४ छत्तीसगढ़ी शब्दकोश १९/०९/२०२२ से शूरू येला
पुरोनी फाइल में संघेरे बर हे।
नराव () हानि, घाटा, नुसकान
पछगोसैंया () उत्तराधिकारी
पछगोसान() उत्तराधिकारी
पछगोसानी() उत्तराधिकार
कपसा() कपास
पोनी() रुई, कपास
सइमो सइमो
सँइफो सँइफो
सइघो सइघो
सँइते
सारासक्खा() साला, पत्नी का भाई।
सगनत्ता() सगे संबंधी।
सगलागमानी() सगे संबंधी।
सगभाई
सगबहिनी
सगलोगन() सगे लोग।
सगजन() सगे संबंधी, स्वजन।
दईमानता() दैवीमान्यता
सइत्तागिरैया() नीयत खराब करने वाला /वाली।
सत्ती असन जवई
सत्ती ऊपर बजनिया
सत्तीचौंरा
सत्ती पाट
सत्ती() सती माता।
सकहा
सकहा
सँखिया
संगरहैया
सँघरा
सँचरे
सच्ची
सच्चा
सजौनी
सँझाती
सँझकेरहा
सटंग परई
सेठरहा
सेठराय
साढ़ी
साढ़े
साथी
सेंद
सधौरा
संजोगहा
सफ्फा
सुफल
सबरीदाई
सँभारे पकरे
सरबाँवट
सलसलहा
सवा
ससकहा
ससकही
सहर
सहरिया
सहरनिन
गहर परे
टकरपरे
डिपरा() टीला
खड़हर() खंडहर
ढकेली क ढकेला() धक्का-मुक्की।
हुमेली क हुमेला(
पटेली क पटेला
खखोलई
खखोलवा
फोरे भंगेले
कपारफोरी-मत्थाफोड़ी
झालरसाया() झालर वाला लहँगा।
झालरलहँगा() झालर वाला लहँगा।
कनपुछियाझालर() कपड़े को मोड़कर कान और पूछ जैसी आकृति वाला लहँगा।
बांडूसाया() बिना झालर का लहँगा।
चिंड़ा() बड़ा बड़ा मिट्टी का टुकड़ा।
ढिन्ढा()
टिन्डा
पिन्डा
बिन्डाबीड़ा()बंडल बनाना।
मिंडामीड़न() गुथा हुआ आटा।
मुंडासाया
घोटरहा
टकरहा
ककरहा
खखरहा
चोकरहा
चकरहा
झकरहा
झगरहा
डंगरहा
दंगरहा
दंदरहा
पकरहा
भकरहा
लकड़हा
हकरहा
डकरहा
भोक्कड़
खोक्खड़
घेक्खर
खेखड़ा
खेखड़ी
अक्खड़
खोक्खड़
चोग्गर
जोक्कड़
नोक्खन
लोक्खन
फक्कड़
बोक्कड़
मोक्कड़
हेक्कड़
हेकड़हा
हेकड़ही
डँकरहा () खा जाने वाला, निगल जाने वाला
कुद्दी क कुद्दा
चुंदी क चुंदा
तनातनी
तीरी क तीरा
झींकी क झींका
झुली क झुला
मारी क मारा
देखी क देखा
पुछौला
लुकौला
तुकौला
बुकौला
हलैया
बलैया
बेलैया
बेला
घेरा
केरा
चेरा
जेरा
झेरा
डेरा
नेरा
पेरा
फेरा
बेरा
मेरा
रेरा
लेरा
सेरा
हेरा
काँदा
खाँधा
गादा
चाँदा
छाँदा
जादा
दादा
नाँदे
पादा
फाँदा
माँदा
रेंदा
लाँदा
साँदा
पुछौलापारी() पूछने की बारी।
पुछौलापार () पूझने वाला समाज।
जुझैयापार() जुझारू समाज।
हुद्दी क हुद्दा
दबकार
रीत चलागत
हबके
चाबे
गारीगुप्तार
सरू
अतिबकर अतिवक्र
ढेरियाय
ढमकउरा
ढमढम
ढम ढम
ढमढमा
ढमढमकरैया
ढमढमवाला
ढमढमवाली
ढकना
ढँचरा
ढपली
ढेबर्रा
ढेबर्री
टिपुर्रा
टिपुर्री
चुकचुक
लुकलुक
छुकछुक
झुकझुक
झुकुरझाकर
फिसिरफइया
घुसघुस
टुक टुक
बुकबुकी
बुकबुक
भुक भुक
तुक तुक
धुक धुक
पुक पुक
फुक फुक
रुक रुक
हुक हुक
हुकहुकी
लड़बड़ाय
गड़बड़ाय
फड़फड़ाय
भड़भड़ाय
हड़बड़ाय
टुड़बुड़ टुड़बुड़
खड़बड़ खड़बड़
घड़घड़ घड़घड़
