf[k;k
eu eqWag pqfd;k pqfd;k
lqanjyky
gk gok iNsyr
HkwabZ;k
ijs iFkjk yk [ksyr
Tkqfj;kbZu
tc tEeks v/kjgk
Tkksj
yxkbZl rc lqanj gk
Pkyo pyo
daMsy ugj esa
vc >u
ijo d[kjks xgj esa
vkoo rmu
laÅ[k ls vkoo
ugha vkoo
ro >[k ejkoo
Qsj lCcks
gksxs fiNyXxk
,d nwlj
lax Bxh ds BXxk
Pkhgwj
ijr cLrh ds cLrh
Tkc fdlku
eu dqgdh ikj;
lqanjyky
ds ckjs vkxh
lcds eu
yk gqndk ekj;
dksuks
iwN; lc dgkW tkr gsa
dksuks
dgr eksyk dksu cykr gs
dksusk
blkjk esa ifr;k [kksyr
dksuks
Nksir dksuks cksyr
tkoo
iwNbZ;k iwNo js vxwok
vxwok tmu
gsa lamgr c?kwok
tmu xkWao
ys Vksyh fudy;
vm nl chl
mgkWa tqfj;koa;
dksuks yk
dqNw dgs ugha ykx;
vius viu
tekr c<+koa;
yM+ ds
Qksjcks ugj ds ewgh
cxjkcks
xksfj;u cncwgh
Mcdr [kwu
[kkr jg; fdfj;k
vdcdk;
ns[kr lc frfj;k
tc
mfEg;kxs NRrhlxf<+;k
Qsj
xksfj;k eu chu ld gksxss
cbZBxs
teks fQjafx;k eqM+ /kj
xksfj;k
jax vm Qd gksxs
mgh ygu
esa xkWa/kh cck gj
uwu dkuwu
yk Vksjs jg;
ugha ekuu
rksj ckr fQjaxh
dfgds xtc
jVkVksjs jg;
ijlokuh
ds dkWalh nkÅ
es?kk
okys jken;ky
,Dds
/kjlk ds jgobZ;k
Rkkjkpan
lkgw lqdyky
jkfte
/kerjh gksor gksor
,d ywd ys
flip; vkxh
Tks vkxh
ds gou cubZ;k
Lkcks
lqjkth ,s cM+Hkkxh
Tkxex
txex jru lqanj ds
vm
tqfj;k;sa xkWao ds xkWao
ewM+hp
ewM+h daMsy esa gksxs
psr ugha
jfgxs dk dk uko
igqWafpu
tc daMsy ugj esa
phgwjs&phgwj
xksgkj lquko;
dksuks
lqjkthxhr yk xko;
cans
ekrjae dksuks nedko;
t;t;dkj
ds cM+gj jsjh
vkxw ikNw
tsouh Msjh
Qksj ds
/kkj ugj ds lc cj
Lkqanj
iqjksbZl viu fdfj;k
Ikjlq[k
ds j[kokj fijksghy
NRrhlxf<+;k
eu ds fifj;k
tbZls
v/ksj v/kj fQjafx;k
xkWa/kh
cck ds uko ys dkWai;
NRrhlx<+
esa ikjs fcxjgu
Xkksfj;k
lqanjyky yk >kaWd;
Lkaqnjyky
ds uhr fl;kuh
ckB yk
tEeks xkWa/kh tku;
vni djs
cj ,d nwlj yk
nwuks viu
xq: eku;
lkWaB&xkWaB
lc tku; xksfj;k
Mj&Mj
ds vm xksM+ eM+koa;
madj dl
yk Vksjs [kkfrj
uok&uok
mnhe fljtko;
Hkjuk
Vksjuk dsj mxkgh
mgh esju
?kfj;k fnu
vm eodk
ds rkd esa xksfj;k
pqIis
cbZB fFkjk fxu
ikuh cj
rjQr eNjh dl
eu[ks eu
ds tho tqM+kxs
lcds tho
tqM+k; ns[k ds
lqanj gj
varllq[k ikxs
ikuh ik
lc gksgks gkgk
vm lcds
eqWag vkxs ikuh
uksuh eu
ds vkWa[kh pedr
ckcw ds
vkWa[kh Hkjxs Nykuh
,dd dj dj
Qksj Mjsl ra;
NRrhlx<+
dksjk ds Qksjk
Rkksyk
dks[k fn;s Qsj HkqabZ;k
djgh tqqx
tqx rksj vxksjk
rksyk
dks[k fn;s Qsj HkqabZ;k
djgh tqx
tqx rksj vxksajk
ybZdk fdjokj
uhyeuh
ifgykaor csVk
xtc
xqukxj ckts
dqqynsch
ds n;k ys ts[kj
ewM+h
ljlrh fcjkts
i<+ds
vkor lkB cukjl
xqu yk viu
tuokbZl
lqanjyky
ds nkuyhyk yk
viu cy
NkWaV NikbZl
1. मदिरा सवैया
3. सुमुखि सवैया
5. किरीट सवैया
6. गंगोदक सवैया
8. वाम सवैया
9. अरसात सवैया
10. सुन्दरी सवैया
11. अरविन्द सवैया
12. मानिनी सवैया
14. सुखी सवैया
अरविन्द सवैया ·
अरसात सवैया
· किरीट सवैया ·
गंगोदक सवैया
· चकवित्त ·
छप्पय
· दुर्मिल सवैया
· दोहा · कुण्डलिया ·
मत्तगयन्द सवैया
· मदिरा सवैया ·
महाभुजंगप्रयात सवैया ·
त्रिवेणी ·
हरिगीतिका ·
बरवै ·
अनुष्टुप छन्द
· मानिनी सवैया
· मालिनी छन्द ·
इन्द्रवज्रा छन्द ·
चौपई छन्द ·
वसन्ततिलका छन्द ·
उपेन्द्रवज्रा छन्द ·
सरसी छन्द
· · मुक्तहरा सवैया
· उल्लाला छन्द ·
घनाक्षरी ·
वाम सवैया ·
सवैया ·
सुखी सवैया ·
सुन्दरी सवैया ·
सुमुखि सवैया
No comments:
Post a Comment