झटकी क झटका() झूमाझटकी
सुपटा
सुपटी
सेपटा
सपटहा
सपटाय
सपटा
हपाटे
तुरतेताही
हुबेसे
खुबेसे
उबाय
थपरा उब ई
सिगबिग सिगबिग () असंख्य लोगो की भीड़ का विशेषण
रिगबिग रिगबिग () दैदीप्यमान दीप्ति के साथ प्रयुक्त विशेषण।
खपलई() पलटकर रखना।
इगिल-चिगिल() बिना मन के खाना खाना।
पथरा जुग() पाषाण युग।
जुन्नापथराजुग() पुरापाषाण युग।
बीचपथराजुग () मध्यपाषाण युग।
नेवदहापथराजुग () नवपाषाण युग।
चाक्कर
सपाट
बरोबर () समतल
बरोबरी() तुलना करना
बरोबरीकरैया() तुलना करने वाला
हुरपेटई
मुसेट ई
मारमुसेट मारकर और दमन करके
मारेमुसेटे टकरहा() दूसरों को मारने और दबाने का अभ्यस्त व्यक्ति।
टोंटा मुसेटई() गला दबाना।
मुसेट मुसेट खवई() दमन करके अर्जित व दबाकर रखा हुए धन को खाना
उत्तीपार() पूर्वी तट।
बुड़तीपार() पश्चिमी तट।
रक्सहूँपार() दक्षिणी तट।
भंडारपार() उत्तरी तट।
उत्तीपारभाँठा() पूर्वी तट।
बुड़ती पार भाँठा() पश्चिमी तट का मैदान।
रक्सहूँ पार भाँठा() दक्षिणी तट का मैदान।
भंडार पार भाँठा () उत्तरी तट का मैदान।
सुपटा() दबे सहमे रहने वाला।
सुपटी() दबी सहमी रहने वाली।
सलंगबलंग() लंबा चौंड़ा।
सपोटा()
सपोट्टा()
धीरलगारी
धीरलगहा
धीरंत
धीरधरे
धीरधरैया
धीरजाबंधैया
चँउकचाँदन() रंगोली
रंगाढ़ंगा() व्यवहार शैली
पटउँहा
कलमपुजेरी
कलमपुजेरिन
धुमरी()
धुमरा()
बंचक() वंचक, धूर्त, महाठग
हरुजेवन() अल्पाहार, हल्का भोजन, स्नैक्स
।गुड़सुखरी()
टोठियाय टोठियाय () रूखा रूखा व्यवहार
टुड़ुंग टुड़ुंग()
कुड़ुंग कुडुंग()
भुसरुँग भुसरुँग()
चभरंग चभरंग
कुटरुंग कुटरुंग
इगिल-चिगिल
गुलसुखरी()
नकमरजी()
नमूसी()
नखसुर्री /नखसुतरी()
नखसुटी
घाघर() बटेर
मुहाँ
बफाड़ा
मेकरामूते
रह
रहिनी () संस्कृति, रहन सहन, जीवनशैली
पटन्तर () उदाहरण उपमा।
रावनहत्था() आधुनिक वायलिन।
पुस्पकबिमान () आधुनिक हेलीकॉप्टर
अरहिवासी() अप्रवासी
अरहिवासी भारतीय() अप्रवासी भारतीय।
पहुना() प्रवासी।
पहुनई() अतिथि सत्कार।
अभारती() जो भारतीय नहीं हो।
लटबाहर() आधा अधूरा काम करने वाला/वाली
लमती() लंबा, विस्तारित
लमरी() लम्बा
लमसाँकुर () लंबा और सँकरा
लमछुचकी() लंबा और नुकीला
लमचौरस() लम्बा और चौड़ा
लमढ़ेकवा
लमढ़ेकवी
लम्बोदरा
लंबोदरी
लमहत्था
लमहत्थी
लमगहिरी() लंबा और गहरा
लमटेड़गी() लम्बा और टेढ़ा
लाम() लंबा
यहालाम () इतना लंबा
लाम्हीलाम्हा() लंबा चौड़ा
हथलमरी
हथलमरा
चमगिदरी() शुष्क त्वचा वाली
चमगिदरा() शुष्क त्वचा वाला
खदभुसरा
खदभुसरी
झुनुकबेला
अरहिवासी() अप्रवासी
ऐनी न इ मुर ई () कोई फर्क नहीं पड़ना।
केक ले करई()
लेदरी लेदरा()
लदर भसर
लदभसरी
लदभसरा
छेदका होके सुतई() थक कर सो जाना।
गोलगोला असन गोठियई(मुहा.)
दयनीय स्थिति में होने जैसे बातें करना।
तोरा तिखारी()
जोखा-तोरा()
तोरा-जोखा()
तिड़ीबिड़ी()
बई () मा
बा() पिता
भइदा() भाई
बाबू() छोटा भाई, देवर
दउ() बाबू या छोटा बेटा,
दई() बेटियों के लिए आदरसूचक शब्द।
बड़खा() बड़ा
बड़खी () बड़ी
बड़खाबई() बड़ीमाँ
ममबई() नानी
ममाबुआ() नाना
लइका-पिचका
पीला-पोरगी
भईबहुरिया() छोटे भाई की पत्नी
कुराससुर
लंजारा () फैलाकर रखना
पसारा() फैला हुआ
टूँड़ी
कनकी
ओंड़ा देवई
छीछीलेदर
तिरबेंगली
तिरबेंगला
मटमटही
मटमटहा
घोंटो
भरका भरई
भरक्का
रेटपोछन
ललबदरी
ललबदरा
ललमुँहा
ललमुँहा
कलमुँहा
कलमुँही
उकसैया
भड़कैया
झगरैया
बगरैया
लगरैया
चकरैया
पगुरैया
ओसके() सूजन या मोटापा का कम होना
पोचके
उखेनी
उखेनीलेवैया उकसाने वाला /वाली
गोहनैया() याद करने वाला वाली
गोहरैया याद करने वाला वाली
चिन्हा-बूंदा() चिन्ह
गझिन() घना
ओझियात () बातें करते हुए
जनाउर () जानवर
कुरो () अनाज नापने का देशी माप या एक काठा एक भुथिया, एक किलोग्राम चांवल लायक माप।
मइहन () कमतर
भुथिया () कुरो
टुंड़ी() साबुत अनाज का बचा हुआ टुकड़ा, अँखुआ
आरत() गैती कुदाल से मिट्टी के ढेले निकालना।
परछर () साफ,स्वच्छ
धनजोगानी () सम्पदा
चरपा()
झाफर() विस्तृत
बेहड़वा () कहना नहीं मानने वाला, घुमक्कड़।
बेहड़वी() उजड्ड, अक्खड़, घुमक्कड़।
नंदावत() लुप्तप्राय।
बिजाड़गोल्लर() खुला साँड़।
एकगंड़ा () एक सैकड़ा।
बोली () बल्ल संस्. बोलना।
भाखा() भाषा, संस्कृत के भाष धातु से निर्मित है।
हरक्कत () हानि, नुक्सान।
नफा () लाभ, फायदा।
चोला गुमान () देहाभिमान।
चोला गुमानी () स्वच्छताभिमानी।
परछिनगुमानी () स्वच्छताभिमान।
परछिनगुमानी () स्वच्छताभिमानी।
रूपगुमान () रूपगर्व।
रूपगुमानी () रूपगर्विता।
मयागुमान () प्रेमाभिमान।
मयागुमानी () प्रेमाभिमानी।
बेंदराबैराग () मर्कटवैराग्य, क्षणिक वैराग्य।
एकमुड़िया () एकांतप्रिय, सबसे अलग थलग रहने वाला/वाली।
शिवनागजड़ी () औषधिय जड़ जो काटने के बाद मुरझाते तक छटपटाते रहता है।
मंगलामुखी () हिजड़ा, बृहनल्ला, छक्का।
दँतनिपोरी ()
दंतैल () हाथी।
खिरसादाँत () बड़े बड़े दाँत।
खिरसा () हाथी का बाहर निकला हुआ दाँत।
खिसोरई () दाँत दिखाना।
पसरी/पसरी () पसली।
पलई चमकई (मुहा) डर से पसली चमकना, भयभीत होना।
पक्ती () पसली।
नकडेवा () नाक के हड्डी।
चेथी () चेथौड़ी/चेथौंड़ा।
पैतीअँगरी ()
फोरी () पोर, उँगलियों के गठान।
कनपट() कान के नीचे की जगह।
अवारे () एकबार जुँताई हुई भूमि।
अवारदून () दो बार खेत की जुँताई।
एकबँहा () एकबार जुँताई हुई भूमि।
दूबँहा () दो बार खेत की जुँताई।
दौना () मरुआ, खरपत्र संस्।
धँगड़ा-
धँगड़ी-
धँगड़ई-
धँगड़ानाच-मदमस्त फागुनी नृत्य।
धँगड़ीनाच-
धाँधुरसाँकुर-
बरोठाबागड़() ड्योढी, बैठककमरा, ड्राइंगरूम।
झोरफा () झुंड
पेरौसी ()
कुट्टी
अगवार
खखरा-बोदरा
भाँस () महीन गर्द।
फाँस ()
पाँकूभाँस ()
गर्दा ()
कटकरा
धूपकल्ला () ग्रीष्मकाल काल।
धूपकाल() ग्रीष्मकाल ।
धामधूसर()
धमधुसरी()
धमधुसरी()
हुरसेअसन ()
हेरसटहा
हेरसटही
हेरसट्ठी () अवमानना, आज्ञा नहीं मानना।
अड़दल्ली ()
ढिट्ठिन () ढीठ, जिद्दी, हठीली।
अड़जंग ()
भेट्ठा () भ्रष्ट, भ्रष्टाचारी।
भेट्ठीन () भ्रष्ट।
भेट्ठीन ()भ्रष्टाचार।
फड़ () जुआ खेलने पर पासा में जब कोई पत्ता नहीं आता तो उसे फड़ कहते हैं फड़ आने पर पूरा पैसा जुआ खेलने वाले व्यक्ति का हो जाता है।
खड़खड़िया () पासा वाला जुआ खेल।
जुआ-चित्ती () पासे और पैसे से खेला जाने वाला खेल
जुआखेल () पासों और पैसे से खेला जाने वाला खेल जुआ।
जुआड़ी/जुअड़िहा ()
मदक्की () शराबी।
मंँदहा () शराबी।
जुआड़ी शराबी () जुआरी शराबी।
अनपरतीतहा () अविश्वासी
अनपरतीतहिन ()
अनपरतीतहा () अविश्वास।
प्रतीत () विश्वास।
१/तुलसी के प्रकार
रामा तुलसी () रामतुलसी, इसके पत्ती भीतर की ओर मुड़े हुए हरे गहरे हरे रंग के होते हैं।
श्याम तुलसी () श्याम तुलसी।
लवंगतुलसी () गहरे हरे पत्ते वाली तुलसी।
श्यामदौना/मरुआतुलसी () लाल तुलसी, सब्जा, बेसिल।
बनतुलसी/मेमरी () वनतुलसी।
परदेसी तुलसी () अमेरिकन तुलसी, हाईब्रिड तुलसी।
सादादौना () कपूरतुलसी,
बैजनतीतुलसी () वैजन्तीतुलसी, इसके फूल पहले हरे फिर पककर लाल रंग के हो जाते हैं।
बनतुलसा () वृंदावन में पाया जाने वाला तुलसी का बड़ा बड़ा वृक्ष।
हरितुलसी/विष्णुतुलसी () श्रीहरि तुलसी।
लिमउतुलसी () नीबूतुलसी।
चिनमनतुलसी () वनतुलसी।
२/सभी प्रकार के गंध व दुर्गंध के लिए छत्तीसगढ़ी में अलग अलग नाम अर्थ सहित सूची देखें और छत्तीसगढ़ी के भाषायी के लालित्य का दर्शन करें।
चिर्रइन(स्त्री.) माँस के जलने की दुर्गंध।
भकरइन(स्त्री.) बकरे के शरीर की दुर्गंध।
मंदइन(स्त्री.) पुराने गुड़ से उठने वाली गंध।
धुँगियइन(स्त्री) धुँआ वाले आग में खाना पकाने से उक्त भोजन में आने वाली धुँए की गंध।
कसइन (स्त्री. ) पीतल के पात्र में खट्टे पदार्थ को रखने पर उसमें हरे रंग की पर्त जमने से उठने वाली गंध।
गोंदलइन(स्त्री. ) प्याज से उठने वाली तीव्र गंध।
भुरियइन(स्त्री.) फफूंद लगने पर उठने वाली दुर्गंध।
गोबरइन(स्त्री.) गोबर से आने वाली गंध।
कइहइन (स्त्री.) काई से आने वाली गंध।
पिसनइन(स्त्री.) गेहूँआटे से आनी वाली गंध।
बेसनइन(स्त्री.) चने के बेसन से आने वाली गंध।
मखुरइन(स्त्री.) तंबाकू से आने वाली गंध।
गुहइन(स्त्री.) विष्ठा की दुर्गंध।
कुसउन्द(स्त्री.) पुराना दहीं की दुर्गंध।
सरइन(स्त्री.) किसी भी चीज के सड़ने पर आने वाली दुर्गंध।
बिसरइन(स्त्री.) मछली की दुर्गंध।
करुवइन (स्त्री.)कड़वे तिक्त पदार्थ से आने वाली तीक्ष्ण गंध।
दइहइन(स्त्री.) दही की गंध।
मइहइन(स्त्री.) मठे की गंध।
दूधइन(स्त्री.) दूध की गंध।
दिनियइन(स्त्री.) चाँवल या अन्य अनाज में कीड़े लगने से आने वाली दुर्गंध।
रुनियइन(स्त्री.) दलहनों के भीतर कीड़े लगने पर आने वाली दुर्गंध।
अमटइन(स्त्री.) खटाई की गंध।
करुवइन(स्त्री.) कड़वेपन की गंध।
मटियइन(स्त्री.) मिट्टी की सुगंध।
मेहरइन(स्त्री.) घी बनाने पर तली में जमें महेरी की गंध।
जोंधरइन(स्त्री.) मक्के की गंध।
चर्रइन(स्त्री.) अत्यन्त खट्टे की गंध।
सबुनइन(स्त्री.) साबुन की गंध।
पिठियइन(स्त्री.) उड़द के पीठी की गंध।
बसियइन(स्त्री.) बासी बदबूदार भोजन।
लरइन(स्त्री.) बासी खाद्य पदार्थ से लार उठने पर आने वाली दुर्गंध।
चिटियइन(स्त्री.) तेल लगे पकड़े या शरीर से आने वाली दुर्गंध।
भोकड़इन(स्त्री.) पसीने की दुर्गंध।
भकरइन(स्त्री.)पसीने की दुर्गंध।
जरइन(स्त्री.) जलने की गंध।
पदियइन(स्त्री.) मूली की दुर्गंध।
रफरफइन(स्त्री.) किसी खाद्य पदार्थ को पकाते समय तली पर चिपक जाने से आने वाली गंध।
रफइन(स्त्री.) किसी खाद्य पदार्थ को पकाते समय तली पर चिपक जाने से आने वाली गंध।
चुरनइन(स्त्री.) छोटे बच्चों के पेट में कृमि हो जाने पर आने वाली दुर्गंध।
मुतरइन(स्त्री.) मूत्र की दुर्गंध।
मुतइन(स्त्री.) मूत्र की दुर्गंध।
घउहइन(स्त्री.) घाव से उठने वाली दुर्गंध।
लोहइन(स्त्री.) लोहे के पाईप से आने वाले जल सें आने वाली लौ तत्व की गंध।
मनखइन (स्त्री.) मनुष्य के पसीने की गंध।
खरइन(स्त्री.) खाद्य पदार्थ के जलने की गंध।
तेलइन(स्त्री.) तेल की गंध।
घीवइन(स्त्री.) घई की गंध।
३/कीट पतंगे
मेछर्राकीरा() तिलचट्टा।
मेकराकीरा() मकड़ी, स्पाइडर।
चाँटी() चिंटी, एन्ट।
जुँआ() जूँ, लाउस।
दिंयार() दीमक, टार्माइट।
फाँफा() पतंगा।
बतरकीरी() पतंगा।
बतरकिरी() फाँफा।
भौंरा() भौंरा।
भाँवरमाछी() मधुमक्खी।
फुरफुन्दी () व्याधपतंग, ड्रेगनफ्लाई।
माछी() मक्खी, हाऊसफ्लाई।
मँगसा() मच्छर, मास्किटो।
कनकट्टा() टिड्डा, ग्रासहोपर।
चुरचुरी() कनखजूरा।
तीसगोड़िया() कनखजूरा।
जोगनीकीरा() जुगनूकीट, फायरफ्लाई।
गेंगरुवा() केचुआ, अर्थवार्म।
बिच्छी() बिच्छू, स्कार्पियो।
ढेकुना() खटमल, बेडबक।
पानाकीरा() पत्तीकीट, लीफ इनसेक्ट ।
फलमछी() फलमक्खी, फ्रूटफ्लाई।
बद्धहस्तकीट, प्रेसिंग मेंथिस।
इल्ली() इल्ली, कैटरपिलर।
पेसुआ() पिस्सू, फ्ली।
दतैया() ततैया, वास्प।
झेंगुरा() झिंगुर, क्रिकेट।
तितली() तितली, बटरफ्लाई।
बगई() पशुओं को काटने वाला कीट।
४/जलीय जीव
मगर() मगरमच्छ, क्रोकोडाइल।
झिथरी() आक्टोपस।
चिंगरीमछरी() झींगामछली, लोबस्टार।
घोंघी() घोंघा, स्नेल।
सुतई() सीप, ओयेस्टर।
व्हेलमछरी() व्हेलमछली, व्हेल।
मेचका () मेढ़क, फ्राॅग।
नछत्तरमछरी() नक्षत्र मछली, स्टारफिश।
किरवा() कीरा, वाम्स।
केकरा() केकड़ा, क्रेब।
पानीघोड़ा() दरियाईघोड़ा, हिप्पोपोटैमस।
जलघोड़ा() समुद्रीघोड़ा,
जलगैया() समुद्रीगाय, मनाथी।
लिमावन() कछुवा, टर्टल।
लिमवान/केछवा() कछुवा, टेरटोइस।
जलबघवा() जलव्याघ्र, सीलायन।
उद() उदबिलाव, ओर्टर।
शंख() शंख।
सोनमछरी() सुनहरीमछली, गोल्डफिश।
सादाभलवा() भालू, पोलरबियर।
तलवारमछरी() तलवार मछली, स्वार्डफिश।
असंगकेकरा() एकांतवास केकड़ा, हार्मिटक्रेब।
फुग्गाआँखीमछरी()
हाथीमछरी() गजमत्स्य, एलीफेंटफिश।
बज्रखोल() हैलमेट उर्चीन।
परीमछरी() परीमछली, एंजलफिश।
भड़ंगामछरी() व्हेलमछली।
गंगाचील() गंगा चिल्ली।
बिदरूप() विद्रुप।
५/वन्य जीव
शेर() शेर, लायन।
बघवा() बाघ, टाइगर।
तेंदुआ() तेंदुआ, लिपर्ड।
चितवा() चीता।
करियातेंदुआ() काला तेंदुआ, ब्लेक लिपर्ड।
बनमानुख() वनमानुष, गोरिल्ला।
गदहा() गधा, डंकी।
लोमड़ी, फाॅक्स।
बइला() बैल, आक्स।
बेन्दरा() बंदर, मंकी।
लंगुरवा() लंगूर, बबून।
सियार, जेकल।
हिरन() हिरण, डियर।
भेंड़ा() भेड़ शीप।
भेंड़ी() मादाभेड़, शीप।
भलवा() भालू, बियर।
सादाभलवा() सफेद भालू, पोलरबियर।
बनगोल्लर() जंगलीसाँड़, बाइसन।
बनबरहा() जंगली सुअर, बोअर।
हाथी() हाथी, एलीफेंट।
ऊँटवा() ऊँट, केमल।
लमघेंची() जिराफ़।
डहनीघोड़ा() जब्रा।
साही() साही, पोर्सूपाइन।
भेड़िया() भेड़िया, वोल्फ।
कंगारू() कंगारू।
शुतुरमुर्ग () शुतुरमुर्ग, आस्ट्रिच।
गोल्लर() साँड़, बुल।
*मशरूम के प्रकार*
बटनफुटू() बटन मशरूम। ढिंगरीफुटू()आयस्टर मशरूम।
दूधियाफुटू()समर मशरूम, मिल्की मशरूम।
सादाबटनफुटू() श्वेत बटन मशरूम।
पैराफुटु() पुआलमशरूम, वालवेरिल्ला।
कनकीफुटु()
पतेराफुटु()
कठवाफुटु()
बिलईपोटा() बनपुटका।
चिरपोटी() मकोय, बनपुटका।
मगइचा() रसभरी, रसबेरी।
घुरमइया () रसभरी, मकोय फल खट्टा मीठा रहता है।
बनफोटका() मकोय, भणभुटका, एक खट्टा मीठा झिल्ली के भीतर मटर के दाने के आकार का फल जो कच्चे में खट्टा कसैला और पकने पर मीठा हो जाता है।
दउहा() संदेश, समाचार, पतासाजी ।
सिलियारी बन()
सिलियारी गोंटी()
जगड़ा/पोंगा/लेड़गा/ढ़ेखरा।
गभौती/गाभ() केले के पौधे के अंदर का कोमल तना जिसकी सब्जी बनायी जाती।
सूँघाबन/शुकलाबन
गुखरुबन() काँटेदार वनौषधि।
चिपीबन() खेत में उगने वाला औषधि जो कपड़े में चिपक जाता है।
खंगें-बढ़े
खँचवा() गड्ढा किया हुआ।
खँचका() गड्ढा।
खाँचा-गड्ढा।
परखाँचाखनैया() दूसरे का अहित करने वाला।
खेंझा-खेंझा-किसी कार्य को अलग अलग हिस्से में करना।
खेवन-खेवन() एक बार में ना माँगकर बार बार में किसी चीज को माँगना, या किसी कार्य को बार बार करके पूर्ण करना।
सोंद सोंद() सौंधी सौंधी गंध।
लइयाछोर() बिना रूके, अत्यधिक गाली देने पानी बरसने के साथ प्रयुक्त शब्द ।
पालाछोर() पक्ष बदलने वाला /वाली।
इरखाछोर() ईर्ष्यात्यागी, ईर्ष्याभाव त्यागने वाला/वाली।
हथछोर()हिंसक, हाथ उठाने वाला।
मोहछोर() मोहत्यागी, मोह को त्यागने वाला/वाली।
धरमछाँड़े() धर्मत्यागी, धर्म त्यागने वाला।
चोलाछाँड़े() शरीरत्यागी
मोहछाँड़े() मोहत्यागी
घरछाँड़े() गृहत्यागी।
भारछाँड़े () भारत्यागी।
दयाछाँड़े() दयात्यागी।
पंथछाँड़े() पंथत्यागी।
जातछाँड़े() जातित्यागी, जाति को त्यागने वाला/वाली ।
जाततजैया() जातित्यागी
धरमछंडा() धर्म पतित
धरमछंडी() धर्मपतिता
गरबछोर() गर्वत्यागी, अहंकार त्यागने वाला/वाली।
रूपगरबिन() रूपगर्विता, सुंदरता की अभिमानी।
रूपगरबी() रूपगर्वित, सुंदरता के कारण गर्वित।
बुढ़ना झर्रई () ऐसी तैसी करना, खरी-खोटी सुनाना।
बुढ़नाझर्रैया() खरी खोटी सुनाने वाला, वाली।
उलटामुँह() विमुख, उदासीन, विरक्त।
धरमुलटा() धर्मविरुद्ध, धर्मविमुख।
धरमभठहा() धर्मभ्रष्ट, अपने धर्म से गिरा हुआ।
कठमनहा() कठोर मन वाला/वाली।
कठमनही() कठोर मन वाली।
हाँसीखुसी() सहर्ष, प्रसन्नतापूर्वक ।
मंदमाते() मदमस्त, शराब के नशे में धुत।
बउरहा() पागल, मनोरोगी, बौराया हुआ।
सिड़बिलहा() पागल, उन्मादी, मनोरोगी।
झनझनहा()
झनझनही()
झनझना()
सेवनकरैया() प्रयोगकर्ता।
भोगकरैया() उपभोक्ता।
परखैया() परीक्षणकर्ता।
खडग() खड्ग, तलवार ।
बँधवाकमिया() बँधवा मजदूर।
छेल्लाकमिया() स्वतंत्र कामगार।
भेदजानू() मर्मज्ञ, मर्म जानने वाला/वाली।
जिनिसलेनदेन() वस्तु विनिमय।
चीजलेनीदेनी() वस्तु विनिमय।
लेनदेन() क्रय-विक्रय।
मनसिज() कामदेव, अनंग।
असकमनखे() नि:शक्तजन, शक्तिहीन मनुष्य ।
परबस() लाचार, पराश्रित।
असावचेती() असावधानी, लापरवाही।
असावचेत() असावधान, लापरवाह, बेफिक्र ।
बिनफिकर() लापरवाह, असावधान ।
बिपत() आपदा, विपत्ति।
गदकतमन() प्रफुल्लित।
परानपोसैयाआनंद() चरमसुख, प्राणपोषक आनंद
आने() अपर, दूसरा, अन्य।
निंदरान() तिरस्कार।
निंदरे() तिरस्कृत।
गदगद() पुलकित।
ठट्ठा() परिहास, मनोविनोद, हँसी मजाक।
कैरहा() निकम्मा, आलसी।
कैरही() निकम्मी, आलसी।
मनौती() संकल्प, मनुहार।
रेती() शिलाकण, रेत, बालू।
ढ़ेंस() मृणाल, कमल की डंडी।
चरबी()मेद संस् , वसा, चिकनाई ।
जात्रा() यात्रा, भ्रमण, तीर्थाटन, देशाटन।
गुलामी() परतंत्रता, पराधीनता ।
डउल() प्रकर्ष संस्, चेष्टा, प्रयत्न।
मनिधर() मणिधारी, भुजंग।
तरनी() नाव, बेड़ा।
जलझरी() तरंगिणी, नदी, तटिनी, सरिता।
अहलाद() आह्लाद संस्, आनंद।
रतिहा() विभावरी, रात्रि, निशा।
सरसिज() कमल, शतदल तामरस।
धनगोसैंया() धनपति, कुबेर।
तरिया() तड़ाग, तालाब ।
बिधाता() ब्रह्मा, हिरण्यगर्भ।
भूतगोसैंया() भूतनाथ, महादेव।
तपसी() तापस, सन्यासी, अवधूत।
सुघ्घर() चारु, रुचिर, रमणीक, चित्ताकर्षक।
चक्रधरैया() चक्रधर, कृष्ण।
एकरंग() सच्चा, जिसका व्यक्तित्व एकमात्र सत्य के रंग में रंगा हुआ हो।
सरलचित्त() सच्चा।
सतधर() सत्यधारित, सच्चा।
सतपरछो() सत्यता परीक्षण।
सतपरछैया() सत्य परीक्षण।
जगहाँसी() लोकनिंदा, बदनामी।
मोठपन() स्थूलता, मोटापा।
ननकीपन() सूक्ष्मता, छोटापन।
छतरे() फैला हुआ।
छतरैया() फैलाने वाला/वाली।
छतरेनाम() विख्यात नाम।
छतरेगुन() विख्यात गुण।
छतरेतन() फैला हुआ शरीर।
छतरेनार() विस्तृत बेल।
छतरहा() फैला हुआ, बिखरा हुआ।
छतरन-सिकुड़न() विस्तार और संकीर्णता ।
छतरैया() विस्तारण।
छटके() प्रस्फुटित, छिटका हुआ।
छटकन() प्रस्फुटन।
बालमणि() बालमुकुन्द, श्रीकृष्ण।
माधो() माधव, श्रीकृष्ण।
उधो() उद्धव।
अटलरहैया() अच्युत संस्।
सदाथीर() अच्युत संस्।
बियाक्कुल() व्याकुल, विह्वल ।
अधरिज() अधीर, विह्वल, व्यग्र।
अनमिट() शाश्वत, जिसे कोई मिटा ना सके।
सदाबरत() सदाव्रत संस्, दीन दुखियों को प्रतिदिन अन्न धन बाटने का व्रत।
अड़ानी() अनाड़ी, अल्हड़।
चरदँतिया() चौदंता, अनुभवहीन किशोर बैल।
जुगुत() युक्ति, उपाय।
जुगुतलगैया() युक्ति लगाने वाला/वाली।
खर्राटीका() विवरण, प्रकटन , व्याख्या।
खर्रापाती() विस्तृत पत्र।
गोठबात() कथोपकथन, संवाद।
पोठबलकर() जबरदस्त बलशाली।
अबिहाय() अपरिणीत, कुँवारी, कुँवारा।
अबिहाती() अपरिणीता, अविवाहित।
घर-घराना() कुल, खानदान, वंश।
घरानाचलैया() वंशज।
बिकट()जटिल, भीषण, भयानक, विकट।
बिकटरूप() भयानक रूप वाला/वाली।
अवघट() विकट, भयानक, जटिल।
बिकटबाधा() विकट समस्या।
बाधालीले() समस्याग्रस्त।
बाधापरे() समस्या में पड़ा हुआ।
भवबाधा() भव रूपी समस्या।
सुखबाधा() सुख में समस्या आना।
निपटारा() समाधान।
निपटाराकरैया() समाधानकर्ता।
बड़ौकी() बड़प्पन, गौरव, गुरुता।
बड़ौकीगाना() गौरवगान, महत्व का गायन।
बड़ौकीगवैया() गौरव गाथा गायक।
खंभा() स्तंभ, मीनार।
धीरंतबुद्धि() मंदबुद्धि ।
पिछोत() परिशिष्ट, पीछे।
खटला() पत्नी।
देखौ-देखौ होव ई()
नौसिखिया () नया नया सीख रहा व्यक्ति।
पोटा काँप ई()
बहिराय() बहिष्कृत, बाहर किया हुआ।
जोमियाय() जमकर रखा हुआ।
गोभ ई() चुभाना।
गोभैया() चुभाना वाला/वाली।
छेदैया() छिद्र करने वाला/वाली।
सेंधियाय() पोला किया हुआ।
पाँगैया() टोना टोटका करने वाला/वाली।
निभुरनींद() निश्चित नींद।
निभुरभाव() निश्चिंतता का भाव।
तेखराजोत() खेत की तीसरी बार जुताई करने की क्रिया।
सुखबुध() सुखबुद्धि, सुख चाहने वाली बुद्धि।
परमपबरित() परमपवित्र, परमपावन।
सेवाधरम() सेवाधर्म।
मोदसेती() आनंदकारण, आनंद के कारण।
बिराग() वीतराग, वासनारहित।
बिरागी() वीतराग, अनासक्त, उदासीन।
बैरागी() वीतराग, निर्लिप्त, अनासक्त।
बावाबैरागी() जोगी वीतरागी, संत।
नवाउठान() नवोन्मेष, नया विकास।
चतुरा() प्रगल्भ संस्, चतुर, प्रवीण।
डरेलहा() अप्रगल्भ संस्, डरपोक, दब्बू, अकुशल।
लजकुरहा(वि. ) लजालू, शर्मीला।
मुड़धरवा() प्रकृष्ट संस्, मुखिया, प्रधान।
उत्तिम() उत्तम, श्रेष्ठ ।
मद्धिम () मध्यम, बीच का।
निच्चट() निकृष्ट संस्, निम्कोटि का, तुच्छ, महत्वहीन।
निच्चटअड़हा() निराअज्ञानी, महामूर्ख।
निच्चटमनखे() तुच्छ मनुष्य।
निच्चटकंगला() महत्वहीन निर्धन व्यक्ति।
लिखई() लिखावट, लिखाई।
लिखवट() लिखावट, लिखने की शैली।
बनवट() बनावट, बनाने का ढ़ग।
बिनवट() बुनाई, बुनने का ढ़ग।
सजवन() सजावट, श्रृंगार।
सजावन() साज श्रृंगार।
मिलवट() मिलावट, मिश्रित।
तरवट() तरावट, तर करना, गीला।
गिरवट() गिरावट, पतन।
लगवौनी() लगवाई, लगवाने की कीमत।
सुनवई() सुनवाई, इयरिंग।
पटव ई () पटवाई, पटाने की कीमत।
लसलाहगर() ढ़ेर सारी दान दहेज की वस्तु।
लँहगरअसन() लम्बवत मृतवन पड़ा हुआ।
लंजावर() कुल, वंश, खानदान।
पटेलैया()पलटने या परास्त करने वाला/ वाली।
चरबत्ता()
दरभत्ता()
लरचट्टा()
लरचट्टी()
घुनघुटहा()
घुनघुटही()
संझकेरहा() संध्यापूर्व, शाम होने से पहले।
मुँधेरहा() मुँहअंधेरे, प्रभातपूर्व, ब्रह्ममुहूर्त ।
छपनक() क्षपणक संस्, दिगबंर साधू, नंगा।
मँझनीमँझनिया
मँझन ले
लफड़ा झफड़ा
खुशमोहल्ला आनंदित मोहल्ला
रगड़ा पक इ
रगड़ाटोर
तेलाही
चोखकटारी
बरपेलीलादे
गदहीलादा
डंगडंग ले खड़े
तीरतखार
जतनाय बढ़ाय
लोकमंत्र
सिद्धगुनिया
साधूसंत
पाठपीढ़ादान
पाठपीढ़ादेवैया()
न सक न इ हे न जोम न इ हे ।
रेडियो
साईकिल
स्कूटर
स्कूटी
फरी जस बगर इ
जुन्नटहा परेटहा
डारापाना
प्रानखवैया
दाना दाना बर लुलुव इ
एकक दाना के कीम्मत कर इ
खँचकाडबरा
डबराखोंचका
तपेखपे
मरेखपे
कागजीकारज
कागजीबूता
मेछरौना
मरम्मत
मोटायगरीबी
दुब्बर अगीरी
खरखरानदी
मोर नाव दमाँद मोर गाँव के नाम ससुराल
भवड़ोंगी
भवभटके
भवभोसाय
भवफदके
छट्ठीछेवारी
छट्ठीदसठान
जुगुरजागर
बुगुरबागर
No comments:
Post a Comment